W skrócie

Japoński ma dwa słowa na „żeby”, i nie są one wymienne. ために tame ni następuje po czymś, co celowo robisz (大学に入るために, „żeby dostać się na uniwersytet”); ように yō ni następuje po czymś, na co możesz tylko mieć nadzieję — po formie potencjalnej, przeczeniu albo czasowniku bez sprawcy (忘れないように, „żebym nie zapomniał”). Zrób dobrze ten test — kontrolowalne czy nie — a reszta lekcji ułoży się sama.

Zasada

Krok 1 — Oba przyjmują formę prostą. ために i ように to końcówki zdania podrzędnego, więc czasownik przed nimi jest w formie prostej, nawet gdy zdanie kończy się grzecznie: ×勉強しますために -> 勉強するために benkyō suru tame ni. To reguła rejestru z lekcji 17, i nigdy się nie ugina. Grzeczność mieszka na samym końcu zdania: 勉強するために、日本へ来ました。

Krok 2 — Zapytaj: czy podmiot ma nad tym kontrolę? To jedno pytanie wybiera słowo.

• Masz nad tym kontrolę — decydujesz się to zrobić, możesz to zacząć i przerwać -> ために.
• Nie masz nad tym kontroli — to umiejętność, stan, negatywny skutek, coś, co po prostu się dzieje -> ように.

大学に入るために勉強しています。 (Daigaku ni hairu tame ni benkyō shite imasu.) — Uczę się, żeby dostać się na uniwersytet. Dostanie się to celowe działanie, więc ために. よく見えるように前に座りました。 (Yoku mieru yō ni mae ni suwarimashita.) — Usiadłem z przodu, żeby dobrze widzieć. 見える mieru („być widocznym”) to nie jest coś, co robisz celowo, więc ように.

Krok 3 — Sprawdź podmioty. Przy ために oba zdania składowe mają jeden podmiot: osoba, która chce celu, jest tą samą, która działa. Przy ように podmiot zwykle jest inny, albo „podmiotem” jest niekontrolowany skutek: 子供が読めるように、ふりがなをつけました (Kodomo ga yomeru yō ni, furigana o tsukemashita) — „dodałem furiganę, żeby dzieci mogły to przeczytać”. Ja działałem; one czytają.

Krok 4 — Rozpoznaj cztery niewolicjonalne kształty, które wymagają ように. Przy pierwszych trzech ために w ogóle nie ma odczytu celowego:

• formy potencjalne, plus niewolicjonalne czasowniki, które zachowują się tak samo — 話せる, 見える, 聞こえる, 分かる (hanaseru, mieru, kikoeru, wakaru). Tylko 話せる jest prawdziwą formą potencjalną; 見える, 聞こえる i 分かる to zwykłe czasowniki nieprzechodnie, które już same znaczą „jest widoczne / jest słyszalne / jest zrozumiałe”.
• przeczenia — 忘れない, 遅れない, 落とさない (wasurenai, okurenai, otosanai)
• czasowniki nieprzechodnie / zdarzenia samoistne — 間に合う, 治る, 入る (ma ni au, naoru, hairu w znaczeniu „wchodzi”)
• なる ze stanem, którego nie da się po prostu wykonać — 上手になる, よくなる (jōzu ni naru, yoku naru). Uwaga: なる nie jest wykluczone z ために. Gdy stajesz się kimś dzięki celowej pracy nad tym, ために jest normalnym wyborem: 医者になるために、勉強しています (Isha ni naru tame ni, benkyō shite imasu) — „uczę się, żeby zostać lekarzem”.

Krok 5 — Rzeczowniki przyjmują のために. ように nigdy nie dołącza się do rzeczownika, żeby wyrazić cel — Rzeczownik + のように istnieje, ale to porównanie „jak…” z lekcji 49, nie cel. Dla celu-rzeczownika albo osoby korzystającej wzorzec to Rzeczownik + の + ために: 試験のために shiken no tame ni („na egzamin”), 家族のために kazoku no tame ni („dla dobra rodziny”). To drugie znaczenie — „na korzyść” — jest bardzo częste i nie ma odpowiednika z ように.

Krok 6 — 〜ようにしてください: grzeczna instrukcja. Dodanie してください do zdania z ように zamienia je w łagodną, stałą prośbę — nie „zrób to teraz”, tylko „dbaj o to, żeby to robić”. Przecząca 〜ないようにしてください to standardowy grzeczny zakaz, dużo łagodniejszy niż 〜てはいけません z lekcji 30.

電気を消すようにしてください。 (Denki o kesu yō ni shite kudasai.) — Proszę koniecznie zgasić światło. 遅れないようにしてください。 (Okurenai yō ni shite kudasai.) — Proszę postarać się nie spóźnić.

Krok 7 — 〜ようになる: zmiana, która się utrwaliła. czasownik w formie prostej + ようになります relacjonuje, że coś jest teraz inaczej niż było wcześniej. Dwa znaczenia:

1. Nabyta umiejętność — a tutaj czasownik musi być w formie potencjalnej: 話す -> 話せる -> 話せるようになりました hanaseru yō ni narimashita („nauczyłem się mówić”). Samo 話すようになりました znaczy „zacząłem mówić (nawykowo)”, co jest innym twierdzeniem. Ta zależność od formy potencjalnej (lekcja 37) to najczęściej pomijany punkt tego wzorca.
2. Utrwalony nawyk — 最近、朝走るようになりました (Saikin, asa hashiru yō ni narimashita) — „ostatnio zacząłem biegać rano”.

Dla utraty umiejętności czy nawyku japoński zwykle sięga po 〜なくなる, a nie po 〜ないようになる, z lekcji 28: 食べられなくなりました taberarenaku narimashita („nie mogę już tego jeść”).

Krok 8 — 〜ようにする: zmiana, nad którą pracujesz. To samo miejsce, する zamiast なる — więc, zgodnie z logiką lekcji 28, zmiana ma teraz sprawcę. Czas ma znaczenie:

• 〜ようにします — decyzja podjęta teraz, jednorazowa albo od dziś: 明日から早く起きるようにします (Ashita kara hayaku okiru yō ni shimasu) — „od jutra będę dbać o to, żeby wstawać wcześnie”.
• 〜ようにしています — utrzymywana praktyka: 毎日歩くようにしています (Mainichi aruku yō ni shite imasu) — „dbam o to, żeby chodzić codziennie”. To forma, której chcesz przy opisywaniu swoich nawyków, a 〜ている pełni tu swoją nawykową rolę z lekcji 15.

Krok 9 — Dwa poboczne znaczenia, które trzeba rozpoznawać, a nie ćwiczyć.

• ために jako przyczyna. Po zdarzeniu przeszłym albo niekontrolowanym ために znaczy „z powodu”, nie „żeby”: 雪のために新幹線が遅れました (Yuki no tame ni Shinkansen ga okuremashita) — „Shinkansen się spóźnił z powodu śniegu”. To forma oficjalna i pisana; w mowie użyj から／ので (lekcja 21). Test jest prosty — śnieg nie ma celów, więc odczyt celowy jest niemożliwy.
• のに dla celu z oceną. czasownik w formie prostej + のに plus 便利／いい／必要だ／時間がかかる mówi, do czego coś jest dobre: この鍋は肉を煮るのに便利です (Kono nabe wa niku o niru no ni benri desu) — „ten garnek jest przydatny do duszenia mięsa”. Zwróć uwagę, że to nominalizacja の + に (lekcja 26), a nie ustępliwe のに z lekcji 33.

Formy i schematy

Co może stać przed.

Tabela wyboru — trzy testy. Przeprowadź je po kolei; pierwsze dwa rozstrzygają niemal każde prawdziwe zdanie.

Czasownik wolicjonalny, niewolicjonalny partner. Większość czasowników ma oba, a przejście na partnera to sposób na zmianę słowa.

ようになる kontra ようにする.

Przykłady

Typowe błędy

• 日本語を勉強しますために、日本へ来ました。 (Nihongo o benkyō shimasu tame ni, Nihon e kimashita.) -> 日本語を勉強するために、日本へ来ました。 (Nihongo o benkyō suru tame ni, Nihon e kimashita.) — ために otwiera zdanie podrzędne, więc czasownik przed nim jest w formie prostej. Formy na ます pojawiają się tylko na końcu zdania.
• 忘れないために、メモします。 (Wasurenai tame ni, memo shimasu.) -> 忘れないように、メモします。 (Wasurenai yō ni, memo shimasu.) — przeczący cel („żeby nie…”) niesie ように; ために chce mieć przed sobą pozytywne, celowe działanie. 〜ないために owszem, pojawia się w oficjalnym piśmie — czasem jako sztywne „żeby nie”, ale często jako „ponieważ… nie” — więc dla przeczącego celu w zwykłym japońskim bezpiecznym wyborem jest ように.
• 上手になるために、毎日練習しています。 (Jōzu ni naru tame ni, mainichi renshū shite imasu.) -> 上手になるように、毎日練習しています。 (Jōzu ni naru yō ni, mainichi renshū shite imasu.) — bycie w czymś dobrym to skutek, na który masz nadzieję, a nie działanie, które można po prostu wykonać, więc bierze ように. Porównaj 医者になるために, gdzie zostanie lekarzem jest celem, nad którym celowo pracujesz, i ために jest poprawne: to stan 上手になる, nie samo なる, blokuje ために.
• 子供が本を読むように、ふりがなをつけました。 (Kodomo ga hon o yomu yō ni, furigana o tsukemashita.) -> 子供が本を読めるように、ふりがなをつけました。 (Kodomo ga hon o yomeru yō ni, furigana o tsukemashita.) — umożliwiasz coś komuś innemu, więc zdanie potrzebuje formy potencjalnej 読める — furigana czyni czytanie możliwym. Zwykłe 読む mówiłoby tylko, że dzieci czytają, a nie o to chodzi w dodaniu furigany.
• 日本語を話すようになりました。 (Nihongo o hanasu yō ni narimashita.) -> 日本語が話せるようになりました。 (Nihongo ga hanaseru yō ni narimashita.) — dla nabytej umiejętności czasownik musi być potencjalny (話せる), a forma potencjalna zwykle oznacza to, co potrafisz, za pomocą が, a nie を. Wersja z 話す mówi tylko, że zacząłeś mówić po japońsku nawykowo.

Wskazówki

• Dwie angielskie frazy, dwa japońskie słowa. Jeśli w tym miejscu naturalnie powiedziałbyś po polsku „żeby coś zrobić” dla działania, które sam kontrolujesz, chcesz ために. Jeśli to „żeby coś się stało / żeby czegoś nie zrobić” dla czegoś, czego nie kontrolujesz, chcesz ように. Polski tego nie rozróżnia w słowniku; japoński tak, i wybór ために／ように to jeden z najbardziej słyszalnych sygnałów poziomu A2.
• Patrz na czasownik, nie na swoją intencję. Uczący się próbują decydować, pytając „czy tego chcę?” — ale zawsze tego chcesz, na tym polega cel. Zapytaj zamiast tego: czy mogę zrobić z tego czasownika rozkaz? 勉強してください działa, więc 勉強するために. ×見えてください nie działa, więc 見えるように.
• Wysiłek kontra rezultat. 〜ようにしています = staram się (rezultat nie jest gwarantowany); 〜ようになりました = to się już naprawdę stało. Odpowiedź na どうやって日本語を勉強していますか za pomocą 毎日ニュースを聞くようにしています brzmi naturalnie i skromnie; wersja z なる byłaby twierdzeniem o rezultatach.
• To ように to nie ようだ z „wygląda na to”. To samo słowo, niepowiązana funkcja. 彼は疲れているように見えます („wygląda na zmęczonego”) należy do lekcji 49; celowe ように zawsze poprzedza kolejne zdanie mówiące, co z tym zrobiłeś.