W skrócie

なる naru znaczy „stawać się” — coś zmienia się samo; する suru znaczy „sprawić, żeby” — ktoś o tym decyduje. Oba dołączają się do formy przysłówkowej wyrazu: przymiotniki na い przyjmują く (安くなる yasuku naru, „staje się tańszy”), a przymiotniki na な i rzeczowniki przyjmują に (静かになる shizuka ni naru, „robi się cicho”; 医者になる isha ni naru, „zostać lekarzem”). Zamień なる na する, a to samo wyrażenie stanie się celowe: 安くする yasuku suru to „sprawić, żeby było taniej”.

Zasada

Krok 1 — Postaw wyraz w formie przysłówkowej. Te formy zbudowałeś już w lekcji 8: przymiotniki na い kończą się na く, przymiotniki na な i rzeczowniki przyjmują に. Ta jedna forma zasila oba czasowniki, więc naprawdę trzeba nauczyć się tylko jednej reguły.

• Przymiotnik na い: odrzuć końcowe い, dodaj く -> 暑い atsui -> 暑く atsuku
• Przymiotnik na な: dodaj に -> 静か shizuka -> 静かに shizuka ni
• Rzeczownik: dodaj に -> 医者 isha -> 医者に isha ni

Krok 2 — Dodaj なる dla zmiany, która po prostu się dzieje. Wzór to przymiotnik na い-く + なる oraz przymiotnik na な／rzeczownik + に + なる. Nikt za to nie odpowiada; sytuacja zmienia się sama.

暑くなりました。 (Atsuku narimashita.) — Zrobiło się gorąco. 兄は医者になりました。 (Ani wa isha ni narimashita.) — Mój starszy brat został lekarzem.

なる to zwykły czasownik grupy 五段, więc jego końcówka odmienia się normalnie: なります／なりました／なりません／なりませんでした. Cały czas siedzi na なる — część く／に nigdy się nie zmienia.

Jedyny nieregularny rdzeń to いい ii („dobry”). Jak każda inna odmieniona forma いい, przysłówek pochodzi od よい: よく yoku, nigdy ×いく. Dlatego „stawać się lepszym” to よくなる yoku naru.

Krok 3 — Dodaj する dla zmiany, którą ktoś sprawia. Ten sam slot, inny czasownik: przymiotnik na い-く + する oraz przymiotnik na な／rzeczownik + に + する. Teraz jest sprawca, a rzecz, która ulega zmianie, oznaczona jest cząstką を.

音を大きくしてください。 (Oto o ōkiku shite kudasai.) — Proszę zwiększyć głośność. 部屋をきれいにしました。 (Heya o kirei ni shimashita.) — Posprzątałem pokój.

Przeciwstawienie なる／する jest sercem tej lekcji i przewija się przez cały język: なる opisuje świat, する opisuje twoją ingerencję. Angielski często ukrywa to za jednym czasownikiem („the price dropped” / „we dropped the price”), więc tłumacz sytuację, a nie angielskie słowo.

Krok 4 — Przeczenia: 〜なくなる, „przestać być / przestać robić”. Końcówka przecząca ない sama jest przymiotnikiem na い, więc podlega dokładnie regule dla przymiotników na い: ない -> なく + なる.

• 分からない wakaranai -> 分からなくなる wakaranaku naru — „przestać rozumieć”
• 行かない ikanai -> 行かなくなる ikanaku naru — „przestać jeździć/chodzić”
• 高くない takakunai -> 高くなくなる takaku naku naru — „przestać być drogim”

To zwykły japoński sposób mówienia „już nie” albo „przestać coś robić”. 学生ではなくなりました (Gakusei de wa naku narimashita) — „Nie jestem już studentem”.

Krok 5 — Rzeczownik + にします dla dokonywania wyboru. Z rzeczownikiem する bardzo często znaczy wybieram to zamiast faktycznie coś zmieniać. To standardowy czasownik do zamawiania w restauracji i do ustalania jakiejś opcji.

私はコーヒーにします。 (Watashi wa kōhī ni shimasu.) — Ja poproszę kawę.

Zwróć uwagę na partykułę: に, nie を. コーヒーをします znaczyłoby „robić kawę”, co jest bez sensu. A odpowiednik z なる to sposób, w jaki japoński bezosobowo ogłasza decyzję: 会議は来週になりました (Kaigi wa raishū ni narimashita) — „Spotkanie zostało przeniesione na przyszły tydzień”, bez wzmianki, kto je przeniósł. Japoński sięga po なる w ogłoszeniach o wiele chętniej niż angielski sięga po „become”.

Zmiana stopniowa: 〜てくる i 〜ていく (zapowiedź). Nałóż formę na て od なる na くる／いく, by pokazać zmianę rozwijającą się w czasie: 寒くなってきました (Samuku natte kimashita) — „robi się coraz zimniej (aż do teraz)”, 分からなくなってきました (Wakaranaku natte kimashita) — „zaczynam gubić wątek”. くる patrzy wstecz ku teraźniejszości, いく patrzy naprzód. Pełne omówienie w Kierunek czynności 〜ていく／〜てくる.

Dwie pokrewne formy, które jeszcze nie są Twoje. 〜ようになる／〜ようにする dołączają się do czasownika, a nie przymiotnika, i obejmują nabytą umiejętność oraz celowy nawyk; należą do Cel i zamierzona zmiana: ために, ように. 〜ことになる／〜ことにする („zostało postanowione” / „postanowiłem”) opierają się na rzeczowniku formalnym こと i są omówione w Rzeczowniki formalne こと, もの, ところ. Rozpoznawaj je — nie próbuj jeszcze ich używać w tej lekcji.

Formy i schematy

Co stoi przed なる／する.

なる kontra する — ten sam slot, dwa różne światy.

Końcówka niesie na sobie czas. なる to 五段, する jest nieregularne; ani く, ani に nigdy się nie zmienia.

Przykłady

Typowe błędy

• 寒いになりました。 (Samui ni narimashita.) -> 寒くなりました。 (Samuku narimashita.) — Przymiotnik na い nigdy nie przyjmuje に. Odrzuć い i dodaj く: 寒い -> 寒く.
• この町は静かくなりました。 (Kono machi wa shizukaku narimashita.) -> この町は静かになりました。 (Kono machi wa shizuka ni narimashita.) — Przymiotniki na な w ogóle nie mają formy na く. Zachowują się jak rzeczowniki, więc przyjmują に.
• 天気がいくなりました。 (Tenki ga iku narimashita.) -> 天気がよくなりました。 (Tenki ga yoku narimashita.) — いい zachowuje własny kształt tylko tam, gdzie jest nieodmienione (いいです, いい天気); każda odmieniona forma powstaje od よ: よく, よかった, よくない.
• 日本語が分からないになりました。 (Nihongo ga wakaranai ni narimashita.) -> 日本語が分からなくなりました。 (Nihongo ga wakaranaku narimashita.) — ない to przymiotnik na い, więc odmienia się jak on: ない -> なく. Nie ma ×ないに.
• 私はコーヒーをします。 (Watashi wa kōhī o shimasu.) -> 私はコーヒーにします。 (Watashi wa kōhī ni shimasu.) — Wybór wymaga に. を oznaczałoby コーヒー jako coś, co wykonujesz, a to niemożliwe znaczenie.

Wskazówki

• Jedna forma, dwa czasowniki. Naucz się formy przysłówkowej raz (く dla przymiotników na い, に dla reszty) i dostajesz oba wzory za darmo. Wtedy jedyna pozostała decyzja to なる („stało się”) kontra する („zrobiłem to”) — a ta decyzja dotyczy znaczenia, nigdy gramatyki.
• Japoński woli なる tam, gdzie angielski woli osobę. Sklepy mówią 千円になります (Sen’en ni narimasu) na „to wychodzi 1000 jenów”, biura mówią 中止になりました (Chūshi ni narimashita) na „zostało odwołane”. Wskazanie decydenta brzmi obcesowo; pozwolenie, by sytuacja zmieniła się sama, jest grzecznym domyślnym wyborem.
• になります to nie dodatkowa grzeczność. Początkujący słyszą to w sklepach i zaczynają doklejać to do zwykłych stwierdzeń: ×こちらがメニューになります (Kochira ga menyū ni narimasu, „to staje się menu”) jest znane jako krytykowany przykład fałszywie grzecznego japońskiego. Nic się nie zmienia, więc zdanie potrzebuje です: こちらがメニューです。
• Uważaj na parę partykuł. Przy する zmieniana rzecz przyjmuje を (音を大きくします oto o ōkiku shimasu, „zwiększam głośność”), bo する jest przechodni. Przy なる nie ma w ogóle を — rzecz, która się zmienia, jest podmiotem: 音が大きくなります (oto ga ōkiku narimasu, „dźwięk staje się głośniejszy”). Zauważenie zabłąkanego を to najszybszy sposób, by wyłapać, że wybrałeś zły czasownik.