W skrócie

こと, もの i ところ to „rzeczowniki formalne” (形式名詞 keishiki meishi): słowa, które straciły znaczenie słownikowe i niosą już tylko gramatykę. Ucz się ich jako trzech rodzin — こと dla decyzji i reguł (〜ことにします koto ni shimasu, „zdecydowałem, że”), もの dla tego, jak działa świat (〜ものです mono desu, „tak to już jest”), oraz ところ dla tego, w jakiej fazie jest czynność (〜ているところです te iru tokoro desu, „jestem właśnie w trakcie”). Wszystkie trzy poprzedza forma prosta.

Zasada

Krok 1 — Przestań je tłumaczyć. W tych wzorcach こと nie znaczy „rzecz”, もの nie znaczy „przedmiot”, ところ nie znaczy „miejsce”. To puste rusztowanie, i właśnie dlatego, że są puste, zapisuje się je kaną, a nie jako 事・物・所. O znaczeniu decyduje słowo doczepione z tyłu: ことにする, ことになる, ものだ, ところだ.

Wszystkie trzy są rzeczownikami, więc zdanie przed nimi zachowuje się dokładnie tak, jak przed prawdziwym rzeczownikiem (lekcja 18): czasownik jest w formie prostej, niezależnie od tego, jak grzeczny jest koniec zdania. ×行きますことにしました -> 行くことにしました iku koto ni shimashita. Grzeczność wyraża się raz, na samym końcu.

To nie jest swobodny nominalizator こと／の z lekcji 26. Tam こと zamieniało zdanie w zwykły rzeczownik, a przy wielu orzeczeniach dostępne było zamiast niego の. Tutaj nic nie da się zamienić ani pominąć — to zastygłe idiomy, które przypadkiem zbudowano z tego samego słowa.

Krok 2 — 〜ことにする: ja decyduję. czasownik w formie prostej + ことにします relacjonuje decyzję, którą podejmujesz sam. Forma przeszła 〜ことにしました jest formą normalną, bo w chwili, gdy to mówisz, decyzja jest już podjęta: 来年、留学することにしました (Rainen, ryūgaku suru koto ni shimashita) — „zdecydowałem, że w przyszłym roku pojadę na studia za granicę”. Decyzja negatywna używa formy ない: お酒を飲まないことにしました (Osake o nomanai koto ni shimashita) — „zdecydowałem, że nie będę pił alkoholu”.

Krok 3 — 〜ことになる: to się decyduje. Zamień する na なる, a sprawca znika — dokładnie tak jak w lekcji 28. 〜ことになりました mówi, że wynik po prostu nastąpił — ustaliła go firma, komisja, harmonogram albo po prostu okoliczności: 来週から大阪で働くことになりました (Raishū kara Ōsaka de hataraku koto ni narimashita) — „ustalono, że od przyszłego tygodnia będę pracować w Osace”.

Rzecz, którą uczący się często przeoczają: japoński przy ogłaszaniu nawet własnych decyzji woli ことになる. Powiedzenie 結婚することにしました brzmi, jakbyś przypisywał sobie zasługę za ten plan; 来月、結婚することになりました (Raigetsu, kekkon suru koto ni narimashita) przedstawia tę samą nowinę skromnie, jako coś, co po prostu się ułożyło. Przy osobistych nowinach — ślubie, przeprowadzce, odejściu z pracy — なる jest wyborem bezpiecznym towarzysko.

ことになる ma jeszcze jedno znaczenie boczne, warte zapamiętania: „to znaczy, że; wychodzi na to, że”. では、全部で五人参加することになりますね。 (Dewa, zenbu de gonin sanka suru koto ni narimasu ne.) — „A więc wychodzi na to, że w sumie weźmie udział pięć osób”.

Krok 4 — Dodaj ている, a z jednorazowych wydarzeń zrobisz reguły. To klarowny, czteroelementowy system, a ている jest tu formą stanu wynikowego ている z lekcji 15: decydowanie jest chwilowe, więc 〜ている wskazuje na decyzję, która wciąż obowiązuje, a właśnie ta wciąż obowiązująca decyzja czyta się jako reguła.

• 〜ことにしています — reguła, którą ja sam sobie narzucam, osobista zasada: 毎朝六時に起きることにしています (Maiasa rokuji ni okiru koto ni shite imasu).
• 〜ことになっています — reguła, która istnieje, narzucona przez organizację, przepis albo harmonogram: ここでは靴を脱ぐことになっています (Koko de wa kutsu o nugu koto ni natte imasu) — „tutaj obowiązuje zdejmowanie butów”.

Krok 5 — jeszcze dwa idiomy z こと. czasownik w formie słownikowej + ことはない znaczy „nie ma potrzeby” — zwróć uwagę, że przeczenie siedzi na końcu, w ない, a nie w czasowniku: 心配することはありません (Shinpai suru koto wa arimasen) — „nie ma się czym martwić”. Wyraz pytający + forma prosta + ことか ma charakter wykrzyknienia: mówi, że w końcu dotarła do ciebie skala czegoś. どんなに心配したことか。 (Donna ni shinpai shita koto ka.) — „Jak bardzo się martwiłem!”

Krok 6 — 〜ものだ: tak to już jest. もの odwołuje się do wspólnego zdroworozsądkowego przekonania — nie do tej konkretnej sytuacji, lecz do tego, jak w ogóle działa świat. Trzy zastosowania — formę た wyróżnia drugie z nich, a pozostałe dwa, które dzielą formę słownikową, rozróżnia kontekst:

1. Prawda ogólna (forma słownikowa): 人はいつか死ぬものです (Hito wa itsuka shinu mono desu) — „ludzie kiedyś umierają; tak to już jest”. Działa też z przymiotnikami: 時間がたつのは早いものです (Jikan ga tatsu no wa hayai mono desu) — „czas naprawdę szybko płynie”.
2. Nostalgiczne wspomnienie (forma た): 子供のころは、よくこの川で遊んだものです (Kodomo no koro wa, yoku kono kawa de asonda mono desu) — „jako dziecko często bawiłem się nad tą rzeką”. To angielskie „used to” z domieszką ciepła; neutralny czas przeszły to zwykłe 遊びました asobimashita, które relacjonuje sam fakt i nic ponadto.
3. Rada społeczna (forma słownikowa): 先生には敬語を使うものです (Sensei ni wa keigo o tsukau mono desu) — „do nauczyciela mówi się grzecznie — tak to się robi”. Ponieważ odwołuje się do normy, a nie do twojej opinii, jest dużo mocniejsze niż 〜たほうがいいです z lekcji 35.

Forma przecząca 〜ものではありません to odpowiadający jej wyrzut: 人の悪口を言うものではありません (Hito no waruguchi o iu mono de wa arimasen) — „nie mówi się źle o ludziach”.

Krok 7 — 〜ものだから／〜もので: usprawiedliwienie. forma prosta + ものだから (skracane do もので) podaje powód, jednocześnie zapewniając, że to nie była twoja wina. To spójnik przyczynowy から z lekcji 21, tylko z wbudowanymi przeprosinami: すみません、道が混んでいたものですから。 (Sumimasen, michi ga konde ita mono desu kara.) — „Przepraszam — po prostu drogi były zakorkowane”. Używaj go, gdy się usprawiedliwiasz, nie gdy podajesz neutralną przyczynę.

Krok 8 — 〜ところだ: w jakiej fazie jest czynność. To najbardziej systematyczny z trzech rzeczowników. Ten sam czasownik przyjmuje przed ところ trzy różne formy, a każda umiejscawia czynność w innym punkcie na zegarze:

  ──[ 食べるところです ]───[ 食べているところです ]───[ 食べたところです ]──>
        about to eat            in the middle              just finished

食べる taberu + ところ = jeszcze nie zacząłeś. 食べている tabete iru + ところ = jest w toku. 食べた tabeta + ところ = skończyło się przed chwilą. Przysłówki uwydatniają fazę: 今から ima kara / これから kore kara z formą słownikową, 今 ima z ている, たった今 tatta ima z た.

Osobny wzorzec dzieli z nimi to samo słowo: czasownik w formie た + ところ (bez だ) znaczy „gdy zrobiłem X, okazało się, że…”, a drugie zdanie jest odkryciem, zwykle w czasie przeszłym: 電話をしてみたところ、留守でした。 (Denwa o shite mita tokoro, rusu deshita.) — „spróbowałem zadzwonić i okazało się, że nikogo nie ma”.

Coś, co warto tylko rozpoznawać. 〜どころではない dokoro de wa nai („nie czas teraz na X”) wygląda pokrewnie, ale to inna, emfatyczna konstrukcja, należąca do dalszego etapu nauki. Jeśli widzisz どころ z dźwięcznym do, to nie jest system fazowy.

Formy i schematy

Rodzina こと.

する czy なる, jednorazowo czy stale. Czytaj tę tabelę w poziomie według sprawcy, a w pionie według czasu trwania.

Rodzina もの. Zwróć uwagę na łączniki: przymiotniki na な zachowują な, a rzeczowniki potrzebują な przed ものだから.

System fazowy ところ pokazany na jednym czasowniku.

〜たところだ kontra 〜たばかりだ (lekcja 34). Oba tłumaczy się jako „właśnie zrobiłem”, ale mierzą co innego.

Przykłady

Typowe błędy

• 日本へ行きますことにしました。 (Nihon e ikimasu koto ni shimashita.) -> 日本へ行くことにしました。 (Nihon e iku koto ni shimashita.) — こと, もの i ところ są rzeczownikami, więc czasownik przed nimi jest w formie prostej. Forma na ます nigdy nie stoi przed rzeczownikiem.
• 転勤することにしました。 (Tenkin suru koto ni shimashita.) -> 転勤することになりました。 (Tenkin suru koto ni narimashita.) — jeśli decyzję podjęła firma, użyj なる. する sugeruje, że decyzja była twoja, co przy przeniesieniu brzmi dziwnie — a nawet przy ślubie niezbyt skromnie.
• 今、レポートを書くところです。 (Ima, repōto o kaku tokoro desu.) -> 今、レポートを書いているところです。 (Ima, repōto o kaite iru tokoro desu.) — forma słownikowa + ところ znaczy, że jeszcze nie zacząłeś. Dla „właśnie w trakcie” ところ potrzebuje przed sobą 〜ている.
• 毎日走ることになっています。 (Mainichi hashiru koto ni natte imasu.) -> 毎日走ることにしています。 (Mainichi hashiru koto ni shite imasu.) — dla reguły, którą sam sobie ustaliłeś, użyj にしている. になっている oddaje regułę komuś innemu i znaczyłoby, że bieganie jest ci narzucone.
• 心配しないことはありません。 (Shinpai shinai koto wa arimasen.) -> 心配することはありません。 (Shinpai suru koto wa arimasen.) — przeczenie już mieszka w ありません. Angielskie „no need to worry” brzmi przecząco, więc uczący się przeczą też czasownik i wychodzi im podwójne przeczenie.

Wskazówki

• つもり to plan, ことにする to sama decyzja. 行くつもりです (lekcja 38) relacjonuje zamiar, który wciąż może się zmienić; 行くことにしました relacjonuje moment, w którym zamknąłeś sprawę. Jeśli kolega mógłby cię jeszcze od tego odwieść, użyj つもり.
• なる to grzeczność, nie bierność. Zwyczaj ogłaszania własnych nowin za pomocą ことになりました to prawdziwy odruch społeczny, a nie wymijanie się. Pozwala podzielić się dobrą nowiną, nie brzmiąc, jakbyś sam sobie gratulował, i to właśnie to sformułowanie usłyszysz w ogłoszeniach biurowych i zaproszeniach ślubnych.
• ところ to zegar, ばかり to uczucie. 日本に来たばかりです działa jeszcze trzy miesiące po tym, jak wylądowałeś; 来たところです znaczyłoby, że przekroczyłeś próg w chwili, gdy to mówisz. Gdy nie jesteś pewien, ile czasu minęło, wybacz sobie i użyj ばかり.
• Trzy puste rzeczowniki, trzy pytania. Zapytaj „czy to zostało zdecydowane?” -> こと. „Czy tak działa świat?” -> もの. „W którym momencie czynności jesteśmy?” -> ところ. Ta triaż obejmuje niemal każde wystąpienie, jakie napotkasz na tym poziomie.