W skrócie

Aby zamienić całe zdanie w rzeczownik — angielskie „reading books”, „to speak Japanese”, „the fact that he came” — ujmij zdanie w formie prostej i dodaj こと (koto) albo の (no). Takie zdanie przyjmuje potem partykuły jak każdy rzeczownik: 本を読むのが好きです (hon o yomu no ga suki desu, lubię czytać książki). Wybór między こと a の to cała ta lekcja: の dla tego, co widzisz i słyszysz, jak się dzieje, こと dla idei, faktów i umiejętności.

Zasada

Japoński nie ma bezokolicznika ani gerundium. Ma za to jeden chwyt: dokleja nominalizator na końcu zdania w formie prostej, a zdanie staje się rzeczownikiem.

[ zdanie w formie prostej ] + こと／の -> fraza rzeczownikowa

To lustrzane odbicie lekcji 18. Tam zdanie w formie prostej określało prawdziwy rzeczownik (私が読んだ本). Tutaj określa こと albo の, dwa puste rzeczowniki, które same w sobie nie wnoszą żadnego znaczenia — istnieją tylko po to, by zdanie było gramatycznie rzeczownikiem. Zapisywane kaną, nigdy jako 事.

Krok 1 — Ujmij zdanie w formie prostej. Jak w każdej strukturze podrzędnej, grzeczność siedzi tylko w ostatnim czasowniku zdania. ×話しますことができます jest błędne; 話すことができます jest poprawne, a zdanie wciąż jest grzeczne, bo ます siedzi na できます na samym końcu.

Krok 2 — Dołącz こと albo の. Czasowniki i przymiotniki na い dołączają się bezpośrednio (読むこと, 忙しいこと). Przymiotnik na な zachowuje swoje な (元気なこと), dokładnie jak przed prawdziwym rzeczownikiem. Orzeczenie rzeczownikowe potrzebuje przed こと formy である albo だという: 彼が学生であること (kare ga gakusei de aru koto, fakt, że jest studentem). Przed の łączka だ po prostu przybiera swoją formę przydawkową な, dokładnie jak przymiotnik na な: 彼が学生なのを知りませんでした (kare ga gakusei na no o shirimasen deshita, nie wiedziałem, że jest studentem).

Krok 3 — Nadaj nowemu rzeczownikowi partykułę. Zamieniona w rzeczownik fraza jest teraz zwykłą frazą rzeczownikową i przyjmuje が, を, は i pozostałe: 読むことが好きです, 来るのを待ちます, 私が言いたいのは……

Krok 4 — Wybierz こと albo の. To jest prawdziwa robota.

Używaj の dla bezpośredniego postrzegania i rzeczy dziejących się na Twoich oczach. Po 見る (miru, widzieć), 見える (mieru, być widocznym), 聞く (kiku, słyszeć), 聞こえる (kikoeru, być słyszalnym), 待つ (matsu, czekać na), 手伝う (tetsudau, pomagać przy) i 止める (tomeru, powstrzymywać kogoś od czegoś) zdanie nazywa konkretne zdarzenie, którego jesteś świadkiem albo w którym fizycznie uczestniczysz. こと błędnie zamieniłoby je w abstrakcyjny fakt:

• 子供が遊んでいるのを見ました。 — Widziałem, jak dzieci się bawią (patrzyłem, jak to się dzieje).

To dotyczy 見る i 聞く tylko w ich dosłownych znaczeniach — oczu i uszu. 聞く w znaczeniu usłyszeć, że… relacjonuje twierdzenie, a nie dźwięk, i przyjmuje こと／ということ (〜ということを聞きました, zob. niżej).

Używaj こと dla predykatów abstrakcyjnych, relacjonowanych lub niebezpośrednich. Po できる (dekiru, potrafić), 決める (kimeru, decydować), 約束する (yakusoku suru, obiecywać), 意味する (imi suru, znaczyć) i przed 大切だ (taisetsu da, ważny), 必要だ (hitsuyō da, konieczny) zdanie nazywa ideę, plan albo twierdzenie — nikt niczego nie obserwuje. Przy できる, 約束する i 意味する の w ogóle nie jest dostępne; przy 決める oraz przy 大切だ／必要だ standardowym wyborem jest こと, ale の też się zdarza, zwłaszcza w mowie.

Przy przymiotnikach upodobania i umiejętności działają oba: 好き (suki), 嫌い (kirai), 上手 (jōzu), 苦手 (nigate), 難しい (muzukashii), 楽しい (tanoshii). W mowie の jest wyborem na co dzień; こと brzmi bardziej formalnie i książkowo.

Krok 5 — の jest zablokowane tuż przed です／だ. Gdy zdanie zamienione w rzeczownik samo jest orzeczeniem zdania z です／だ, musisz użyć こと: 趣味は写真を撮ることです. 撮るのです nie jest niegramatyczne — po prostu jest odczytywane jako wyjaśniające 〜んです z lekcji 20, które znaczy coś zupełnie innego.

Konstrukcja rozszczepiona: 〜のは〜だ. Aby postawić jeden element w centrum uwagi — angielskie „what I want to say is…”, „it was Tanaka who came” — zamień resztę w rzeczownik za pomocą の, oznacz ją は, a wyróżniony element umieść po です:

• 私が言いたいのはそのことです。 (watashi ga iitai no wa sono koto desu) — To właśnie chcę powiedzieć.
• 昨日来たのは田中さんです。 (kinō kita no wa Tanaka-san desu) — To pan Tanaka przyszedł wczoraj.

Zwróć uwagę, że wewnątrz zdania z の podmiot oznaczony jest が, nigdy は — jedyne は w zdaniu zostało już zużyte na fragment zamieniony w rzeczownik.

〜のが好き／上手／苦手 to standardowa rama do mówienia o upodobaniach i umiejętnościach, a partykuła po の to が, nie を — ponieważ 好き jest przymiotnikiem, a nie czasownikiem. To najczęstszy błąd partykułowy w tym wzorcu.

ことができる to utrwalony wzorzec potencjalny: forma słownikowa czasownika + ことができます (konkretnie forma słownikowa, nie jakakolwiek forma prosta). Wersja z の jest niemożliwa. To formalna, pisemna alternatywa dla potencjalnej formy czasownika, która ma własne omówienie w Forma potencjalna i 〜ことができる.

ということ zamyka w sobie twierdzenie. Gdy zamieniasz w rzeczownik coś, co zostało powiedziane, usłyszane albo wiadome, a nie zrobione, opakuj to najpierw w という — to cytujące と z lekcji 25 plus こと: 彼が来ないということを聞きました (słyszałem, że on nie przyjdzie). Samo 彼が来ないことを聞きました jest możliwe, ale brzmi bardziej blado; ということ sprawia, że zdanie „że…” brzmi jak relacja.

Jedno ostrzeżenie. こと pojawia się też w utrwalonych wzorcach 〜ことにする, 〜ことになる i 〜たことがある. To zamrożone idiomy z własnymi znaczeniami (podejmowanie decyzji, to, że coś się ustala, doświadczenie z przeszłości), a nie swobodny nominalizator omawiany tutaj. Należą do Doświadczenie: 〜たことがある i Rzeczowniki formalne こと, もの, ところ w utrwalonych zwrotach.

Formy i schematy

Co się z czym łączy. Zdanie jest w formie prostej; tylko przymiotniki na な i orzeczenia rzeczownikowe potrzebują łącznika.

Wybór między こと a の.

Trzy ramy warte zapamiętania w całości.

Przykłady

Typowe błędy

• 日本語を話すのができます。 (Nihongo o hanasu no ga dekimasu.) -> 日本語を話すことができます。 (Nihongo o hanasu koto ga dekimasu.) — umiejętność jest abstrakcyjna, a ことができる to utrwalony wzorzec. の nigdy w nim nie występuje.
• 子供が遊んでいることを見ました。 (Kodomo ga asonde iru koto o mimashita.) -> 子供が遊んでいるのを見ました。 (Kodomo ga asonde iru no o mimashita.) — czasowniki bezpośredniego postrzegania przyjmują の. こと znaczyłoby, że dowiedziałeś się o tym fakcie, a nie że to obserwowałeś.
• 本を読むのを好きです。 (Hon o yomu no o suki desu.) -> 本を読むのが好きです。 (Hon o yomu no ga suki desu.) — 好き jest przymiotnikiem, więc to, co lubiane, oznacza się が. Angielskie „like” jest czasownikiem i ciągnie uczących się w stronę を.
• 日本語を話しますことができます。 (Nihongo o hanashimasu koto ga dekimasu.) -> 日本語を話すことができます。 (Nihongo o hanasu koto ga dekimasu.) — zdanie przed こと jest zawsze w formie prostej. Grzeczność całego zdania jest niesiona tylko raz, przez できます na końcu.
• 私の趣味は写真を撮るのです。 (Watashi no shumi wa shashin o toru no desu.) -> 私の趣味は写真を撮ることです。 (Watashi no shumi wa shashin o toru koto desu.) — gdy zdanie zamienione w rzeczownik stoi tuż przed です, użyj こと; 〜のです jest odbierane jako wyjaśniające 〜んです i zmienia znaczenie.

Wskazówki

• Test dwóch słów: „patrzę” czy „idea”. Jeśli przed angielskim czasownikiem dałoby się wstawić watch, hear, wait for, help with, użyj の. Jeśli zdanie nazywa ideę, plan, zasadę lub fakt — coś, co raczej zapisałbyś na liście niż nakręcił kamerą — użyj こと. Wszystko inne (upodobania, umiejętności, trudność) przyjmuje oba, a の jest bezpieczniejszym wyborem domyślnym w rozmowie.
• こと brzmi książkowo, の brzmi potocznie. Oba są poprawne z 好き i 難しい, ale Japończyk w rozmowie powie 読むのが好き, a podręcznik wydrukuje 読むことが好き. Przejęcie nawyku の sprawi, że Twoja mowa zabrzmi wyraźnie bardziej naturalnie.
• Unikaj piętrzenia の. 読むのが好きなのはこの本です jest gramatyczne, ale niezgrabne, a nominalizator の następujący od razu po drugim の (×読むのの……) jest po prostu błędny. Gdy zdanie potrzebuje drugiego nominalizatora, zamień jeden z nich na こと.
• Nie odczytuj każdego こと jako こと z tej lekcji. 〜ことにする, 〜ことになる i 〜たことがある to zamrożone wyrażenia, które przypadkiem zawierają to samo słowo. Jeśli po こと następuje にする, になる albo がある, masz przed sobą idiom, a nie zdanie zamienione w rzeczownik.