W skrócie

〜んです (n desu) nie zmienia tego, co mówi zdanie — zmienia to, dlaczego to mówisz. Ustawia zdanie jako wyjaśnienie sytuacji, w której razem znajdujecie się ty i rozmówca: „chodzi o to, że…”, „to dlatego, że…”, „więc dlatego…”. Dołącz je do formy prostej i pamiętaj, że rzeczowniki i przymiotniki na な potrzebują między nimi な (学生なんです gakusei na n desu).

Zasada

Krok 1 — Zbuduj formę prostą, a potem dołącz ん + です.

Podstawą jest zawsze forma prosta z lekcji 17 — słownikowa, ない, た albo なかった. です zostaje na zewnątrz i niesie grzeczność, więc zdanie wciąż jest grzeczne, mimo że czasownik w środku jest prosty.

• 行く iku -> 行くんです iku n desu
• 行かない ikanai -> 行かないんです ikanai n desu
• 行った itta -> 行ったんです itta n desu
• 高い takai -> 高いんです takai n desu

Krok 2 — Wstaw な po rzeczowniku lub przymiotniku na な.

Czasowniki i przymiotniki na い dołączają się bezpośrednio. Rzeczowniki i przymiotniki na な nie mogą stać samodzielnie przed ん: prosty łącznik だ zmienia się tu w な.

• 学生だ -> 学生なんです gakusei na n desu (chodzi o to, że jestem studentem)
• 静かだ -> 静かなんです shizuka na n desu (chodzi o to, że jest cicho)

To な to to samo な, które pojawia się przed ので i のに (学生なので, 静かなのに) — to przydawkowa forma だ, bo ん to naprawdę rzeczownik (の). Dlatego właśnie forma pisemna to 〜のだ.

Krok 3 — Poznaj cztery funkcje, jakie pełni.

1. Pytanie o wyjaśnienie. Widzisz coś i chcesz poznać historię za tym stojącą: どうしたんですか。 (Dōshita n desu ka.) Co się stało? Zwykłe どうしましたか prosi o relację; 〜んですか prosi rozmówcę, by nadał sens temu, co widzisz.
2. Udzielanie wyjaśnienia. Odpowiadanie na to pytanie albo tłumaczenie się ze swojego zachowania: お腹が痛いんです。 (Onaka ga itai n desu.) Chodzi o to, że boli mnie brzuch. Bez ん to goła informacja medyczna; z ん wyjaśnia, dlaczego wyglądasz na chorego albo dlaczego wychodzisz.
3. Przygotowanie tła przed prośbą lub zaproszeniem. To najczęstsze użycie w codziennym życiu i zwykle kończy się na 〜んですが, z zawieszonym zdaniem (zob. Krok 4).
4. Wyrażanie olśnienia. Właśnie dopasowałeś nowy fakt do całego obrazu: なるほど、それで遅れたんですね。 (Naruhodo, sore de okureta n desu ne.) Rozumiem, więc dlatego się spóźniłeś.

Krok 4 — 〜んですが: łagodzący wstęp.

〜んですが podaje twoją sytuację, a potem się zatrzymuje. が to „ale/i” zdania, którego celowo nie kończysz — resztę dopowiada rozmówca. To standardowy grzeczny sposób na wejście w prośbę, skargę lub zaproszenie, bo pozwala drugiej osobie zaproponować pomoc, zanim będziesz musiał o nią poprosić:

• すみません、道が分からないんですが…… (Sumimasen, michi ga wakaranai n desu ga) Przepraszam, chodzi o to, że nie mogę znaleźć drogi…
• 実は、来週日本へ行くんですが…… (Jitsu wa, raishū Nihon e iku n desu ga) Właściwie w przyszłym tygodniu jadę do Japonii, i…

実は (jitsu wa, właściwie / prawdę mówiąc) to jego naturalny partner: 実は otwiera tło, 〜んですが je zamyka i oddaje głos rozmówcy.

Krok 5 — Na どうして〜んですか odpowiada się 〜からです.

Pytanie o „dlaczego” zwykle bierze ん, bo z definicji prosisz o wyjaśnienie. Naturalną krótką odpowiedzią jest zdanie przyczynowe plus です:

• どうして昨日来なかったんですか。 (Dōshite kinō konakatta n desu ka.) — 熱があったからです。 (Netsu ga atta kara desu.)

Zwróć uwagę na strukturę: forma prosta + からです, nie ×〜ましたからです. Same zdania z から i ので są tematem lekcji 21.

Krok 6 — Nie sypie się tym wszędzie. Pomiń ん, gdy zdanie jest neutralnym faktem, przedstawieniem się albo pierwszą wzmianką o czymś, bez wspólnej sytuacji do wyjaśnienia. 私は田中です。会社員です。 jest poprawne; ×私は田中なんです brzmi, jakbyś prostował czyjeś błędne przekonanie.

Rejestr. Potoczna mowa używa 〜んだ (n da) w zdaniach oznajmujących i 〜の w obu funkcjach: 〜の z tonem rosnącym to potoczne pytanie (どこへ行くの？), z tonem opadającym potoczne zdanie oznajmujące (お腹がすいたの。), choć opadające zdanie z 〜の brzmi kobieco — mężczyźni zwykle używają w tej roli 〜んだ. Pismo i mowa formalna używają 〜のだ／〜のである, co należy do Rejestru pisanego i formalnego.

Formy i schematy

Dołączanie według części mowy — cała sztuczka to な:

Tylko forma nieprzeszła twierdząca rzeczowników i przymiotników na な przyjmuje な. Gdy jesteś już w czasie przeszłym (だった) albo w przeczeniu (じゃない), forma kończy się już jak zwykłe orzeczenie i ん dołącza się bezpośrednio: 学生じゃないんです gakusei ja nai n desu.

Drabina rejestrów — ta sama gramatyka, cztery warstwy farby:

Z ん czy bez — co się zmienia:

Przykłady

Typowe błędy

• 学生んです。 (Gakusei n desu.) -> 学生なんです。 (Gakusei na n desu.) — rzeczownik nie może dotykać ん bezpośrednio; prosty łącznik だ pojawia się przed nim jako な.
• 静かだんです。 (Shizuka da n desu.) -> 静かなんです。 (Shizuka na n desu.) — przymiotniki na な zachowują się tu jak rzeczowniki: だ zmienia się w な, nie przetrwa jako だ.
• 高いなんです。 (Takai na n desu.) -> 高いんです。 (Takai n desu.) — przymiotniki na い i czasowniki dołączają się bezpośrednio. な należy tylko do rzeczowników i przymiotników na な.
• 行きますんです。 (Ikimasu n desu.) -> 行くんです。 (Iku n desu.) — ん podąża za formą prostą. Grzeczność niesie raz です na zewnątrz; ます wewnątrz to podwójne oznaczenie.
• はじめまして。田中なんです。 (Hajimemashite. Tanaka na n desu.) -> はじめまして。田中です。 (Hajimemashite. Tanaka desu.) — pierwsza wzmianka niczego nie wyjaśnia, więc ん jest błędem; sugerowałoby, że prostujesz czyjeś błędne przekonanie o tym, kim jesteś.

Wskazówki

• Tłumacz to jako „chodzi o to, że…” albo „więc dlatego…”, nigdy jako „to jest”. Jeśli żadna z tych fraz nie pasuje do twojego zdania, prawdopodobnie nie chcesz ん. Ten jeden test zapobiega większości nadużyć.
• 〜んですか może brzmieć wścibsko albo oskarżycielsko. Ponieważ żąda relacji z tego, co robi rozmówca, どこへ行くんですか może zabrzmieć jak „a dokąd to niby idziesz?” Z obcymi i przełożonymi bezpieczniejszym wyborem jest gołe pytanie — どこへ行きますか — zostaw 〜んですか dla sytuacji, które naprawdę wymagają wyjaśnienia.
• Zawieszone 〜んですが to strategia grzecznościowa, nie niedokończone zdanie. Zatrzymanie się po が jest właśnie celem: zachęca rozmówcę, by zaproponował pomoc, zamiast zmuszać cię do proszenia o nią wprost. Powiedz が, a potem zrób pauzę.
• ん to ściągnięta forma の, więc rządzi się gramatyką rzeczownika. Dlatego przed nim pojawia się な i dlatego forma pisemna to 〜のだ. Zapamiętanie „ん = の = rzeczownik” sprawia, że cały paradygmat wynika sam z siebie, zamiast wymagać wkuwania na pamięć.