W skrócie

Forma woli (意向形 ikōkei) to bliźniaczka formy prostej znanej ci już ましょう: 行きましょう -> 行こう ikō („chodźmy”). Sama w sobie brzmi jak potoczne „chodźmy” albo zagrzewanie samego siebie; w połączeniu z と思います wyraża zamiar. Dla planu, który już postanowiłeś, użyj formy słownikowej czasownika + つもりです; dla czegoś zapisanego w harmonogramie — formy słownikowej czasownika + 予定です.

Zasada

Krok 1 — Utwórz formę. Forma woli to zmiana o jedną sylabę na formie słownikowej, a trzy klasy czasowników zachowują się dokładnie tak, jak wszędzie indziej.

• 五段 (grupa I): przenieś ostatnią kanę do rzędu お i dodaj う (く -> こ + う), co zawsze brzmi jak długie -ō. 行く iku -> 行こう ikō, 飲む nomu -> 飲もう nomō, 待つ matsu -> 待とう matō, 買う kau -> 買おう kaō. Pracuj na kanie, nie na romaji: つ przechodzi w と (matsu -> matō, nie „matsō”), a う przechodzi w お (kau -> kaō).
• 一段 (grupa II): usuń る i dodaj よう. 食べる taberu -> 食べよう tabeyō, 見る miru -> 見よう miyō.
• Nieregularne: する -> しよう shiyō; 来る -> 来よう koyō (odczyt zmienia się na ko-, jak w 来ない konai).

Nie ma codziennej przeczącej formy woli: przecząca odpowiedniczka 〜まい (行くまい) jest literacka i przetrwała głównie w ustalonym wzorcu pod „Z wyprzedzeniem” poniżej. W zwykłej mowie „nie róbmy tego” wyraża się innym czasownikiem: 行くのはやめましょう iku no wa yamemashō („zrezygnujmy z pójścia”).

Krok 2 — Używaj jej samej, w stylu prostym. Sama w sobie forma woli jest potoczna, więc pasuje wśród przyjaciół i rodziny albo w rozmowie z samym sobą:

• Potoczne zaproszenie — そろそろ帰ろう。 Sorosoro kaerō. („Chodźmy powoli do domu”). Wersja grzeczna to ましょう; nigdy nie mieszaj obu w jednym zdaniu.
• Mówienie do siebie i zagrzewanie się — 頑張ろう。 Ganbarō. („Dam z siebie wszystko / Do dzieła”). もう寝よう。 Mō neyō. („No dobra, spać”).
• Potoczne „może by tak?” — dodaj か: 何を食べようか。 Nani o tabeyō ka. To prosty odpowiednik 〜ましょうか z Wyrażanie chęci, zaproszeń i propozycji, które pozostaje grzecznym wyborem przy oferowaniu pomocy (手伝いましょうか Tetsudaimashō ka, „Czy mam pomóc?”).

Krok 3 — 〜(よ)うと思います: twój zamiar. Umieść formę woli wewnątrz partykuły cytowania と (Cytowanie と／という／って) i dołącz 思います. Zdanie może być grzeczne na końcu, mimo że cytowany czasownik jest prosty — to reguła rejestru obowiązująca w całym paśmie A2: zdania podrzędne przyjmują formy proste.

forma woli czasownika + と思います = „chyba to zrobię…” — decyzja podejmowana w trakcie mówienia.

Nie myl tego z formą słownikową czasownika + と思います, czyli przypuszczeniem co do faktu:

• 行こうと思います Ikō to omoimasu — „Chyba pójdę” (mój zamiar)
• 行くと思います Iku to omoimasu — „Myślę, że on pójdzie” (moje przypuszczenie)

Krok 4 — 思います a 思っています. Zamiana 思う na formę 〜ている (〜ている) zamienia chwilę w stan:

• 〜(よ)うと思います — postanowione właśnie teraz, ogłoszone na bieżąco.
• 〜(よ)うと思っています — trwały zamiar, który nosisz w sobie od jakiegoś czasu. Często z 前から mae kara („od jakiegoś czasu”).

Jest też ograniczenie gramatyczne: prosta forma 思います może relacjonować tylko myśli samego mówiącego, bo nie da się zajrzeć w czyjąś głowę. Dla osoby trzeciej trzeba użyć 思っています (albo dodać relację ze słyszenia). Dlatego ×彼は留学しようと思います jest błędne; mów 彼は留学しようと思っています Kare wa ryūgaku shiyō to omotte imasu („on rozważa studia za granicą”). Wyjątkiem jest pytanie, bo pyta rozmówcę o jego własne myśli: 留学しようと思いますか Ryūgaku shiyō to omoimasu ka jest poprawne.

Krok 5 — 〜つもりです: ustalony osobisty plan. つもり to rzeczownik („zamiar”), więc poprzedza go zdanie przydawkowe (Zdania przydawkowe) — forma słownikowa, nigdy forma woli. Brzmi to solidniej i bardziej przemyślanie niż 〜と思っています.

• Twierdząco: forma słownikowa czasownika + つもりです — 買うつもりです kau tsumori desu.
• Przeczenie, w dwóch stopniach:
  • forma ない + つもりです — „zamierzam nie…”: 買わないつもりです kawanai tsumori desu. Decyzja o przeczącej treści.
  • forma słownikowa czasownika + つもりはありません — „nie mam żadnego zamiaru…”: 買うつもりはありません kau tsumori wa arimasen. To zaprzecza samemu zamiarowi i brzmi znacznie dosadniej — bliżej odmowy.

Rzeczywistość może zaprzeczyć つもり. Z formą た znaczy „byłem przekonany, że…”: 説明したつもりです setsumei shita tsumori desu („myślałem, że to wyjaśniłem” — najwyraźniej nie). Podobnie 若いつもりです wakai tsumori desu („lubię myśleć, że jestem jeszcze młody”). Ten odcień sprawia, że つもり może brzmieć zarozumiale w odniesieniu do innych osób — pytając o czyjeś ustalenia, użyj 予定.

Krok 6 — 〜予定です: co mówi kalendarz. 予定 yotei („harmonogram”) to też rzeczownik i też bierze formę słownikową, ale relacjonuje plan ustalony przez umówienie, nie przez twoją wolę. Działa z wydarzeniami, nie tylko z ludźmi: 会議は三時から始まる予定です Kaigi wa san-ji kara hajimaru yotei desu. Z rzeczownikiem wstaw の: 出発は明日の予定です Shuppatsu wa ashita no yotei desu.

Krok 7 — 〜(よ)うとする: próba albo bycie na skraju czegoś. Forma woli + とする ma dwa odczyty, oba bardzo częste:

• Próba — 開けようとしましたが、開きませんでした akeyō to shimashita ga, akimasen deshita („próbowałem to otworzyć, ale się nie otworzyło”). Zauważ, że 〜てみる z konstrukcji pomocniczych na formie te znaczy „spróbować i zobaczyć, co z tego wyjdzie”; 〜(よ)うとする znaczy „podjąć wysiłek”, zwykle gdy się nie udaje.
• Bycie na skraju czegoś — z 〜としたとき albo 〜としています: 出ようとしたとき deyō to shita toki („właśnie gdy miałem wychodzić”). Tu podmiot nie musi nawet być osobą: 電車が出ようとしています Densha ga deyō to shite imasu („pociąg zaraz odjeżdża”).
• Przeczenie 〜(よ)うとしません = „nie chce, nie zamierza”: 子どもが薬を飲もうとしません Kodomo ga kusuri o nomō to shimasen („dziecko nie chce wziąć lekarstwa”).

Z wyprzedzeniem. Forma woli zasila też formalny wzorzec ustępstwa, 〜(よ)うが〜まいが／〜(よ)うと〜まいと („czy tak, czy nie…” — が łączy się z が, と z と), jak w 行こうが行くまいが ikō ga ikumai ga („czy się pójdzie, czy nie”); まい dołącza do formy słownikowej czasownika 五段. To materiał poziomu C1 i czeka na Ustępstwo uniwersalne i kontrast literacki.

Formy i schematy

Paradygmat formy woli. Porównaj znaną ci już grzeczną kolumnę ましょう.

Do czego dołącza każdy wzorzec zamiaru. Dobranie właściwej formy przed wzorcem to większość sukcesu.

つもり a 予定.

Przykłady

Typowe błędy

• 行きましょうと思います。 (Ikimashō to omoimasu.) -> 行こうと思います。 (Ikō to omoimasu.) — Zdanie przed と jest podrzędne, więc musi być w formie prostej. ましょう to grzeczne zakończenie zdania i nie może być cytowane; grzeczność mieszka na 思います na końcu.
• きようと思います。 (Kiyō to omoimasu.) -> 来ようと思います。 (Koyō to omoimasu.) — 来る jest nieregularny. Jego forma woli zachowuje odczyt ko-, jak 来ない konai i 来られる korareru — nie ki- z 来ます.
• 日本へ行こうつもりです。 (Nihon e ikō tsumori desu.) -> 日本へ行くつもりです。 (Nihon e iku tsumori desu.) — つもり to rzeczownik, więc określa go forma słownikowa. Forma woli łączy się z と (と思う, とする), ale nigdy nie określa rzeczownika, więc nie może stać przed つもり ani 予定.
• 彼は会社をやめようと思います。 (Kare wa kaisha o yameyō to omoimasu.) -> 彼は会社をやめようと思っています。 (Kare wa kaisha o yameyō to omotte imasu.) — Prosta forma 思います relacjonuje tylko twoje własne myśli. Czyjś zamiar to stan, który obserwujesz, więc przyjmuje 思っている.
• 電車は九時に出るつもりです。 (Densha wa ku-ji ni deru tsumori desu.) -> 電車は九時に出る予定です。 (Densha wa ku-ji ni deru yotei desu.) — つもり wymaga podmiotu, który może coś zamierzać. Pociągi, spotkania i loty mają 予定, nie つもり.

Wskazówki

• Jeden test rozstrzyga つもり albo 予定: kto to ustalił? Jeśli to twoja decyzja i wciąż może się zmienić, użyj つもり. Jeśli ustalił to rozkład jazdy, rezerwacja albo szef, użyj 予定. Uczący się, którzy domyślnie sięgają po つもり, wychodzą na to, że wynegocjowali z linią lotniczą godzinę odlotu.
• Forma woli grupy 五段 to kana formy ない przeniesiona z rzędu あ do rzędu お. Jeśli znasz 行かない, znasz to miejsce: 行か -> 行こ, 飲ま -> 飲も, 待た -> 待と. Wyjątkiem są czasowniki zakończone na う, których forma ない bierze わ, ale których forma woli wciąż bierze お: 買わない, ale 買おう. Każdy czasownik grupy 五段 trafia w rząd お plus う, więc dźwięk to zawsze długie -ō: nomō, matō, kaerō. Zapisywanie tego jako „nomou” albo skracanie do „nomo” to najczęstszy błąd romaji.
• と思います nie zawsze jest skromne. Ponieważ 〜(よ)うと思います wyraża decyzję, zamiast ją łagodzić, to normalny sposób ogłaszania planów w pracy — 明日、確認しようと思います Ashita, kakunin shiyō to omoimasu („Sprawdzę to jutro”) brzmi zorganizowanie, nie niepewnie. Żeby zabrzmieć niepewnie, sięgnij po 〜たいと思っています albo formę przypuszczenia z Przypuszczenie でしょう／だろう i かもしれない.
• 〜(よ)うとした zwykle znaczy, że coś się nie udało. 開けようとしました akeyō to shimashita sugeruje, że rzecz pozostała zamknięta, a 出ようとしたとき znaczy, że nie zdążyłeś wyjść za drzwi. Jeśli próba faktycznie się udała, porzuć ten wzorzec i użyj po prostu zwykłego czasu przeszłego: 開けました akemashita.