W skrócie

Dołącz いく albo くる do formy て, a czynność zyska kierunek względem ciebie: 持っていきます motte ikimasu („zabiorę to — z dala stąd”) w przeciwieństwie do 持ってきます motte kimasu („przyniosę to — tutaj”). Ta sama para działa też na osi czasu: 〜てきました to zmiana, która biegnie od przeszłości aż do teraz (寒くなってきました samuku natte kimashita, „zrobiło się zimno”), a 〜ていきます to zmiana biegnąca od teraz w przyszłość (増えていきます fuete ikimasu, „będzie dalej rosnąć”).

Zasada

Krok 1 — Zbuduj konstrukcję, poruszaj tylko końcówkę. Wzorzec to forma-て + いく oraz forma-て + くる. Forma て jest zastygła; każdy czas, stopień grzeczności i przeczenie siedzi na ostatnim słowie. Jako konstrukcje pomocnicze te dwa czasowniki zwykle zapisuje się kaną (持っていく, 帰ってくる), mimo że samodzielne czasowniki to 行く i 来る — kana to bezpieczny domyślny wybór.

食べる taberu -> 食べて -> 食べていきます tabete ikimasu 買う kau -> 買って -> 買ってきます katte kimasu

くる zachowuje całą nieregularność 来る: きます／きた／こない／きてください. Uczący się słyszą tę zmianę długo, zanim potrafią ją zobaczyć, bo kana ukrywa odczyt.

Krok 2 — Przestrzeń: znajdź punkt odniesienia. „Punkt odniesienia” to miejsce, w którym mówiący stoi albo mentalnie się znajduje — zwykle tu i teraz, czasem dom, czasem miejsce opisywane w opowieści.

• 〜ていく = czynność przebiega z dala od tego punktu. 歩いていきます aruite ikimasu („iść tam pieszo”), 出ていきました dete ikimashita („wyszedł”), 帰っていった kaette itta („poszedł do domu”, widziane z miejsca, w którym zostałem).
• 〜てくる = czynność przebiega w kierunku punktu odniesienia. 走ってきました hashitte kimashita („przybiegł”), 入ってきます haitte kimasu („wchodzi”), 帰ってきます kaette kimasu („wraca”).

Przy czasowniku niesienia to dokładnie polskie „zabrać” a „przynieść”: 持っていく motte iku / 持ってくる motte kuru dla przedmiotów, 連れていく tsurete iku / 連れてくる tsurete kuru dla ludzi i zwierząt. Użyj 持つ dla tego, co mieści się w rękach, i 連れる dla każdego, kto chodzi o własnych siłach.

Krok 3 — Konstrukcja 〜てくる „idę i wracam”. Z czasownikiem, który sam w sobie nie jest ruchem, 〜てくる bardzo często znaczy „iść, zrobić coś i wrócić” — chodzi właśnie o wyprawę w obie strony.

• 買ってきます katte kimasu — „Pójdę to kupić (i wrócę)”
• 取ってきます totte kimasu — „Pójdę po to”
• ちょっと行ってきます chotto itte kimasu — „Wyskoczę na chwilę”

Dlatego wychodząc z domu, mówi się 行ってきます itte kimasu, dosłownie „idę i wracam” — nigdy 行きます, co brzmi, jakbyś nie zamierzał wrócić. Domowa wymiana zdań jest ustalona: 行ってきます -> いってらっしゃい itterasshai, a po powrocie ただいま tadaima -> お帰りなさい okaerinasai. Naucz się wszystkich czterech jako jednego zestawu.

Krok 4 — Czas: w którą stronę biegnie zmiana? Tu „ruch” przebiega wzdłuż kalendarza, a punktem odniesienia jest teraz.

• 〜てきた／〜てきました — zmiana zaczęła się w przeszłości i dotarła do teraźniejszości. 寒くなってきました, 増えてきました fuete kimashita, 分かってきました wakatte kimashita („zaczynam to rozumieć”). Ponieważ zmiana musi dotrzeć do teraz, to użycie najczęściej pojawia się w formie przeszłej — forma nieprzeszła 寒くなってくる („zrobi się zimno”) jest możliwa, tylko dużo rzadsza.
• 〜ていく／〜ていきます — zmiana wychodzi z teraz i biegnie dalej. 増えていきます, 忘れていくでしょう wasurete iku deshō („będziemy o tym dalej zapominać”), 生きていきます ikite ikimasu („będę żył dalej”), やっていきます yatte ikimasu („dam sobie radę”). To użycie jest zwykle nieprzeszłe; forma przeszła 増えていった opowiada o trendzie, który biegł dalej od jakiegoś wcześniejszego punktu w opowieści.

Czasowniki, które biorą odczyt temporalny, to te nazywające zmianę stopniową: なる, 増える, 減る, 変わる, 分かる, 慣れる. Sparuj 〜てくる z これまで kore made („do tej pory”), a 〜ていく z これから kore kara („od teraz”), a te dwie przestaną się mylić.

Krok 5 — Pojawianie się i percepcja biorą 〜てくる. Kiedy coś pojawia się w polu widzenia, w zasięgu słuchu albo zaczyna istnieć, przybywa do ciebie, więc jedyną możliwością jest くる:

見えてきました miete kimashita („pojawiło się w polu widzenia”), 聞こえてきました kikoete kimashita („stało się słyszalne”), 雨が降ってきました ame ga futte kimashita („zaczęło padać”), 眠くなってきました nemuku natte kimashita („robi mi się sennie”). Nie ma tu ×見えていく — nic się od ciebie nie oddala.

Krok 6 — Piętrzenie z 〜ている. 〜てきている jest normalne i przydatne: 人口が増えてきています jinkō ga fuete kite imasu, „liczba ludności rośnie (i nadal rośnie)”. 〜ていっている zdarza się (増えていっている jest poświadczone), ale jest dużo rzadsze i rzadko go potrzebujesz. Ta asymetria nie jest przypadkowa: 〜ている potrzebuje zmiany, która już wytworzyła stan trwający teraz, a てくる właśnie dostarcza takiego stanu; ていく wskazuje z dala od teraz, więc ている ma dużo mniej, czego mogłoby się uchwycić. Dla przyszłości naturalnym wyborem jest zwykłe 増えていきます.

Krok 7 — To nie to samo, co 〜始める／〜続ける. Te dołączają do tematu na ます i opisują fazę samego zdarzenia — sposób czynności. 〜ていく／〜てくる dołączają do formy て i opisują stosunek zdarzenia do twojego punktu widzenia — deiksis. 降り始めました furihajimemashita to neutralna informacja, że deszcz się zaczął; 降ってきました stawia cię pod nim, zauważającego to teraz. Cała rodzina czasowników złożonych jest w Czasowniki złożone.

Formy i schematy

Odmienia się tylko konstrukcja pomocnicza. Czasownik tematowy: 持つ motsu („nieść”).

Pary przestrzenne: z dala ode mnie / w moim kierunku.

Temporalne: po której stronie „teraz”.

Deiktyczne (ta lekcja) a leksykalne (czasowniki złożone). Ten sam czasownik 増える fueru („rosnąć”).

Przykłady

Typowe błędy

• 明日、公園にカメラを持ってきます。 (Ashita, kōen ni kamera o motte kimasu.) -> 明日、公園にカメラを持っていきます。 (Ashita, kōen ni kamera o motte ikimasu.) — Park nie jest miejscem, w którym stoisz, gdy mówisz, więc aparat oddala się od ciebie: いく. てくる oznaczałoby przyniesienie go do twojego miejsca.
• 寒くなっていきました。 (Samuku natte ikimashita.) -> 寒くなってきました。 (Samuku natte kimashita.) — Zmiana, która biegła od przeszłości do teraźniejszości, dociera do teraz, więc przyjmuje てくる, zwykle w formie przeszłej. ていく wskazuje w drugą stronę, z teraz w przyszłość.
• 人口が増えていっています。 (Jinkō ga fuete itte imasu.) -> 人口が増えてきています。 (Jinkō ga fuete kite imasu.) — Dla trendu, który biegł aż do teraz, punktem odniesienia jest teraz, a spojrzenie jest wstecz, więc potrzebne jest てくる; 〜ていっている istnieje, ale jest dużo rzadsze i wskazuje w drugą stronę. Dla przyszłości powiedz zwykłe 人口が増えていきます.
• 友達を持ってきます。 (Tomodachi o motte kimasu.) -> 友達を連れてきます。 (Tomodachi o tsurete kimasu.) — 持つ jest dla przedmiotów, które nosisz w rękach. Każdy, kto chodzi o własnych nogach — ludzie, zwierzęta domowe — bierze 連れる.
• 今日はお弁当を持ってきないでください。 (Kyō wa obentō o motte kinaide kudasai.) -> 今日はお弁当を持ってこないでください。 (Kyō wa obentō o motte konaide kudasai.) — Konstrukcja pomocnicza to 来る, więc jest き w きます／きて, ale こ w こない. Zapisana kaną zmiana odczytu jest niewidoczna; ćwicz to na głos.

Wskazówki

• Narysuj strzałkę, potem czytaj zdanie. くる to strzałka lądująca na tobie; いく to strzałka odchodząca od ciebie. Ten jeden obraz obejmuje obie osie: w przestrzeni strzałka kończy się u twoich stóp albo na horyzoncie, w czasie ląduje na teraz (寒くなってきた) albo odchodzi od teraz (寒くなっていく).
• Angielskie „bring” to fałszywy przyjaciel. Angielski pozwala też przyjąć za punkt odniesienia miejsce rozmówcy: „przyniosę wino na twoje przyjęcie”. Japoński tak nie działa — punktem odniesienia jest miejsce, w którym jesteś ty. Zaproszony do kogoś, mówisz ワインを持っていきます (Wain o motte ikimasu), z いく, bo wino oddala się od ciebie.
• 行ってきます to obietnica, nie pożegnanie. Dosłownie znaczy „idę i wracam”, dlatego jest ustalonym zwrotem przy wychodzeniu z domu albo z biura — i dlatego 行きます w tym miejscu brzmi lekko, jakbyś nie zamierzał wrócić. Zapamiętaj całą wymianę: 行ってきます・いってらっしゃい・ただいま・お帰りなさい.
• Naucz się ustalonych kolokacji jako słownictwa. 持っていく／持ってくる, 連れていく／連れてくる, 買ってくる, 取ってくる, 帰ってくる, 出ていく, 見えてくる, 聞こえてくる, 生きていく, やっていく. Pojawiają się bez przerwy, a połowa trudności polega na tym, że większość z nich ma polski jednowyrazowy odpowiednik, który ukrywa strukturę.