W skrócie

Dołącz います do formy na て i dostajesz 〜ています — ale to nie jest po prostu angielskie „-ing”. W zależności od czasownika znaczy czynność w toku (食べています tabete imasu, „je”), stan zostawiony przez dokonaną zmianę (結婚しています kekkon shite imasu, „jest żonaty / zamężna”) albo nawyk powtarzany przez jakiś okres (毎日走っています mainichi hashitte imasu, „biega codziennie”). Decyduje czasownik — nie Ty.

Zasada

Krok 1 — Zbuduj formę. Weź formę na て z lekcji 13 i dodaj いる／います. Schemat to V-て + います. Forma na て nigdy się nie zmienia; cały czas i grzeczność siedzą na いる na końcu.

食べる taberu -> 食べて tabete -> 食べています tabete imasu 読む yomu -> 読んで yonde -> 読んでいます yonde imasu する suru -> して shite -> しています shite imasu

Jeśli forma na て kończyła się na で (czasowniki na ぬ・ぶ・む・ぐ), zostaje で: 死んで + います -> 死んでいます shinde imasu.

Krok 2 — Ustal, które znaczenie dostajesz. To jest właściwa lekcja. Angielski traktuje „is eating” i „is married” jako różną gramatykę; japoński używa jednej formy do obu, a typ czasownika wybiera odczyt.

(1) Czynność w toku — z czasownikami trwania, które nazywają czynność zajmującą odcinek czasu (食べる, 読む, 待つ, 書く, 降る, 話す). Tu 〜ています dokładnie odpowiada angielskiemu „-ing”. 今、昼ご飯を食べています (Ima, hirugohan o tabete imasu) — „Teraz jem lunch.”

(2) Stan wynikowy — z czasownikami punktowymi / zmiany stanu, które nazywają natychmiastowe przejście z jednego stanu w drugi (結婚する, 知る, 来る, 行く, 死ぬ, 始まる, 覚える, 持つ). Sama zmiana nie zajmuje czasu, więc nie ma „w toku”, na które można wskazać. 〜ています wskazuje więc na stan, który potem zostaje:

• 結婚しています = „jest żonaty / zamężna” (ślub już był), nie „bierze ślub”
• 来ています = „jest tu”, nie „idzie / nadchodzi”
• 死んでいます = „jest martwy”, nie „umiera”
• 知っています = „wie” (doszedł do wiedzy)
• 住んでいます = „mieszka (gdzieś)”
• 持っています = „ma, posiada” (wziął w posiadanie)

住む siedzi w tej grupie z nieco innego powodu: mieszkanie gdzieś nie jest natychmiastowe, ale też nie ma odczytu „w toku”, więc 住んでいます to po prostu zwykły sposób mówienia, gdzie ktoś mieszka.

To największa pułapka lekcji. Odczytanie 死んでいます jako „umiera” to nie drobny błąd — odwraca znaczenie.

(3) Nawyk lub powtarzanie — z dowolnym czasownikiem, gdy zdanie obejmuje okres, a nie moment. Przysłówki takie jak 毎日 mainichi (codziennie), いつも itsumo (zawsze) i 最近 saikin (ostatnio) albo zawód czy rola wymuszają ten odczyt. 兄は銀行で働いています (Ani wa ginkō de hataraite imasu) — „Mój starszy brat pracuje w banku.” Nie siedzi właśnie przy biurku; to jest to, co robi. Zawody, studia i miejsce zamieszkania stwierdza się po japońsku przez 〜ています, tam gdzie angielski używa zwykłego present.

Krok 3 — Odmieniaj ogon, nie formę na て. Rusza się tylko います: przeszłość ていました, przeczenie ていません, przeszłość przecząca ていませんでした. Zauważ, że przeczenie stanu to stan: 知っていません brzmi dziwnie, ale 分かっていません, 覚えていません i 食べていません są wszystkie normalne.

まだ + ていません to japoński sposób na „jeszcze nie”. まだ宿題をしていません (Mada shukudai o shite imasen) — „Jeszcze nie zrobiłem pracy domowej.” Nie używaj tu ませんでした: to znaczyłoby „nie zrobiłem” — zamknięte zdarzenie przeszłe, nie wciąż oczekujące.

Asymetria 知る. 知る shiru („dojść do wiedzy”) warto zapamiętać jako ustaloną parę, bo jest krzywy:

• Twierdzenie: 知っています shitte imasu — „Wiem.” Gołe 知ります znaczy „dowiem się”, więc prawie nigdy nie jest tym, czego chcesz.
• Przeczenie: 知りません shirimasen — „Nie wiem.” Tu formy ている się nie używa; ×知っていません jest złe.

Więc na pytanie 知っていますか odpowiada się albo はい、知っています, albo いいえ、知りません. Porównaj 覚える oboeru („zapamiętać”), które jest regularne po obu stronach: 覚えています／覚えていません.

Użycie bliskie doświadczeniu. Z liczebnikiem odczyt stanu wynikowego przechodzi w zapis doświadczenia: 日本に三回行っています (Nihon ni sankai itte imasu) — „Byłem w Japonii trzy razy.” To smak „dotąd w moim bilansie”; dedykowany schemat doświadczenia to 〜たことがある.

Dwie rzeczy celowo pominięte. Ściągnięcie 〜てる (食べてる tabeteru) gubi い i jest bardzo częste w mowie, ale potoczne — w czymś formalnym lub pisanym trzymaj い; należy do stylu nieformalnego. A 〜てある, które też opisuje stan, ale sugeruje, że ktoś celowo go ustawił, jest nierozłączne z przechodniością i omawiane w następnej lekcji.

Formy i schematy

Tworzenie w grupach czasowników.

Ogon się odmienia; forma na て — nigdy.

Jaki odczyt daje Ci czasownik? Czasowniki w dolnym bloku w ogóle nie mają odczytu czynności w toku.

Przykłady

Typowe błędy

• 田中さんを知りますか。 (Tanaka-san o shirimasu ka.) -> 田中さんを知っていますか。 (Tanaka-san o shitte imasu ka.) — 知る nazywa chwilę poznania czegoś. Żeby powiedzieć, że już wiesz, potrzebujesz wynikowego stanu: 知っています. Gołe 知ります czyta się jak „dowiem się?”.
• いいえ、知っていません。 (Iie, shitte imasen.) -> いいえ、知りません。 (Iie, shirimasen.) — Jedyny czasownik, który łamie schemat. Twierdzenie bierze ています, a przeczenie dokleja ません prosto do czasownika. Ucz się pary jako całości.
• 私は大阪に住みます。 (Watashi wa Ōsaka ni sumimasu.) -> 私は大阪に住んでいます。 (Watashi wa Ōsaka ni sunde imasu.) — 住む opisuje trwający stan, więc goła forma na ます to przyszła przeprowadzka („pójdę mieszkać do Osaki”). Trwałe zamieszkanie to zawsze 住んでいます.
• まだ食べませんでした。 (Mada tabemasen deshita.) -> まだ食べていません。 (Mada tabete imasen.) — „Jeszcze nie” opisuje stan, który jeszcze nie nastał, więc potrzebuje ていません. ませんでした relacjonuje zamknięte zdarzenie przeszłe — „nie zjadłem” — zamiast stanu wciąż niezjedzenia.
• ご飯を食べてます。 (Gohan o tabetemasu.) -> ご飯を食べています。 (Gohan o tabete imasu.) — Zrzucenie い to potoczne ściągnięcie w mowie. Jest częste w swobodnej rozmowie, nawet z doklejonym ます, ale nie na miejscu w mowie formalnej, na egzaminach i w czymkolwiek pisanym.

Wskazówki

• Zapytaj siebie: chwila czy odcinek? Jeśli czasownik nazywa coś, co zajmuje czas (jeść, czytać, czekać, padać), 〜ています = „-ing”. Jeśli nazywa przełączenie w jednej chwili (ożenić się, umrzeć, przybyć, zacząć, dojść do wiedzy), nie ma środka, w którym można być, więc 〜ています = stan potem. Ten jeden test rozstrzyga prawie każdy przypadek.
• Angielskie „is + -ing” to fałszywy przyjaciel. 死んでいます to „jest martwy”, nie „umiera”; 来ています to „jest tu”, nie „jest w drodze”; 始まっています to „już się zaczął”, nie „zaczyna się”. Tłumacz sytuację, nigdy angielski czas.
• Mów o pracy i adresie przez 〜ています. Angielski używa zwykłego present dla „I work at a bank” i „I live in Tōkyō”, ale japoński wkłada jedno i drugie w 〜ています — 働いています jako stałą rolę lub nawyk, 住んでいます jako stan — więc to są normalne, naturalne formy. Użycie tu 働きます／住みます to wizytówka początkującego.
• Tylko ostatni wyraz niesie czas. Wszystko przed います jest zamrożone. Żeby przenieść zdanie w przeszłość, ruszasz tylko ogonem: 食べています -> 食べていました. Ten sam nawyk „odmieniaj tylko posiłkowy” posłuży Ci później przy 〜ておく, 〜てしまう i 〜てみる.