Ustępstwo uniwersalne

C1 譲歩「〜であれ・〜といえども・〜とはいえ・〜ようが〜まいが・〜たところで」 69 / 69

W skrócie

Ostatnim krokiem tej ścieżki jest ustępstwo uniwersalne: nie „mimo że padało”, lecz „bez względu na to, co się stanie”. Codzienne 〜ても obejmuje jeden warunek; 疑問詞 + であれ (de are) obejmuje każdą możliwą wartość, 〜(よ)うが〜まいが obejmuje oba bieguny odpowiedzi tak/nie, a 〜たところで mówi, że wysiłek i tak byłby zmarnowany. Z całego tego zestawu naprawdę mówione jest tylko 〜とはいえ (to wa ie) — resztę ucz się, by ją czytać.

Zasada

Krok 1 — Rzeczownik + であれ: niezależnie od wartości, wynik się nie zmienia.

であれ to tryb rozkazujący od である (lekcja 60), skostniały w konstrukcję ustępstwa: niech to będzie X. Doczepia się wprost do gołego rzeczownika, bez łącznika i bez partykuły: 理由が何であれ (riyū ga nan de are, bez względu na powód), 相手が誰であれ (aite ga dare de are, bez względu na to, kim jest druga strona).

Dwa produktywne schematy:

疑問詞 + であれ — 誰であれ, 何であれ, いつであれ, どこであれ, どんな理由であれ (donna riyū de are). To formalny bliźniak poziomu A2 疑問詞 + でも, poznanego w lekcji 19: どんな理由でも -> どんな理由であれ, to samo znaczenie, wyższy rejestr.
X であれ Y であれ — dwie wymienione wartości: 男であれ女であれ (otoko de are onna de are, czy to mężczyzna, czy kobieta).

Dłuższy wariant 〜であろうと(も) (de arō to mo) to to samo zbudowane na formie woli od である, a 〜であろうとなかろうと (de arō to nakarō to, czy to jest, czy nie jest) domyka od razu obie strony: 事実であろうとなかろうと (jijitsu de arō to nakarō to).

Krok 2 — 〜といえども: nawet przypadek, który spodziewałbyś się uznać za wyjątek.

Rzeczownik (lub zdanie w formie prostej) + といえども (to iedomo) to sztywny, pisany japoński odpowiednik nawet. Chodzi o to, że element stojący przed nim to właśnie ten, który uznałbyś za wyjątek: 専門家といえども、間違えることはあります。 (Senmonka to iedomo, machigaeru koto wa arimasu.) — eksperci to dokładnie ci, którzy rzekomo nie popełniają błędów.

Dlatego dobrze pasują 子どもといえども czy 一円といえども, a neutralny rzeczownik (×水曜日といえども) brzmi dziwnie. Rejestr: raporty, artykuły redakcyjne, przemówienia — nigdy swobodna rozmowa.

Krok 3 — 〜とはいえ: ten, którego naprawdę będziesz używać.

Rzeczownik (goły) / zdanie w formie prostej + とはいえ = mimo to, choć tak powiedziane. Konstrukcja przyznaje etykietę, a potem zaprzecza temu, co ta etykieta sugeruje: 春とはいえ、朝はまだ寒いです。 (Haru to wa ie, asa wa mada samui desu.) Jest formalna, ale całkowicie mówiona w starannym japońskim dorosłych, w przeciwieństwie do wszystkiego innego na tej stronie.

Dwie rzeczy, o których warto pamiętać osobno:

Po rzeczowniku zwykle łączy się wprost — 春とはいえ — choć だ też jest akceptowalne: 日本人だとはいえ. (Porównaj z からといって w kroku 6, gdzie だ po rzeczowniku jest obowiązkowe, a nie opcjonalne.)
Stoi też na początku zdania jako spójnik: とはいえ、簡単ではありません。 (To wa ie, kantan de wa arimasen.) Pełniejsze とはいうものの (to wa iu mono no) pełni tę samą funkcję i nawiązuje do ものの z lekcji 59.

Krok 4 — Forma まい: przecząca forma woli, którą lekcja 38 tylko zapowiedziała.

Jest literacka, dlatego zwykła mowa się bez niej obywa. まい to przecząca odpowiedniczka 〜(よ)う i łączy się tak:

五段 (grupa I): forma słownikowa + まい — 行く -> 行くまい (ikumai), 降る -> 降るまい (furumai).
一段 (grupa II): goły temat + まい to forma standardowa, choć spotyka się też formę słownikową — 食べる -> 食べまい／食べるまい (tabemai / taberumai).
する -> しまい／するまい (shimai / surumai), a do tego klasyczne すまい (sumai); 来る -> 来まい／来るまい (komai / kurumai).

Sama w sobie wyraża postanowienie, by czegoś nie robić: 二度と行くまい。 (Nido to ikumai.) — Nigdy więcej tam nie pójdę. Książkowa, ale stale pojawia się w narracji.

Krok 5 — 〜(よ)うが〜まいが: oba bieguny, więc wynik jest z góry ustalony.

Połącz formę woli z まい i dodaj が (lub nieco bardziej pisane と) po każdej z połówek:

Czasownik w formie woli + が／と + ten sam czasownik w まい + が／と, [zdanie główne].

雨が降ろうと降るまいと、試合は行われます。 (Ame ga furō to furumai to, shiai wa okonawaremasu.) Obie gałęzie są objęte, więc zdanie główne pozostaje bez zmian — to jest całe znaczenie.

Trzy pokrewne schematy:

疑問詞 + forma woli + が — 何を言おうが、決定は変わりません。 (Nani o iō ga, kettei wa kawarimasen.) Wystarczy jedna połówka, gdy wyraz pytający sam obejmuje już wszystko.
Przymiotnik na い + かろうが — 高かろうが安かろうが (takakarō ga yasukarō ga, czy to drogie, czy tanie).
Rzeczownik + であろうが〜であろうが — rodzina であれ z kroku 1, w postaci na が.

Krok 6 — 〜からといって: to wniosek zostaje zanegowany.

Forma prosta + からといって, a po rzeczowniku trzeba だ: 日本人だからといって (Nihonjin da kara to itte). Konstrukcja mówi samo to, że A, nie znaczy, że B — więc zdanie główne musi przeczyć, zwykle za pomocą 〜わけではない (lekcja 53) lub 〜とは限らない: 安いからといって、品質が悪いわけではありません。 (Yasui kara to itte, hinshitsu ga warui wake de wa arimasen.) Pozytywne zdanie główne całkowicie łamie ten wzorzec. Potoczne ściągnięcie to 〜からって.

Krok 7 — 〜たところで: nawet gdybyś to zrobił, i tak na nic.

Czasownik w formie na た + ところで wygląda jak forma przeszła, ale jest hipotetyczna i skierowana ku przyszłości: nawet gdyby ktoś to zrobił. Zdanie główne musi być przeczące, wskazujące na daremność lub lekceważące — 遅い, 無駄だ, 間に合わない, 変わらない: 今更謝ったところで、もう遅いです。 (Imasara ayamatta tokoro de, mō osoi desu.)

Łączy się tylko z czasownikami (nie z przymiotnikami ani rzeczownikami), nie może kończyć się prośbą ani rozkazem, a zdanie główne nigdy nie jest w czasie przeszłym. Nie myl jej z 〜たところ (po zrobieniu, gdy zrobiłem) ani 〜たところだ (właśnie coś zrobiłem) z lekcji 50 — całą różnicę robi で.

Krok 8 — 〜にしろ／にせよ／にしても: którakolwiek z tych opcji.

Historycznie tryby rozkazujące od する (しろ／せよ), wymieniają one alternatywy i uznają je za równoważne. Rzeczownik lub zdanie w formie prostej + にしろ／にせよ／にしても: 行くにせよ行かないにせよ、早めに連絡してください。 (Iku ni seyo ikanai ni seyo, hayame ni renraku shite kudasai.) Z pojedynczym rzeczownikiem oznacza nawet jako X: 冗談にせよ、その言い方はひどいです。

にしても jest najłagodniejsze i najbardziej użyteczne; にせよ jest najbardziej formalne. Skostniałe przysłówki いずれにせよ (izure ni seyo) i どちらにしろ (dochira ni shiro), oba znaczące tak czy inaczej, warto zapamiętać jako całe jednostki.

Formy i schematy

Do czego łączy się każda konstrukcja:

Schemat	Dołącza się do	Przykład	Romaji
〜であれ	Rzeczownik / 疑問詞, goły	理由が何であれ	riyū ga nan de are
〜であろうと(も)	Rzeczownik, goły	子どもであろうと	kodomo de arō to
〜であろうとなかろうと	Rzeczownik, goły	事実であろうとなかろうと	jijitsu de arō to nakarō to
〜といえども	Rzeczownik / zdanie w formie prostej	専門家といえども	senmonka to iedomo
〜とはいえ	Rzeczownik, goły lub ＋だ / zdanie w formie prostej	春とはいえ	haru to wa ie
〜(よ)うが／〜(よ)うと	Forma woli	何を言おうが	nani o iō ga
〜かろうが	Temat przymiotnika na い + かろう	高かろうが安かろうが	takakarō ga yasukarō ga
〜たところで	Tylko czasownik w formie na た	謝ったところで	ayamatta tokoro de
〜からといって	forma prosta; rzeczownik + だ	日本人だからといって	Nihonjin da kara to itte
〜にしろ／にせよ	Rzeczownik / zdanie w formie prostej	冗談にせよ	jōdan ni seyo

Paradygmat まい i konstrukcja pary biegunów, którą buduje:

Klasa	Forma słownikowa	Forma woli	forma na まい	Konstrukcja par
五段	行く iku	行こう ikō	行くまい ikumai	行こうが行くまいが
五段	降る furu	降ろう furō	降るまい furumai	降ろうと降るまいと
一段	食べる taberu	食べよう tabeyō	食べまい／食べるまい tabemai / taberumai	食べようが食べまいが
一段	見る miru	見よう miyō	見まい／見るまい mimai / mirumai	見ようが見まいが
Nieregularne	する suru	しよう shiyō	しまい／するまい shimai / surumai	しようがしまいが
Nieregularne	来る kuru	来よう koyō	来まい／来るまい komai / kurumai	来ようが来まいが

Cała drabina ustępstwa tej ścieżki, na trzech osiach:

Schemat	Poziom	Uniwersalne?	Rejestr	Faktyczne czy hipotetyczne
〜ても	A2	nie — jeden warunek	neutralny, mówiony	albo
〜のに	A2	no	mówione, emocjonalne	faktyczne — to się wydarzyło
〜ものの	B1	no	pisemny	faktyczne
〜にもかかわらず	B1	no	formalne pisane	faktyczne
〜とはいえ	C1	no	formalne, mówione	faktyczne
〜といえども	C1	przypadek graniczny — „nawet X”	bardzo formalne, pisane	faktyczne / ogólne
疑問詞＋であれ	C1	tak — każda wartość	formalne	hipotetyczne
〜(よ)うが〜まいが	C1	tak — oba bieguny	formalne, pisane	hipotetyczne
〜にしろ／にせよ	C1	tak — wymienione opcje	formalne	hipotetyczne
〜たところで	C1	no	formalne	hipotetyczne, i daremne

Przykłady

理由が何であれ、遅刻は遅刻です。 (Riyū ga nan de are, chikoku wa chikoku desu.) — Bez względu na powód, spóźnienie to spóźnienie.
どんな理由であれ、規則は守ってください。 (Donna riyū de are, kisoku wa mamotte kudasai.) — Bez względu na powody, przestrzegaj zasad.
専門家といえども、間違えることはあります。 (Senmonka to iedomo, machigaeru koto wa arimasu.) — Nawet eksperci czasem popełniają błędy.
春とはいえ、朝はまだ寒いです。 (Haru to wa ie, asa wa mada samui desu.) — Choć to już wiosna, poranki wciąż są zimne.
雨が降ろうと降るまいと、試合は行われます。 (Ame ga furō to furumai to, shiai wa okonawaremasu.) — Czy będzie padać, czy nie, mecz się odbędzie.
彼が来ようが来まいが、会議は始めます。 (Kare ga koyō ga komai ga, kaigi wa hajimemasu.) — Czy on przyjdzie, czy nie, zaczynamy zebranie.
何を言おうが、決定は変わりません。 (Nani o iō ga, kettei wa kawarimasen.) — Cokolwiek powiesz, decyzja się nie zmieni.
今更謝ったところで、もう遅いです。 (Imasara ayamatta tokoro de, mō osoi desu.) — Nawet gdybyś teraz przeprosił, jest już za późno.
安いからといって、品質が悪いわけではありません。 (Yasui kara to itte, hinshitsu ga warui wake de wa arimasen.) — Samo to, że jest tanie, nie znaczy, że jakość jest zła.
冗談にせよ、その言い方はひどいです。 (Jōdan ni seyo, sono iikata wa hidoi desu.) — Nawet jako żart, ten sposób powiedzenia tego jest okropny.

Typowe błędy

彼が来ようが来ないが (Kare ga koyō ga konai ga) -> 彼が来ようが来まいが (Kare ga koyō ga komai ga) — przecząca połowa tej konstrukcji to まい, a nie zwykła forma na ない: obie połówki przyjmują końcówkę typu woli, a ×来ないが łamie to sparowanie.
今更謝るところで、もう遅いです。 (Imasara ayamaru tokoro de, mō osoi desu.) -> 今更謝ったところで、もう遅いです。 (Imasara ayamatta tokoro de, mō osoi desu.) — ところで wymaga formy na た, mimo że znaczenie jest hipotetyczne i przyszłe. た oznacza tu dokonane przypuszczenie, nie czas przeszły.
急いだところで、間に合います。 (Isoida tokoro de, ma ni aimasu.) -> 急いだところで、間に合いません。 (Isoida tokoro de, ma ni aimasen.) — zdanie główne po たところで musi być przeczące lub wskazywać daremność. Jeśli wynik jest naprawdę pozytywny, potrzebne jest zdanie z 急げば lub 急いでも.
安いからといって、品質が悪いです。 (Yasui kara to itte, hinshitsu ga warui desu.) -> 安いからといって、品質が悪いわけではありません。 (Yasui kara to itte, hinshitsu ga warui wake de wa arimasen.) — からといって istnieje po to, by zaprzeczyć wnioskowi, więc na końcu potrzebuje 〜わけではない lub 〜とは限らない. Pozostawione w formie twierdzącej mówi coś przeciwnego do zamierzonego sensu.
日本人からといって、みんな寿司が好きなわけではありません。 (Nihonjin kara to itte, minna sushi ga suki na wake de wa arimasen.) -> 日本人だからといって、みんな寿司が好きなわけではありません。 (Nihonjin da kara to itte, minna sushi ga suki na wake de wa arimasen.) — po rzeczowniku からといって wymaga だ. とはいえ to ta swobodniejsza z pary: 春とはいえ to zwykła forma, ale 春だとはいえ też jest akceptowalne — więc to na からといって, nie na とはいえ, trzeba uważać.

Wskazówki