W skrócie

Istnieją dwa そう, a odróżnia je tylko miejsce doczepienia. Doczepione do tematu znaczy „wygląda na to, że zaraz…” — to, co widzą twoje oczy: 雨が降りそうです (Ame ga furisō desu, wygląda na to, że będzie padać). Doczepione do pełnej formy prostej znaczy „słyszałem, że” — to, co powiedział ci ktoś inny: 雨が降るそうです (Ame ga furu sō desu, podobno będzie padać). Jedna kana różnicy, dwa zupełnie różne twierdzenia.

Zasada

Warto znać tradycyjne nazwy, bo pomagają utrzymać te dwie formy w głowie osobno: 様態 (yōtai, „wygląd zewnętrzny”) dla naocznego そう, oraz 伝聞 (denbun, „przekaz”) dla przekazującego cudze słowa そう.

Krok 1 — Podział jest mechaniczny, więc naucz się doczepienia, nie znaczenia.

Zadaj sobie jedno pytanie: czy skróciłem słowo, zanim dodałem そう?

• Skróciłeś do tematu -> 様態, wygląd zewnętrzny. 降り + そう, おいし + そう.
• Zostawiłeś je w całości, wraz z だ -> 伝聞, przekaz. 降る + そう, おいしい + そう, 学生だ + そう.

Krok 2 — 様態: dołącz そう do tematu.

• Czasowniki: temat na ます + そう. 降ります -> 降り -> 降りそうです furisō desu (wygląda na to, że będzie padać); できます -> でき -> できそうです dekisō desu (wygląda na wykonalne); 落ちます -> 落ちそうです ochisō desu (zaraz spadnie). Przy czasownikach znaczenie to bliskość zdarzenia („zaraz się stanie”) albo prawdopodobieństwo („wygląda na to, że się uda”).
• Przymiotniki na い: usuń い, dodaj そう. おいしい -> おいしそう oishisō (wygląda smacznie); 高い -> 高そう takasō (wygląda drogo); 忙しい -> 忙しそう isogashisō (wygląda na zajętego).
• Przymiotniki na な: goły temat + そう. 元気（な） -> 元気そう genkisō (wygląda zdrowo); 静か（な） -> 静かそう shizukasō (wygląda spokojnie). Bez な, bez だ.
• Dwa nieregularne, oba wstawiają さ. いい -> よさそう yosasō (wygląda dobrze), oraz ない -> なさそう nasasō (wygląda, jakby czegoś nie było). ×いそう i ×なそう są błędne w starannym japońskim.

Krok 3 — 様態そう dalej funkcjonuje jak przymiotnik na な.

To jest cała korzyść z tego podziału: そう wyrażające wygląd nie kończy zdania, tylko jest nowym przymiotnikiem i przyjmuje cały zestaw form przymiotnika na な z lekcji 8. おいしそうです (orzeczenie), おいしそうでした (czas przeszły), おいしそうなケーキ (przed rzeczownikiem), おいしそうに食べます (przed czasownikiem, jako przysłówek).

Krok 4 — Forma przecząca 様態そう ma dla czasowników swój własny kształt.

Dla czasowników „nie wygląda na to, że się stanie” to 〜そうにない albo 〜そうもない, a nie ×〜そうじゃない: 雨が降りそうにないです／降りそうにありません ame ga furisō ni nai desu / furisō ni arimasen. Dla przymiotników najpierw zaprzecz przymiotnikowi, tak żeby kończył się na ない, które potem zmienia się w なさそう: おいしくない -> おいしくなさそう oishikunasasō.

Krok 5 — 様態そう nie dołącza się do rzeczowników i nie stwierdza rzeczy oczywistych.

Rzeczownik w ogóle go nie przyjmuje: ×あの人は男そうです to nie jest poprawny japoński, bo 男 jest rzeczownikiem i bo to po prostu widać. 様態そう służy do cechy, którą wywnioskowujesz z zewnętrznych oznak, więc opiera się też przymiotnikom nazywającym coś wyraźnie widocznego — coś czerwonego to 赤いです, nie ×赤そうです. Jeśli chcesz powiedzieć „ta osoba wygląda na studenta”, potrzebujesz ようだ albo らしい, nie そう.

Krok 6 — 伝聞: dołącz そうだ do całej formy prostej, łącznie z だ.

Tutaj nic się nie skraca. Weź formę prostą z lekcji 17 dokładnie taką, jaka jest, i dodaj そうです: 降るそうです, 降ったそうです, 降らないそうです, おいしいそうです, 静かだそうです, 学生だそうです. だ, które usuwa でしょう (lekcja 32), tutaj zostaje — to だ jest widocznym znakiem, że przekazujesz cudze słowa, a nie obserwujesz sam.

Krok 7 — 伝聞そうだ jest zamrożone.

Nie ma własnego życia. Nie przyjmuje czasu (×降るそうでした), nie ma formy przeczącej (×降るそうじゃないです), nigdy nie określa rzeczownika (×降るそうな天気) i nigdy nie zmienia się w そうに. Każdy potrzebny czas albo przeczenie idzie do środka, w formę prostą: słyszałem, że nie padało = 降らなかったそうです. Jedyne, co się zmienia, to grzeczność: そうです／prosta そうだ.

Krok 8 — Nazwij swoje źródło.

Ponieważ 伝聞 przekazuje cudze słowa, japoński zwykle mówi, czyje: 〜によると (ni yoru to, według) dla instytucji czy autorytetu, 〜の話では (no hanashi de wa, z tego, co mówi X) dla osoby. 天気予報によると……降るそうです。／田中さんの話では……安いそうです。

Nie w tej lekcji. ようだ, みたいだ i らしい też tłumaczy się jako „wygląda na to / podobno”, a らしい w szczególności nakłada się z przekazującym そうだ. Są to wnioskowanie i podobieństwo oparte na pośrednich przesłankach, i należą do lekcji 49. Czyste zgadywanie bez żadnych przesłanek to でしょう i かもしれない, w lekcji 32.

Formy i schematy

Kontrast doczepień — ta tabela to cała lekcja.

様態そう odmienia się jak przymiotnik na な; 伝聞そう nie odmienia się wcale.

Forma przecząca 様態 według klasy.

Pary minimalne — nasłuchuj dodatkowej kany.

Przykłady

Typowe błędy

• 雨が降りますそうです。 (Ame ga furimasu sō desu.) -> 雨が降るそうです。 (Ame ga furu sō desu.) — przekazujące そうだ dołącza się do formy prostej. Grzeczność niesie tylko raz, na końcu, そうです.
• おいしいそうなケーキ (oishii sō na kēki) -> おいしそうなケーキ (oishisō na kēki) — dla znaczenia „wygląda na” przymiotnik na い traci swoje い. Zachowanie い daje przekazujące そう, które w ogóle nie może określać rzeczownika.
• この本はいいそうです。 w znaczeniu wygląda dobrze -> この本はよさそうです。 (Kono hon wa yosasō desu.) — いい zmienia się w よさそう. いいそうです może znaczyć tylko słyszałem, że jest dobra.
• あの人は学生そうです。 (Ano hito wa gakusei sō desu.) -> あの人は学生のようです。 (Ano hito wa gakusei no yō desu.) — 様態そう nigdy nie dołącza się do rzeczownika, więc wniosek z rzeczownika musi iść przez ようだ／らしい (lekcja 49). Jeśli zamiast tego przekazujesz to, co ci powiedziano, to jest あの人は学生だそうです。 (Ano hito wa gakusei da sō desu.) — inne twierdzenie.
• 雨が降るそうでした。 (Ame ga furu sō deshita.) -> 雨が降ったそうです。 (Ame ga futta sō desu.) — 伝聞そうだ nie ma czasu przeszłego. Umieść czas w środku, w formie prostej.

Wskazówki

• Policz kanę. おいしそう = widzę to. おいしいそう = powiedziano mi. To samo dla przymiotników na な, gdzie zdradza to だ: 元気そう (widziane) kontra 元気だそう (usłyszane). Jedna kana to cała różnica między naocznym świadkiem a plotką.
• そう wyrażające wygląd idzie dalej; そう przekazujące kończy zdanie. Jeśli kiedykolwiek potrzebujesz そうな, そうに, そうでした albo そうにない, z definicji jesteś w świecie 様態 — to przekazujące zawsze jest ostatnią rzeczą, którą mówisz, i nigdy się nie ugina.
• Nie buduj przeczenia czasownika za pomocą じゃない. ×降りそうじゃないです brzmi dla rodzimych użytkowników źle; ustalone formy to 降りそうにない i 降りそうもない (grzecznie 降りそうにありません). Przymiotniki działają odwrotnie — przechodzą przez なさそう: 高くなさそう.
• 伝聞そうだ czyni cię posłańcem, nie świadkiem. Nie bierzesz odpowiedzialności za twierdzenie, dlatego tak często pojawia się przy nim wskazane źródło (〜によると, 〜の話では) i dlatego nie można nim zadać pytania. To także powód, dla którego nie wolno go używać dla własnego przeczucia — przeczucie to でしょう, かもしれない albo ようだ.