W skrócie

해요체 to grzecznościowy, codzienny poziom mowy, tworzony jednym małym ruchem: weź formę 아/어, którą zbudowałeś już w lekcji 10, i dodaj 요. Ta sama forma pełni cztery funkcje — stwierdzenie, pytanie, prośbę i propozycję — a rozróżnia je tylko intonacja i kontekst.

Zasada

Krok 1 — cały przepis to „forma 아/어 + 요”

Temat czasownika lub przymiotnika + -아/어 + 요

Lekcja 10 dała ci mechanizm: temat, którego ostatnia samogłoska to ㅏ lub ㅗ, przyjmuje -아, wszystko inne przyjmuje -어, a 하- przyjmuje 여 -> 해. 해요체 nie wnosi nic nowego. Po prostu dokleja 요 do tej formy.

먹다 -> temat 먹- -> 먹어 -> 먹어요 (meogeoyo, jeść); 가다 -> 가- -> 가 -> 가요 (gayo, iść); 하다 -> 해 -> 해요 (haeyo, robić).

Ściągnięcia z lekcji 10 są tu również obowiązkowe: 와요 (wayo, przyjść), 마셔요 (masyeoyo, pić), 줘요 (jwoyo, dać), 돼요 (dwaeyo, stać się, być w porządku), 배워요 (baewoyo, uczyć się). Nigdy nie pisz *가아요 ani *하어요.

요 to jedna nieakcentowana sylaba pisana bez odstępu: 먹어요, a nie *먹어 요.

Krok 2 — działa tak samo dla każdej klasy słów

Koreański nie ma osobnego „być” dla przymiotników, więc 동사 (czasowniki czynnościowe) i 형용사 (czasowniki opisowe, lekcja 11) przechodzą przez dokładnie ten sam mechanizm. 있다/없다 też są tu regularne. Wyjątkiem jest tylko 이다.

동사 읽다 -> 읽어요 (ilgeoyo, czytać); 형용사 바쁘다 -> 바빠요 (bappayo, być zajętym); 있어요 (isseoyo) / 없어요 (eopseoyo); a każdy czasownik rzeczownik + 하다 dziedziczy to samo — 해요 — 공부하다 -> 공부해요 (gongbuhaeyo).

Tematy nieregularne pozostają nieregularne przed 요, bo nieregularność zachodzi jeszcze przed dołączeniem końcówki: 덥다 -> 더워요 (deowoyo), 듣다 -> 들어요 (deureoyo), 짓다 -> 지어요 (jieoyo), 모르다 -> 몰라요 (mollayo), 쓰다 -> 써요 (sseoyo). Ale regularne odpowiedniki, wyglądające podobnie, zostają regularne: 입다 -> 입어요 (ibeoyo), 받다 -> 받아요 (badayo), 웃다 -> 웃어요 (useoyo).

Krok 3 — 이다 to jedyny wyjątek: 이에요 / 예요

Łącznik nie tworzy zwykłej formy 아/어. Jego 해요체 ma swoje własne dwa warianty, wybierane przez 받침 poprzedzającego go rzeczownika, i dołącza się do tego rzeczownika bez odstępu:

Rzeczownik z 받침 + 이에요 / Rzeczownik kończący się na samogłoskę + 예요

• 학생 (받침 ㅇ) -> 학생이에요 (haksaengieyo) — jest studentem
• 의사 (samogłoska) -> 의사예요 (uisayeyo) — jest lekarzem

Odpowiednikiem przeczącym jest 아니에요 (anieyo), który idzie po 이/가: 학생이 아니에요 (haksaengi anieyo) — nie jest studentem. Pełne omówienie w lekcji 2.

Krok 4 — jedna forma, cztery funkcje

Zdanie w 해요체 jest niejednoznaczne na piśmie, a w mowie zupełnie jasne. W końcówce nic się nie zmienia; to intonacja i kontekst wybierają odczytanie.

• Stwierdzenie — intonacja opadająca: 가요. (Gayo.) — Idę.
• Pytanie — intonacja wznosząca, a w piśmie znak zapytania; szyk się nie zmienia i nic się nie dodaje: 가요? (Gayo?) — Idziesz?
• Prośba — łagodny tryb rozkazujący, często z 좀 lub gestem: 여기 앉아요. (Yeogi anjayo.) — Usiądź tutaj. Jest łagodniejsza niż -(으)세요 (lekcja 21), ale też mniej pełna szacunku, więc używaj jej wobec osób na twoim poziomie lub niżej.
• Propozycja — sygnalizowana przez 같이 (gachi, razem) lub 우리 (uri, my): 같이 가요. (Gachi gayo.) — Chodźmy razem.

Dlatego koreańskie pytania z początku wydają się łatwe: nie ma czasownika posiłkowego, inwersji ani angielskiego do-support.

Krok 5 — gdzie stawiać 안

안 to swobodny przysłówek stojący bezpośrednio przed orzeczeniem, z odstępem:

안 + [orzeczenie w 해요체]

• 안 가요. (An gayo.) — Nie idę.
• 안 바빠요. (An bappayo.) — Nie jestem zajęty.

Przy czasownikach rzeczownik + 하다 przeczenie rozdziela słowo: 공부 안 해요 (gongbu an haeyo), a nie *안 공부해요. A 있다 nigdy nie zaprzecza się przez 안 — jego przeczeniem jest osobne słowo 없어요. Reszta o przeczeniu jest w lekcji 14.

Krok 6 — dlaczego ten styl i czym są pozostałe dwa

Koreański ma kilka poziomów mowy, ale tylko trzy są dziś w pełni żywe. 해요체 to domyślny styl tej ścieżki, bo to zdecydowanie najczęstszy rejestr zwykłej mówionej koreańszczyzny — i korpusu koreańskich zwrotów tego projektu. Jest wystarczająco grzeczny w sklepach, wśród kolegów, u nauczycieli i wobec nieznajomych, i właśnie to naprawdę usłyszysz.

Pozostałe dwa żywe poziomy to 합쇼체 (-습니다/-ㅂ니다), oficjalny, pełen szacunku styl ogłoszeń, wiadomości i mowy usługowej (lekcja 27), oraz 반말 / 해체, swobodny styl używany z bliskimi przyjaciółmi i osobami młodszymi (lekcja 44). Zwróć uwagę, że 반말 to dosłownie 해요체 minus 요: 해요 -> 해.

Nigdy nie mieszaj poziomów w obrębie jednego zdania czy jednej rozmowy i dopasuj zaimek: 저는 … 해요 jest grzecznościowe, 나는 … 해 jest swobodne. *저는 … 해 to zderzenie rejestrów.

Formy i schematy

Końcówka wybierana przez ostatnią samogłoskę tematu:

Ściągnięcia obowiązkowe — nigdy nie pisz formy pełnej:

Każda klasa słów w 해요체:

Warianty łącznika, wybierane przez 받침:

Jedna forma, cztery funkcje:

Trzy żywe poziomy mowy, to samo zdanie:

Przykłady

Typowe błędy

• 가아요. (Gaayo.) -> 가요. (Gayo.) — Gdy temat kończy się już na ㅏ, końcówka się z nim zlewa. Formy nieściągniętej nigdy się nie zapisuje.
• 하어요. (Haeoyo.) -> 해요. (Haeyo.) — 하다 nie przyjmuje -어요. To jedyny temat, który przyjmuje 여, a 하 + 여요 zawsze ściąga się do 해요.
• 저는 학생이예요. (Jeoneun haksaengiyeyo.) -> 저는 학생이에요. (Jeoneun haksaengieyo.) — 학생 kończy się na 받침, więc łącznik to 이에요. 예요 pojawia się tylko po samogłosce, jak w 의사예요.
• 저는 커피를 마셔. (Jeoneun keopireul masyeo.) -> 저는 커피를 마셔요. (Jeoneun keopireul masyeoyo.) — 저는 to grzecznościowy zaimek, więc końcówka też musi być grzecznościowa. Odrzucenie 요 daje 반말, a 저 + 반말 to zderzenie rejestrów.
• 안 공부해요. (An gongbuhaeyo.) -> 공부 안 해요. (Gongbu an haeyo.) — W czasowniku rzeczownik + 하다 안 idzie między rzeczownikiem a 하다, nie przed całym słowem.

Wskazówki

• 요 to przełącznik, nie osobne słowo. Dodaj je, a jesteś grzeczny; zdejmij je, a mówisz do przyjaciela w 반말. Ta jedna sylaba to najużyteczniejsza rzecz w koreańskim dla początkujących — w razie wątpliwości zostaw ją.
• Ucz się słyszeć pytanie, a nie je budować. Nie ma inwersji ani czasownika posiłkowego, więc 가요 i 가요? to te same dwie sylaby, tylko z inną intonacją. Ćwicz wymawianie każdego nowego czasownika dwa razy: raz z intonacją opadającą, raz wznoszącą.
• Czas teraźniejszy 해요체 obejmuje więcej niż angielski czas teraźniejszy. 가요 może znaczyć idę, właśnie idę, a ze słowem czasu nawet idę jutro. Nie szukaj jeszcze formy ciągłej; -고 있다 pojawi się w lekcji 32 i jest używana dużo rzadziej niż angielskie -ing.
• Grzeczność wobec słuchacza to nie szacunek wobec podmiotu. 해요체 okazuje szacunek osobie, do której mówisz. Okazywanie szacunku osobie, o której się mówi, to osobny mechanizm, -(으)시- (lekcja 22), a oba łączą się niezależnie: 가요 (grzecznościowo) kontra 가세요 (grzecznościowo + honoryfikatywny podmiot).