W skrócie

Koreański przeczy zdaniu na dwa sposoby: stawia się mały przysłówek 안 (an, „nie”) lub 못 (mot, „nie móc”) przed orzeczeniem, albo dołącza się długą końcówkę -지 않다 / -지 못하다 do tematu. 안 zaprzecza; 못 mówi, że nie było się w stanie czegoś zrobić. Trzy czasowniki odrzucają przysłówki przeczące i używają zamiast nich osobnego słowa przeczącego: 있다 -> 없다, 알다 -> 모르다, 이다 -> 아니다.

Zasada

Krok 1 — Dwa przeczenia, o różnym znaczeniu

안 to zwykłe zaprzeczenie: coś się nie dzieje, coś nie jest tak albo świadomie tego nie robię. 못 mówi, że czynność została zablokowana — przez brak umiejętności, okoliczności albo kogoś innego.

• 안 가요. (An gayo.) — Nie idę. (Nie chcę, nie mam powodu.)
• 못 가요. (Mot gayo.) — Nie mogę iść. (Coś mi przeszkadza.)

Ponieważ 못 dotyczy umiejętności, łączy się tylko z 동사 (czasownikami czynnościowymi). Przymiotnik opisuje stan, a stan nie może być „niemożliwy”, więc *못 바빠요 jest niemożliwe — przeczeniem 바빠요 jest 안 바빠요 (an bappayo, „nie jest zajęty”).

Krok 2 — Forma krótka: wolny przysłówek stojący przed orzeczeniem

안 / 못 + [orzeczenie], z spacją.

Stoją bezpośrednio przed czasownikiem — po dopełnieniu, po miejscu, po wszystkim innym, ponieważ koreański stawia czasownik na końcu zdania:

Dopełnienie + 을/를 + 안 + czasownik — 저는 아침을 안 먹어요. (Jeoneun achimeul an meogeoyo.) — Nie jem śniadania.

Spacja ma znaczenie. 안 가다 znaczy nie iść, ale 안가 zapisane razem to zupełnie inne słowo, a 못 하다 (nie móc czegoś zrobić) to nie to samo co 못하다 (być w czymś słabym) — zob. Wskazówki.

Krok 3 — Forma długa: końcówka doczepiana do tematu

Temat czasownika lub przymiotnika + -지 않다 / Temat czasownika + -지 못하다

To prawdziwa końcówka, więc dołącza się do tematu, a potem 않다/못하다 odmienia się jak zwykle: 않다 -> 않아요 (anayo), 못하다 -> 못해요 (motaeyo).

가다 -> 가- -> 가지 않아요 (gaji anayo); 먹다 -> 먹- -> 먹지 못해요 (meokji motaeyo).

-지 jest niezwykle proste z dwóch powodów. Nie ma allomorfów — w przeciwieństwie do 은/는, 이/가 czy -(으)면, dołącza się w jednej jedynej postaci, niezależnie od tego, czy temat kończy się samogłoską, czy 받침. A ponieważ zaczyna się od spółgłoski, nigdy nie uruchamia nieregularnego tematu: 덥다 -> 덥지 않아요 (deopji anayo), a nie *더우지 않아요.

Spacja: 않아요 i 못해요 to osobne słowa posiłkowe, więc 하지 않아요 wymaga spacji. *하지않아요 to błąd ortograficzny.

Forma długa nie jest grzeczniejsza — jest bardziej pisemna i mocniejsza. W zwykłej mowie forma krótka jest o wiele częstsza.

Krok 4 — Czasowniki 하다 rozdzielają się tylko w formie krótkiej

Rzeczownik + czasownik 하다, taki jak 공부하다, to jedno słowo, ale 안 i 못 wciskają się między rzeczownik a 하다:

• 공부 안 해요. (Gongbu an haeyo.) — Nie uczę się. Nigdy *안 공부해요.
• 공부 못 해요. (Gongbu mot haeyo.) — Nie mogę się uczyć.

Forma długa nie rozdziela się, bo jest końcówką doczepianą do całego tematu: 공부하지 않아요 (gongbuhaji anayo).

Dwie grupy wyglądają jak czasowniki 하다, ale się nie rozdzielają:

• Przymiotniki na 하다: rozdziela się tylko 동사, więc 안 zostaje przed całym słowem — 안 피곤해요 (an pigonhaeyo, „nie jest zmęczony”), a nie *피곤 안 해요. (피곤 to całkiem dobry rzeczownik; rozdzielenie blokuje to, że 피곤하다 jest 형용사.)
• Czasowniki zleksykalizowane, w których 하다 doczepia się do formy czasownikowej, a nie do rzeczownika: 안 좋아해요 (an joahaeyo, „nie lubi”), 안 싫어해요 (an sireohaeyo, „nie odczuwa niechęci”).

Krok 5 — Trzy czasowniki mają supletywne przeczenie

Niektóre słowa mają własne, osobne słowo przeczące, a przysłówki przeczące są z nimi po prostu niegramatyczne.

• 있다 -> 없다: *안 있어요 jest błędne; powiedz 없어요 (eopseoyo). Zob. lekcję 6.
• 알다 -> 모르다: *안 알아요 jest błędne; powiedz 몰라요 (mollayo, nieregularny 르).
• 이다 -> 아니다: *학생이 안 이에요 jest błędne; powiedz 학생이 아니에요 (haksaengi anieyo), z 이/가 na rzeczowniku. Zob. lekcję 2.

Blokada dotyczy krótkiego przysłówka. Długa końcówka jest wciąż możliwa w starannym piśmie (알지 못해요, 있지 않아요), ale na początkującym poziomie używaj słowa supletywnego.

Krok 6 — 못 zapisuje się jako 못, a wymawia [몯]

받침 ㅅ w 못 nigdy nie brzmi jak [s]. Neutralizuje się do zwykłej zwartej głoski [t], a potem reaguje na to, co następuje po niej — dlatego 못 brzmi inaczej niemal w każdym zdaniu, chociaż pisownia się nie zmienia. Pełny zestaw reguł znajduje się w przewodniku po czytaniu i wymowie, w lekcji o zmianach głoskowych ukrytych za pisownią; poniższa tabela zawiera cztery przypadki potrzebne teraz.

Krok 7 — Przysłówki wymagające przeczenia

Niewielki zbiór przysłówków i wyrażeń przysłówkowych ma polaryzację ujemną: dopuszczają, a wręcz wymagają, przeczącego orzeczenia. Użycie ich z twierdzącym czasownikiem to prawdziwy błąd, nie kwestia stylu.

별로 (byeollo, „niespecjalnie”), 전혀 (jeonhyeo, „wcale”), 하나도 (hanado, „ani trochę” — dosłownie 하나 + partykuła 도, zob. lekcję 15).

별로 안 좋아해요. (Byeollo an joahaeyo.) — Niespecjalnie mi się to podoba. Ale *별로 좋아해요 jest błędne — nie istnieje twierdzące 별로.

아직 (ajik) nie należy do tej grupy. W parze z przeczeniem znaczy „jeszcze nie” (아직 안 왔어요. Ajik an wasseoyo. — jeszcze nie przyszedł), ale z orzeczeniem twierdzącym znaczy po prostu „jeszcze” (아직 자요. Ajik jayo. — jeszcze śpi), więc samo w sobie nie wymaga przeczenia.

Formy i schematy

안 a 못 — podstawowe przeciwstawienie:

Forma krótka a forma długa — to samo znaczenie, inny rejestr:

-지 않다 dołącza się w jednej postaci — bez allomorfów:

Trzy supletywne przeczenia:

Jak wymawia się 못:

Revised Romanization zapisuje asymilację i aspirację, ale nie napięcie (tensing), więc 못 가요 latynizuje się jako mot gayo, mimo że ㄱ jest napięte.

Przysłówki wymagające przeczenia:

Przykłady

Typowe błędy

• 안 공부해요. (An gongbuhaeyo.) -> 공부 안 해요. (Gongbu an haeyo.) — W formie krótkiej 안 rozdziela rzeczownik i czasownik 하다, stając tuż przed 하다. Tylko forma długa zachowuje słowo w całości: 공부하지 않아요.
• 저는 안 알아요. (Jeoneun an arayo.) -> 저는 몰라요. (Jeoneun mollayo.) — 알다 ma własne słowo przeczące, 모르다. Ta sama blokada dotyczy 있다, którego przeczeniem jest 없다.
• 어제 안 잤어요. (Eoje an jasseoyo.) -> 어제 못 잤어요. (Eoje mot jasseoyo.) — Jeśli sen nie chciał przyjść, to jest niemożność: 못. 안 잤어요 mówi, że celowo nie spałeś.
• 가지않아요. (Gajianayo.) -> 가지 않아요. (Gaji anayo.) — 않아요 to czasownik posiłkowy, nie przyrostek, więc 띄어쓰기 wymaga spacji. Podobnie 하지 못해요.
• 오늘은 못 바빠요. (Oneureun mot bappayo.) -> 오늘은 안 바빠요. (Oneureun an bappayo.) — 못 przeczy tylko czasownikom czynnościowym. Stan nie może być „niemożliwy”, więc przymiotniki zawsze biorą 안.

Wskazówki

• 안 = nie chcę, 못 = nie mogę. Zastanów się, czy coś się nie wydarzyło z powodu decyzji (안), czy z powodu przeszkody (못). Angielski zaciera tę różnicę — I didn’t go obejmuje oba przypadki — dlatego wybór trzeba podejmować świadomie za każdym razem.
• Spacja to inne słowo. 못 하다 (mot hada) znaczy nie mogłem tego zrobić; 못하다 (motada) zapisane razem znaczy być w czymś słabym. Zatem 수영을 못해요 = nie umiem pływać / słabo pływam, a 숙제를 못 했어요 = nie zdążyłem zrobić zadania domowego. Podobnie 잘 못해요 (nie jestem w tym dobry) w porównaniu z 잘 못 해요 (nie udało mi się tego zrobić jak trzeba).
• Mów krótko, pisz długo. Uczący się często sięgają po -지 않다, bo wygląda bardziej jak reguła gramatyczna. Rodzimi użytkownicy w mowie najpierw sięgają po 안 i 못. Domyślnie używaj formy krótkiej, a długą zachowaj na pismo i podkreślenie zaprzeczenia.
• 별로 i 전혀 to połowa przeczenia. Nie mogą stać same, tak jak angielskie hardly czy barely — przeczące orzeczenie i tak musi się pojawić. Jeśli powiesz 별로, twoje zdanie już obiecało na końcu 안, 못 lub 없어요.