W skrócie

하다 (hada, robić) dokleja się do zwykłego rzeczownika i zamienia go w czasownik: 공부 (nauka) -> 공부하다, 전화 (telefon) -> 전화하다. To najbardziej produktywne słowo w koreańskim, a odmienia się przez jedną nieregularną zasadę, której trzeba nauczyć się tylko raz: 하 + 여 -> 해.

Zasada

Krok 1 — rzeczownik + 하다 tworzy czasownik

Weź rzeczownik nazywający czynność i dołącz 하다 bez odstępu. Całość zachowuje się jak jeden zwykły czasownik.

Rzeczownik + 하다 -> Rzeczownik + 해요

• 공부 (gongbu, nauka) -> 공부해요 (gongbuhaeyo, uczę się)
• 일 (il, praca) -> 일해요 (ilhaeyo, pracuję)
• 전화 (jeonhwa, rozmowa telefoniczna) -> 전화해요 (jeonhwahaeyo, dzwonię)
• 운동 (undong, ćwiczenia) -> 운동해요 (undonghaeyo, ćwiczę)

Ten mechanizm wciąż jest otwarty: koreański stosuje go do nowych zapożyczeń w chwili, gdy się pojawiają. 체크하다 (chekeuhada, sprawdzić), 스캔하다 (seukaenhada, skanować), 클릭하다 (keullikada, kliknąć) są zbudowane tak samo. Jeśli znasz rzeczownik, zwykle potrafisz zbudować czasownik.

Krok 2 — 여 불규칙, nauczony raz na setki czasowników

Każdy inny czasownik wybiera -아요 lub -어요 wedle samogłoski tematu (lekcja 10). 하다 tworzy własną, osobną klasę: jego temat 하- przyjmuje -여요, a 하 + 여 ściąga się do 해. *하아요 w ogóle nie istnieje; nieściągnięte 하여요 jest formą realną, ale sztywną, książkową, więc w zwykłej mowie i piśmie zawsze pisz 해요.

To jedno ściągnięcie przenika cały paradygmat, bo wszystko zbudowane na formie 아/어 je dziedziczy:

해요 (haeyo) — 했어요 (haesseoyo) — 해서 (haeseo) — 해야 (haeya) — 해 주세요 (hae juseyo)

Formy zbudowane na temacie, a nie na formie 아/어, są całkowicie regularne: 하세요 (haseyo), 할 거예요 (hal geoyeyo), 하면 (hamyeon), 하고 (hago). A ponieważ dotyczy to samego 하다, dotyczy automatycznie 공부하다, 전화하다, 사랑하다 i każdego innego członka: 공부해요, 전화했어요, 사랑해서.

Krok 3 — rozdzielny dopełniacz: 공부해요 kontra 공부를 해요

Rzeczownik wewnątrz czasownika na 하다 wciąż jest rzeczownikiem, więc można go wyjąć i oznaczyć jak prawdziwe dopełnienie partykułą 을/를:

Rzeczownik + 하다 (zrośnięte, wariant domyślny) <-> Rzeczownik + 을/를 + 하다 (rozdzielone)

• 공부해요 (gongbuhaeyo) <-> 공부를 해요 (gongbureul haeyo)
• 전화했어요 (jeonhwahaesseoyo) <-> 전화를 했어요 (jeonhwareul haesseoyo)

Dwie rzeczy decydują, którą formę zapisać:

• Forma zrośnięta jest neutralna. Używaj jej, chyba że coś wymusza rozdzielenie.
• Przysłówek lub określenie między rzeczownikiem a 하다 wymusza rozdzielenie, bo nie da się niczego wstawić do środka jednego słowa: 공부를 열심히 해요 (Gongbureul yeolsimhi haeyo, uczę się pilnie), 전화를 두 번 했어요 (Jeonhwareul du beon haesseoyo, zadzwoniłem dwa razy).

Rozdzielenie dodaje też lekkie podkreślenie rzeczownika. Zwróć uwagę, że spacja pojawia się automatycznie: gdy jest już 을/를, 해요 jest osobnym słowem i przyjmuje odstęp.

Jedno zdanie ma jedno dopełnienie. Jeśli zdanie ma już dopełnienie, zostaw 하다 zrośnięte: 한국어를 공부해요, nigdy *한국어를 공부를 해요.

Krok 4 — przymiotniki na 하다

Nie każde słowo na 하다 to czynność. Wiele z nich to czasowniki opisowe (lekcja 11) — opisują stan, a jedynie przypadkiem kończą się na 하다:

조용하다 (joyonghada, być cichym), 깨끗하다 (kkaekkeutada, być czystym), 필요하다 (piryohada, być potrzebnym), 미안하다 (mianhada, być mi przykro), 중요하다 (jungyohada, być ważnym)

Odmieniają się identycznie — 조용해요, 깨끗했어요 — ale mają wszystkie ograniczenia typowe dla czasowników opisowych:

• Brak rozdzielenia 을/를. Nie ma dopełnienia do wyjęcia: *조용을 해요 nie jest poprawnym koreańskim. Pokrewny przysłówek to 조용히 (joyonghi): 조용히 해요 (zachowuję się cicho).
• Brak trybu rozkazującego i zachęcającego. *깨끗하세요 jest błędne; mówi się 깨끗하게 하세요 (kkaekkeutage haseyo, zrób to czysto).
• 필요하다 oznacza to, co jest potrzebne, partykułą 이/가, nie 을/를: 돈이 필요해요 (Doni piryohaeyo, potrzebuję pieniędzy), nigdy *돈을 필요해요.

Szybki test: jeśli rzeczownik + 을/를 + 해요 jest możliwe, to czasownik czynnościowy; jeśli nie, to przymiotnik.

Krok 5 — 하다 kontra 되다

Wiele rzeczowników przyjmuje zarówno 하다, jak i 되다 (doeda, stać się / zostać zrobionym). Ta para dzieli między sobą pracę:

• 하다 — ktoś to robi. 제가 회의를 시작해요. (Jega hoeuireul sijakaeyo.) — Rozpoczynam zebranie.
• 되다 — to się dzieje, bez wskazanego sprawcy. 회의가 시작돼요. (Hoeuiga sijakdwaeyo.) — Zebranie się zaczyna.

되다 nie jest nieregularne — po prostu się ściąga: 되 + 어요 -> 돼요 (dwaeyo), 되 + 었어요 -> 됐어요 (dwaesseoyo), a zapis ściągnięty jest tym normalnym. Częste pary: 시작하다/시작되다, 준비하다/준비되다, 걱정하다/걱정되다, 취소하다/취소되다. Zauważ, że 되다 przyjmuje 이/가 na tym, co po angielsku nazwano by dopełnieniem. To furtka do strony biernej — pełne omówienie w lekcji 55.

Krok 6 — spacje

명사+하다 to jedno słowo: 공부하다, 운동하다, 전화하다. Zapisanie *공부 하다 z odstępem to błąd ortograficzny. Odstęp pojawia się tylko wtedy, gdy między nimi wchodzi partykuła (공부를 해요) albo gdy 하다 jest samodzielnym czasownikiem robić (뭐 해요? — Co robisz?).

Formy i schematy

하다 w całości — paradygmat, który wykorzystujesz przy każdym czasowniku na 하다:

Rzeczownik + 하다, zrośnięte i rozdzielone:

Przymiotniki na 하다 — te same końcówki, inne zasady:

하다 kontra 되다:

Przykłady

Typowe błędy

• 하아요. (Haayo.) -> 해요. (Haeyo.) — 하다 nie przyjmuje -아요. Jego temat przyjmuje -여요, a 하 + 여 ściąga się do 해.
• 저는 공부 해요. (Jeoneun gongbu haeyo.) -> 저는 공부해요. (Jeoneun gongbuhaeyo.) — gdy między nimi nie ma partykuły, rzeczownik i 하다 są jednym słowem i nie stawia się odstępu.
• 조용을 해요. (Joyongeul haeyo.) -> 조용히 해요. (Joyonghi haeyo.) — 조용하다 to czasownik opisowy, więc nie ma rzeczownika dopełnienia do wydzielenia. Użyj przysłówka 조용히.
• 저는 돈을 필요해요. (Jeoneun doneul piryohaeyo.) -> 저는 돈이 필요해요. (Jeoneun doni piryohaeyo.) — 필요하다 opisuje stan, nie czynność; potrzebny jest jego podmiot, oznaczony 이/가.
• 제가 회의를 시작돼요. (Jega hoeuireul sijakdwaeyo.) -> 제가 회의를 시작해요. (Jega hoeuireul sijakaeyo.) — 되다 nigdy nie przyjmuje dopełnienia. Jeśli nazywasz osobę, która to robi, czasownik musi brzmieć 하다.

Wskazówki

• Naucz się 하다 raz, a dostajesz setki czasowników za darmo. 해요, 했어요, 해서, 해야, 하세요, 할 거예요 to cała historia. Każdy czasownik na 명사+하다 — łącznie z tymi wymyślonymi w zeszłym tygodniu — odmienia się dokładnie tak samo, więc 여 불규칙 to pięć minut o najwyższej stopie zwrotu na poziomie A1.
• Test 을/를 mówi ci, do jakiej klasy słowo należy. Jeśli rzeczownik + 을/를 + 해요 brzmi dobrze (공부를 해요, 운동을 해요), to czasownik czynnościowy. Jeśli nie (*조용을 해요, *필요를 해요), to przymiotnik na 하다 i rządzi się zasadami z lekcji 11.
• 하다 = ja to robię, 되다 = to się robi. Angielski używa jednego czasownika do obu (the meeting starts / I start the meeting); koreański zmusza do wyboru, a 되다 stawia 이/가 na rzeczy, na którą coś wpływa.
• Przeczenie wchodzi do środka złożenia. Przy 안 rozdzielenie jest obowiązkowe: 공부 안 해요 (gongbu an haeyo), a nie *안 공부해요. Pełny obraz zaraz obok, w lekcji 14.