W skrócie

Te cztery konstrukcje odpowiadają na pytanie „w jakim stanie wykonano czynność?”. 〜まま (mama) mówi, że stan pozostał niezmieniony, choć normalnie by się zmienił – 電気をつけたまま寝ました (spałem z wciąż zapalonym światłem). 〜っぱなし (-ppanashi) to ta sama idea, ale z domieszką winy albo z siłą „bez przerwy”. 〜とおり／どおり (tōri / -dōri) mówi, że coś dokładnie odpowiadało wzorcowi – 予定どおり, zgodnie z planem. 〜ずに (-zu ni) to po prostu pisemny odpowiednik 〜ないで, bez robienia czegoś.

Zasada

Krok 1 – まま: stan, którego nikt nie zmienił. Podstawowe znaczenie jest wąskie i warto je precyzyjnie sformułować: coś osiągnęło pewien stan, a potem ten stan został przeniesiony w następną czynność zamiast zostać cofniętym. Światło zostało zapalone i tak zostało; buty zostały założone i tak zostały. Dlatego czasownik przed まま występuje w formie た – stan można pozostawić dopiero wtedy, gdy już istnieje.

• V-た + まま – 電気をつけたまま寝ました。(Denki o tsuketa mama nemashita.) Spałem z pozostawionym zapalonym światłem.
• 靴をはいたまま (kutsu o haita mama) – w butach, które zostały na nogach.

Forma słownikowa przed まま to nie ta konstrukcja: ×つけるまま -> ○ つけたまま.

Bardzo często pojawia się sugestia, że stan powinien był zostać zmieniony – dlatego tak wiele zdań z まま brzmi lekko jak wyznanie winy.

Krok 2 – Co jeszcze łączy się z まま. まま jest rzeczownikiem formalnym (jak こと, ところ, よう w lekcji 50 i lekcji 49), więc wszystko łączy się z nim tak, jak łączy się z rzeczownikiem:

• Rzeczownik + の + まま – この町は昔のままです。(Kono machi wa mukashi no mama desu.) Nigdy ×昔まま.
• Przymiotnik na い + まま – 熱いまま食べてください。(Atsui mama tabete kudasai.) Proszę zjeść to, póki jeszcze gorące.
• Przymiotnik na な + な + まま – 静かなままでした。(Shizuka na mama deshita.)

Krok 3 – そのまま i przeczące 〜ないまま. Ponieważ まま jest rzeczownikiem, seria ko-so-a-do łączy się z nim bezpośrednio, a そのまま („tak jak jest, nietknięte”) to jedno z najczęstszych słów w tej lekcji. Dodaj に, a stanie się przysłówkowe: そのままにしておいてください。 (Sono mama ni shite oite kudasai.) Proszę zostawić to tak, jak jest.

V-ない + まま opisuje stan, który nie nastąpił: 問題が解決しないまま、会議が終わりました。 (Mondai ga kaiketsu shinai mama, kaigi ga owarimashita.) Niuans polega na tym, że brakująca zmiana wciąż wisi w powietrzu – i właśnie to odróżnia tę konstrukcję od ずに poniżej. 傘を持たずに出かけました po prostu stwierdza, że nie wziąłeś parasola; 傘を持たないまま出かけました rozwodzi się nad wyjściem bez parasola.

Krok 4 – っぱなし: oceniający kuzyn (najpierw rozpoznawanie). To najtrudniejszy punkt tej strony – zwykle ma poziom N3, na samym szczycie tego pasma, więc celuj w to, by go rozpoznawać i produkować garstkę poniższych stałych zwrotów, a nie tworzyć go swobodnie. Forma: temat na ます + っぱなし. Pochodzi od 放す hanasu („puścić, uwolnić”), co maskuje małe っ i przejście od は do ぱ. Wynikiem jest rzeczownik, więc potrzebuje にする, にしておく albo です.

Dwa odczyty:

1. Pozostawienie w danym stanie przez niedbalstwo – wartościujące i krytyczne. 水を出しっぱなしにしないでください。(Mizu o dashippanashi ni shinaide kudasai.) Nie zostawiaj lecącej wody. Także つけっぱなし, 開けっぱなし.
2. Kontynuowanie bez przerwy – neutralne, o wytrzymywaniu. 一時間立ちっぱなしでした。(Ichijikan tachippanashi deshita.) Stałem cały czas przez godzinę. Także 降りっぱなし.

O ile まま jest neutralną obserwacją, っぱなし zwykle kogoś oskarża. Porównaj 窓を開けたまま出かけました (fakt) z 窓を開けっぱなしにして出かけました (twoja niedbałość).

Krok 5 – とおり／どおり: dokładnie tak jak. 〜とおり(に) oznacza „tak, jak…, dokładnie jak…”. Łączy się z formą prostą, formą na た albo rzeczownikiem:

• V-forma prosta / V-た + とおりに – 私が言ったとおりにしてください。(Watashi ga itta tōri ni shite kudasai.) Forma na た wskazuje na instrukcję już wydaną; forma nie-przeszła 言うとおりに wskazuje na tę wydawaną właśnie teraz.
• Rzeczownik + の + とおりに – 説明のとおりにやりました。(Setsumei no tōri ni yarimashita.)
• Rzeczownik + どおりに – ten sam rzeczownik może łączyć się bezpośrednio, a wtedy とおり przechodzi rendaku (連濁) i zmienia się w どおり: 説明どおり, 予定どおり, 時間どおり, 希望どおり. To udźwięcznienie nie jest opcjonalne: ×予定とおり -> ○ 予定どおり.

Dwa gotowe zwroty do zapamiętania w całości: そのとおりです。 (Sono tōri desu.) Dokładnie, zgadza się. Oraz 思ったとおりです。 (Omotta tōri desu.) Dokładnie tak, jak myślałem.

Krok 6 – ずに: „bez robienia czegoś”, w piśmie. Weź formę na ない, odrzuć ない, dodaj ずに: 行かない -> 行かずに ikazu ni; 食べない -> 食べずに tabezu ni; 来ない -> 来ずに kozu ni. Jedynym nieregularnym jest する, którego podstawą jest せ, a nie し: しない -> せずに sezu ni (予約せずに, 何もせずに).

Pod względem znaczenia ずに jest identyczne z 〜ないで; różnica dotyczy rejestru. ずに należy do japońszczyzny pisanej, ogłoszeń, raportów i starannej mowy; ないで mówisz do przyjaciela. Sama forma 〜ず (bez に) jest w pełni literackim wariantem i należy do lekcji 60.

Dwa ograniczenia: ずに nie może otwierać prośby (×行かずにください -> ○ 行かないでください), a w odczycie „zamiast X, Y”, gdy w rozmowie obie opcje są jawnie rozważane, naturalnym wyborem jest ないで, mimo że ずに jest gramatyczne w prozie pisanej. Stały wzorzec 〜ずにはいられない („nie móc się powstrzymać od zrobienia czegoś”) to poziom B2 i czeka w lekcji 65.

Krok 7 – ないで kontra なくて kontra ずに. Pułapka polega na tym, że angielskie „not …” obejmuje wszystkie trzy. ないで i ずに wyrażają sposób („bez robienia X”). なくて wyraża przyczynę („ponieważ X się nie wydarzyło”) i jako jedyne działa też na przymiotnikach i rzeczownikach. Zobacz ostatnią tabelę poniżej – to jest kontrast do przećwiczenia.

Formy i schematy

Z czym łączy się まま:

Tworzenie っぱなし z tematu na ます:

とおり i jego udźwięczniony odpowiednik どおり:

Tworzenie ずに i kontrast między trzema formami:

Przykłady

Typowe błędy

• 電気をつけるまま寝ました。 (Denki o tsukeru mama nemashita.) -> 電気をつけたまま寝ました。 (Denki o tsuketa mama nemashita.) – まま potrzebuje formy na た. Stan można pozostawić niezmienionym dopiero wtedy, gdy już istnieje, więc zmiana musi już się dokonać.
• この町は昔ままです。 (Kono machi wa mukashi mama desu.) -> この町は昔のままです。 (Kono machi wa mukashi no mama desu.) – まま jest rzeczownikiem formalnym, więc inny rzeczownik łączy się z nim przez の, dokładnie tak samo jak z よう i こと.
• テレビをつけっぱなしました。 (Terebi o tsukeppanashi mashita.) -> テレビをつけっぱなしにしました。 (Terebi o tsukeppanashi ni shimashita.) – っぱなし tworzy rzeczownik, a nie czasownik. Potrzebuje にする, にしておく albo です.
• 予約しずに行きました。 (Yoyaku shizu ni ikimashita.) -> 予約せずに行きました。 (Yoyaku sezu ni ikimashita.) – する jest nieregularne przed ず: podstawą jest せ, nigdy し. Cała nieregularność sprowadza się do tego jednego słowa.
• 会議は予定とおりに始まりました。 (Kaigi wa yotei tōri ni hajimarimashita.) -> 会議は予定どおりに始まりました。 (Kaigi wa yotei-dōri ni hajimarimashita.) – gdy rzeczownik łączy się bezpośrednio, とおり udźwięcznia się do どおり. とおり zachowuj tylko po czasowniku albo po rzeczowniku + の.

Wskazówki

• Trzy sposoby na zostawienie czegoś w spokoju, i nie są one neutralne w ten sam sposób. 〜ておく (lekcja 36) jest celowe – zostawiłeś to specjalnie, z jakiegoś powodu. 〜まま jest neutralne – po prostu nigdy się nie zmieniło. 〜っぱなし jest oskarżające – powinieneś był to zmienić, a tego nie zrobiłeś. To samo okno, trzy postawy: 開けておきました / 開けたままです / 開けっぱなしです.
• っぱなし ukrywa czasownik 放す. Gdy raz dostrzeżesz w środku 放す hanasu („puścić, uwolnić”), つけっぱなし przestaje wyglądać na przypadkowe: włączyłeś coś, a potem to puściłeś. Trzymaj się gotowego zestawu – つけっぱなし, 出しっぱなし, 開けっぱなし, 立ちっぱなし – i uważaj, używając krytycznego odczytu wobec kogoś starszego stopniem od ciebie.
• ずに to pokrętło rejestru, nie pokrętło znaczenia. Nigdy nie zmienia tego, co mówi zdanie, tylko to, jak formalnie brzmi. Czytaj je wszędzie na szyldach i w dokumentach, pisz je w wypracowaniach, ale mów ないで. I pamiętaj, że nie ma czegoś takiego jak ×ずにください.
• そのとおりです to darmowa waluta konwersacyjna. To standardowy sposób powiedzenia „dokładnie, zgadza się”, gdy ktoś trafnie podsumowuje twoją myśl – a そのままで(いいです) to standardowy sposób powiedzenia „zostaw to tak, jak jest, nie wstawaj”. Oba warto nauczyć się jako całe wyrażenia, zanim zaczniesz je analizować.