W skrócie

Tryb przypuszczający czasu przeszłego to tryb przypuszczający czasu teraźniejszego od essere/avere plus imiesłów czasu przeszłego: avrei parlato, sarei andato. Pełni dwie funkcje. Jest odpowiednikiem „would have” przy niespełnionych życzeniach i żalach — Sarei venuto, ma ero malato (I would have come, but I was ill) — oraz jest formą, której włoski używa dla przyszłości widzianej z punktu w przeszłości: Ha detto che sarebbe venuto (He said he would come). To drugie użycie jest tym, w którym osoby mówiące po angielsku mylą się za każdym razem.

Zasada

Krok 1 — Zbuduj formę. Weź tryb przypuszczający czasu teraźniejszego czasownika posiłkowego — avrei, saresti, avrebbe, saremmo… — i dodaj imiesłów czasu przeszłego. Czasownik posiłkowy jest taki sam, jaki dany czasownik przybiera w czasie passato prossimo: avere dla większości czasowników, essere dla grupy czasowników ruchu i zmiany stanu oraz wszystkich zwrotnych. Przy essere imiesłów zgadza się z podmiotem: Maria sarebbe partita, i ragazzi sarebbero partiti. Nie ma tu nic nowego — to ten sam tryb przypuszczający czasu teraźniejszego, którego nauczyłeś się w lekcji 36, tyle że z dodanym imiesłowem.

Krok 2 — Zadanie pierwsze: nierealna przeszłość („would have”). Obejmuje życzenie, które się nie spełniło, zamiar, który spalił na panewce, albo wyrzut dotyczący przeszłości:

• Żal / niespełnione życzenie. Avrei voluto incontrarti, ma non c’eri. I would have liked to meet you, but you weren’t there.
• Plan, który się nie powiódł. Sarei venuto alla festa, ma ero malato. I would have come to the party, but I was ill.
• Wyrzut („should have / could have”). Avresti dovuto avvisarmi. You should have warned me. Czasowniki modalne dovere, potere, volere w trybie przypuszczającym czasu przeszłego dają angielskie should have, could have, would have (wanted).

Krok 3 — Zadanie drugie: przyszły w przeszłości. Tu uczniowie najczęściej się mylą. Kiedy patrzysz na przyszłość z punktu, który sam jest w przeszłości — „powiedział, że przyjdzie”, „wiedziałem, że wygrają” — włoski używa trybu przypuszczającego czasu przeszłego, nigdy teraźniejszego. Angielski ukrywa tę różnicę, bo pisze oba wypadki tym samym słowem would: I would come (teraz) i he said he would come (relacja) wyglądają identycznie, ale włoski je rozdziela:

• Gotowość teraz: tryb przypuszczający czasu teraźniejszego. Dice che verrebbe volentieri. He says he would gladly come. (Zwykła przyszłość od teraz to czas przyszły: Dice che verrà.)
• Przyszłość z punktu w przeszłości: tryb przypuszczający czasu przeszłego. Ha detto che sarebbe venuto. He said he would come.

Sygnałem jest czasownik mówienia lub myślenia w czasie przeszłym — ha detto, disse, ha promesso, pensavo, sapevo, credeva. Wszystko, co w tamtym momencie w przeszłości miało dopiero nastąpić, trafia do trybu przypuszczającego czasu przeszłego. Tak więc żywe stwierdzenie „Ti telefonerò” (I’ll call you), zrelacjonowane po czasowniku przeszłym, staje się Ha detto che mi avrebbe telefonato. To zalążek pełnego następstwa czasów i mowy zależnej.

Dwa dodatkowe użycia, w skrócie. Tryb przypuszczający czasu przeszłego niesie też niesprawdzone informacje o przeszłości — Il ministro avrebbe firmato l’accordo (the minister reportedly signed the agreement) — przeszły odpowiednik trybu przypuszczającego przy niesprawdzonych wiadomościach. Jest też czasownikiem zdania głównego w nierealnej hipotezie dotyczącej przeszłości: Se avessi studiato, avrei superato l’esame (if I had studied, I would have passed) — pełny schemat znajdziesz w lekcji 51.

Formy i schematy

Tryb przypuszczający czasu teraźniejszego czasownika posiłkowego + imiesłów czasu przeszłego:

Tryb przypuszczający czasu teraźniejszego (teraz / przyszłość) w zestawieniu z trybem przypuszczającym czasu przeszłego (sprawa zakończona):

Przyszły w przeszłości — żywe stwierdzenie o przyszłości, zrelacjonowane po czasowniku w przeszłości, przechodzi w tryb przypuszczający czasu przeszłego:

Przykłady

Typowe błędy

• Ha detto che verrebbe. -> Ha detto che sarebbe venuto. Przyszłość widziana z punktu w przeszłości wymaga trybu przypuszczającego czasu przeszłego, nie teraźniejszego. Angielskie would ukrywa tę różnicę; włoski — nie.
• Dovrei chiamarti ieri. -> Avrei dovuto chiamarti ieri. Should have to tryb przypuszczający czasu przeszłego od dovere. Tryb przypuszczający czasu teraźniejszego dovrei może znaczyć tylko I should (teraz), nigdy I should have.
• Avrei andato al mare. -> Sarei andato al mare. Czasownik posiłkowy jest taki, jakiego dany czasownik używa w passato prossimo. Andare przybiera essere, więc poprawna forma to sarei andato, nigdy avrei andato.
• Maria sarebbe partito. -> Maria sarebbe partita. Przy essere imiesłów zgadza się z podmiotem, dokładnie jak w passato prossimo: rodzaj żeński, liczba pojedyncza — partita.
• Ha promesso che mi aiutava. -> Ha promesso che mi avrebbe aiutato. Obietnica dotycząca przyszłości, zrelacjonowana z przeszłości, to nie imperfekt — to tryb przypuszczający czasu przeszłego.

Wskazówki

• Dwa angielskie sygnały prowadzą prosto do tej formy. (1) would have + czasownik (żal lub nierealna przeszłość): avrei fatto. (2) would + czasownik po czasowniku przeszłym wprowadzającym relację, jak he said / I thought / she knew (przyszły w przeszłości): sarebbe venuto. Rozpoznaj któryś z tych sygnałów i sięgnij po tryb przypuszczający czasu przeszłego.
• Should have, could have, would have = avrei dovuto / avrei potuto / avrei voluto. Te trzy zwroty należą do najbardziej przydatnych rzeczy, jakie może mieć osoba na poziomie B2; naucz się ich jako gotowych fraz, zamiast budować je za każdym razem od nowa.
• Tu włoski rozstaje się z angielskim — a także z francuskim i hiszpańskim. Te języki zachowują tryb przypuszczający czasu teraźniejszego dla przyszłości w przeszłości (il a dit qu’il viendrait, dijo que vendría). Włoski upiera się przy trybie przypuszczającym czasu przeszłego (Ha detto che sarebbe venuto). Jeśli znasz francuski lub hiszpański, to właśnie ten nawyk musisz oduczyć.
• Te same reguły doboru czasownika posiłkowego co zawsze. Wybór czasownika posiłkowego, nieregularne imiesłowy i zgodność essere są przejęte bez zmian z passato prossimo; jedyna różnica to to, że avere/essere stoją teraz w trybie przypuszczającym czasu teraźniejszego (avrei, sarei).