W skrócie

Czas przeszły złożony (passato prossimo) to sposób, w jaki Włosi mówią o przeszłości na co dzień, i składa się z dwóch części: czasu teraźniejszego avere albo essere oraz imiesłowu czasu przeszłego (ho mangiato, sono andato). Prawie każdy czasownik bierze avere; krótka, do nauczenia lista bierze essere — a z essere imiesłów zgadza się z podmiotem, dokładnie jak przymiotnik.

Zasada

Czas passato prossimo pokrywa oba angielskie czasy przeszłe: ho mangiato to zjadłem, zjadłem (już) i zjadłem (naprawdę). Nie szukaj trzech różnych włoskich form — jest jedna, i to właśnie ona.

Buduj go w trzech krokach.

• Krok 1 — Utwórz imiesłów czasu przeszłego. Odrzuć końcówkę bezokolicznika i dodaj odpowiednią: -are -> -ato (parlare -> parlato), -ere -> -uto (credere -> creduto), -ire -> -ito (finire -> finito). Mniej więcej jedna trzecia czasowników na -ere jest nieregularna, więc tabela poniżej to obowiązkowa nauka.
• Krok 2 — Wybierz czasownik posiłkowy. Zadaj jedno pytanie: czy czasownik bierze dopełnienie bliższe? Jeśli tak, jest przechodni i bierze avere — Ho letto il libro. Jeśli nie ma dopełnienia i należy do grupy ruchu i zmiany stanu, bierze essere — Sono partito.
• Krok 3 — Rozstrzygnij końcówkę imiesłowu. Z avere imiesłów zastyga na -o: Maria ha mangiato, i ragazzi hanno mangiato. Z essere zgadza się z podmiotem w rodzaju i liczbie: Marco è andato, Anna è andata, i ragazzi sono andati, le ragazze sono andate.

Które czasowniki biorą essere

Grupa essere jest na tyle krótka, że da się ją zapamiętać, i jest uderzająco spójna: czasowniki chodzenia i przybywania, pozostawania oraz narodzin, zmiany lub śmierci — rzeczy, które dzieją się z podmiotem, a nie rzeczy, które podmiot robi czemuś.

andare, venire, arrivare, partire, entrare, uscire, tornare, salire, scendere, cadere, restare, rimanere, stare, essere, nascere, morire, diventare, piacere, sembrare, succedere, costare, durare, riuscire.

essere i stare dzielą jeden imiesłów: stato. A essere bierze siebie jako własny czasownik posiłkowy: sono stato — byłem.

Garść czasowników siedzi w obu obozach w zależności od tego, czy idzie za nimi dopełnienie: cambiare, finire, cominciare, passare, correre, salire, scendere. Dopełnienie -> avere; bez dopełnienia -> essere. Porównaj Ho finito il lavoro (Skończyłem pracę) z Il film è finito (Film się skończył).

Czasowniki modalne

Potere, dovere i volere nie mają własnego posiłkowego: pożyczają ten, który należy do bezokolicznika, który po nich stoi. Więc mangiare bierze avere -> Ho voluto mangiare; andare bierze essere -> Sono voluto andare. Gdy modalny pożycza essere, imiesłów zgadza się z podmiotem jak zwykle: Anna è dovuta partire.

W codziennej mowie usłyszysz avere z modalnymi na okrągło (ho dovuto andare). Jest szeroko tolerowane — ale reguła powyżej to to, czego oczekują egzaminy i staranne pisanie.

Formy i schematy

Dwa czasowniki posiłkowe w czasie teraźniejszym plus imiesłów:

Regularne imiesłowy — jedna końcówka na koniugację:

Nieregularne imiesłowy, których nie da się uniknąć. Grupują się w kilka kształtów — ucz się ich w tych kolumnach, nie alfabetycznie:

Zgodność obok siebie — to cała różnica:

Mieszane towarzystwo idzie w rodzaj męski liczby mnogiej: jeden mężczyzna w grupie wystarczy na -i.

Przykłady

Typowe błędy

• Ho andato al cinema -> Sono andato al cinema — andare nie ma dopełnienia: należy do grupy essere. To najczęstszy błąd na poziomie A2.
• Anna è arrivato -> Anna è arrivata — z essere imiesłów jest w istocie przymiotnikiem i musi pasować do podmiotu: -o / -a / -i / -e.
• Maria ha mangiata la pizza -> Maria ha mangiato la pizza — z avere imiesłów nigdy nie zgadza się z podmiotem ani z dopełnieniem, które po nim stoi. Zostaje na -o.
• Ho stato a Roma -> Sono stato a Roma — essere jest własnym posiłkowym, a jego imiesłów to stato.
• Sono potuto finire il lavoro -> Ho potuto finire il lavoro — modalny kopiuje posiłkowy bezokolicznika, a finire z dopełnieniem bierze avere.

Wskazówki

• Test essere w jednej linii: jeśli po czasowniku może iść „coś” (czytać coś, jeść coś), bierze avere. Jeśli opisuje podmiot idący, przychodzący, pozostający, rodzący się, zmieniający się lub umierający, bierze essere. Mniej więcej 90% czasowników jest w obozie avere — więc naucz się krótkiej listy i domyślnie bierz avere.
• avere zastyga, essere się zgadza. Dwa słowa, na których wisi cała lekcja. Jeśli napisałeś essere, od razu sprawdź ostatnią literę imiesłowu względem podmiotu.
• Ucz się nieregularnych imiesłowów w łańcuchach rymujących się, nigdy alfabetycznie: fatto - detto - letto - scritto - rotto; preso - chiuso - deciso - speso; visto - chiesto - risposto - rimasto. Przyklejają się jako dźwięk, nie jako lista.
• Czasowniki ruchu z celem nadal biorą essere: Sono andato a Milano — a Milano to miejsce, nie dopełnienie. Tylko dopełnienie bliższe (bez przyimka) wskazuje na avere.