W skrócie

passato remoto to czas przeszły, który głównie musisz umieć czytać, a nie tworzyć. To narracyjna przeszłość powieści, baśni i podręczników historii (nacque, partì, disse), podczas gdy w codziennej mowie na terenie całych Włoch używa się passato prossimo z lekcji 14. Naucz się rozpoznawać jego mocno nieregularne trzecie osoby — fu, ebbe, fece, disse, venne, vide, scrisse — a będziesz w stanie czytać włoskie opowiadania. Historia i biografie często go pomijają i opowiadają przeszłość w zwykłym czasie teraźniejszym (Leopardi nasce nel 1798): to właśnie czas teraźniejszy historyczny.

Zasada

passato remoto relacjonuje zakończone wydarzenie odczuwane jako odcięte od teraźniejszości — jedną zakończoną czynność w łańcuchu zakończonych czynności. Gramatycznie pełni tę samą funkcję co passato prossimo, ale należy do innego świata: strony pisanej i formalnej narracji. W rozmowie właściwie nigdy byś go nie powiedział; w powieści spotykasz go w niemal każdym zdaniu.

Ponieważ jest opcjonalny i przede wszystkim do czytania, traktuj tworzenie tej formy jako sprawę drugorzędną. To, czego naprawdę potrzebujesz, to rozpoznawać formy i wiedzieć, kiedy tekst ich użyje.

• Krok 1 — czasowniki regularne są przewidywalne. Każda z trzech koniugacji ma własny zestaw końcówek (tabela poniżej). Trudne miejsce to trzecia osoba liczby pojedynczej czasowników na -are: jest akcentowana i zapisywana -ò (parlò, arrivò). Ten akcent nie jest ozdobnikiem — parlò on powiedział i parlo mówię to dwa różne słowa.
• Krok 2 — większość nieregularnych podąża za schematem „1-3-3”. Duża grupa czasowników na -ere jest nieregularna dokładnie w trzech miejscach: io, lui/lei i loro. Pozostałe trzy — tu, noi, voi — zostają regularne, zbudowane na zwykłym temacie. Tak więc z formy io możesz przewidzieć resztę: presi -> prese, presero, ale prendesti, prendemmo, prendeste.
• Krok 3 — kilka czasowników jest nieregularnych na wskroś. Essere to ten najważniejszy: fui, fosti, fu, fummo, foste, furono. Naucz się go jako całości.

Kiedy tekst go używa

To, który czas przeszły wybiera dany fragment tekstu, to w większości sprawa rejestru i regionu:

• Tekst narracyjny (fikcja, baśnie, większość literatury) opiera się na passato remoto dla wydarzeń, a na imperfetto dla opisu — dokładnie tak jak w podziale, którego nauczyłeś się w lekcji 29, tylko z innym czasem „wydarzenia”: C’era una volta un re che ebbe tre figlie.
• Historia i dziennikarstwo używają albo passato remoto (Garibaldi sbarcò in Sicilia nel 1860), albo czasu teraźniejszego historycznego (zob. niżej).
• Mowa posługuje się passato prossimo wszędzie — z tym że na południu i w Toskanii passato remoto nadal żyje w rozmowach, nawet dla dość niedawnych wydarzeń. Na północy praktycznie nigdy nie usłyszysz go w mowie.

Czas teraźniejszy historyczny (presente storico)

Żeby przeszłe wydarzenia brzmiały żywo i bezpośrednio, włoski — podobnie jak angielski — często opowiada je w czasie teraźniejszym. To standard w biografiach, streszczeniach historycznych, podpisach w muzeach i streszczeniach fabuły: Nel 1492 Colombo scopre l’America. Dante muore a Ravenna nel 1321. Czas jest teraźniejszy, ale znaczenie jest zdecydowanie przeszłe; to wybór stylistyczny, który wygodnie pozwala pisarzowi całkowicie ominąć passato remoto.

Formy i schematy

Regularne końcówki dla trzech koniugacji (kolumna -ere pokazuje też częsty wariant -etti):

Schemat „1-3-3” — nieregularny tylko w io, lui/lei, loro; regularny pomiędzy:

Formy nieregularne warte zapamiętania do czytania — naucz się formy io, a forma lui/lei (ta, którą spotykasz najczęściej w opowiadaniach) przychodzi razem z nią:

Po który czas przeszły sięga dany kontekst:

Przykłady

Typowe błędy

• lui parlo con il re -> lui parlò con il re — trzecia osoba passato remoto czasowników na -are jest akcentowana i ma znak akcentu w piśmie (-ò); bez niego parlo to czas teraźniejszy „mówię”, zupełnie inne słowo.
• lui prendé il libro -> lui prese il libro — większość czasowników na -ere jest nieregularna w trzeciej osobie, więc nie zbudujesz tej formy od regularnej końcówki. prese, vide, disse i reszta trzeba się nauczyć, nie wyprowadzić.
• noi vennemmo tardi -> noi venimmo tardi — temat nieregularny (venn-) należy tylko do io, lui/lei i loro. Formy tu, noi i voi zostają regularne: venisti, venimmo, veniste.
• Ieri andai al cinema con Marco -> Ieri sono andato al cinema con Marco — dla niedawnego, codziennego wydarzenia w mowie użyj passato prossimo. passato remoto to język narracji i historii, nie wczorajszego dnia.

Wskazówki

• Czytaj go, nie stresuj się jego tworzeniem. Cała ta lekcja jest opcjonalna, bo w rozmowie w pełni wystarcza passato prossimo. Twoim celem jest otworzyć powieść albo stronę historyczną i ją zrozumieć.
• Naucz się formy io, a dostaniesz lui/lei i loro za darmo. Nieregularne czasowniki podążają za schematem 1-3-3: z feci dostajesz fece i fecero; tu, noi, voi (facesti, facemmo, faceste) zostają regularne.
• Siedem form otwiera większość narracji. Wypal sobie w pamięci fu, ebbe, fece, disse, venne, vide, scrisse (liczba mnoga furono, ebbero, fecero, dissero, vennero, videro, scrissero) — to trzecie osoby, które spotkasz niemal na każdej stronie.
• Czas teraźniejszy, znaczenie przeszłe. Kiedy biografia mówi Verdi compone la sua prima opera nel 1839, nie chodzi o teraz: czas teraźniejszy historyczny to po prostu żywszy sposób powiedzenia „skomponował”.