W skrócie

consecutio temporum to reguła, która dobiera czas czasownika w zdaniu podrzędnym na podstawie czasu czasownika głównego. Dwa punkty odniesienia, trzy strzałki: ustal, czy czasownik główny jest w czasie teraźniejszym, czy w przeszłym, a potem umieść czynność podrzędną jako równoczesną, wcześniejszą albo późniejszą. Przy czasowniku głównym w czasie przeszłym całe zdanie przesuwa się wstecz: ta sama chwila -> imperfetto, wcześniej -> trapassato, później -> condizionale passato (sarebbe venuto). Relacjonowanie wypowiedzi po czasowniku przeszłym (Mi ha detto che…, Disse che…) to dokładnie ten sam mechanizm zastosowany do czyichś słów.

Zasada

Każde zdanie podrzędne zawiera czynność, która w czasie ustawia się względem zdania głównego: jednoczesność (ta sama chwila), uprzedniość (wcześniej) albo następstwo (później). To, który czas to wyraża, zależy od tego, czy czasownik główny jest zbliżony do teraźniejszości, czy do przeszłości. Relacjonowanie z czasownikiem głównym w teraźniejszości — Dice che…, bez przesunięcia — było tematem lekcji 41; ta lekcja zajmuje się stroną przeszłą, gdzie przesuwa się każdy czas.

Krok 1 — odczytaj punkt odniesienia. Czy czasownik główny jest w czasie teraźniejszym (lub przyszłym), czy w czasie przeszłym (passato prossimo, imperfetto, passato remoto, trapassato)? Punkt odniesienia w przeszłości — ho detto, dicevo, disse, sapevo — włącza przesunięcie czasów.

Krok 2 — umieść czynność podrzędną. Ta sama chwila co punkt odniesienia, wcześniej czy później?

Krok 3 — odczytaj czas (punkt odniesienia w przeszłości).

• Jednoczesność -> imperfetto. „Sto bene” staje się Disse che stava bene; przy sygnale wymagającym trybu łączącego — congiuntivo imperfetto (Pensavo che stesse bene).
• Uprzedniość -> trapassato prossimo. „Ho finito” staje się Disse che aveva finito; tryb łączący: congiuntivo trapassato (Pensavo che avesse finito).
• Następstwo -> condizionale passato. „Partirò” staje się Disse che sarebbe partito — przyszły w przeszłości z lekcji 45, używany zarówno w kontekstach trybu oznajmującego, jak i łączącego.

Krok 4 — mowa zależna to ten sam mechanizm zastosowany do cytatu. Gdy czasownik wprowadzający jest w czasie przeszłym (ha detto, ha chiesto, disse), zachowaj ramy z lekcji 41 — che dla zdań oznajmujących, se dla pytań rozstrzygnięcia, wyraz pytający dla pytań szczegółowych, di + bezokolicznik dla poleceń — ale teraz przesuń czas wstecz i zamień osoby, zaimki dzierżawcze oraz wskaźniki miejsca i czasu (oggi -> quel giorno, domani -> il giorno dopo, ieri -> il giorno prima, qui -> lì).

Przyszły w przeszłości to condizionale passato

To najczęściej pomijany punkt. Przyszłość wewnątrz cytatu nie staje się trybem przypuszczającym czasu teraźniejszego. Angielskie „he said he would come” kusi, by sięgnąć po verrebbe; włoski wymaga condizionale passato: Mi ha detto che sarebbe venuto. Zapamiętaj po prostu: to zawsze forma przeszła, nigdy teraźniejsza — bez wyjątków. To samo dotyczy czasowników modalnych: „Dovrò studiare” -> Disse che avrebbe dovuto studiare.

Czasy już najbardziej cofnięte się nie przesuwają

imperfetto i trapassato prossimo są już tak daleko w tyle, jak sięga system, więc w mowie zależnej zostają bez zmian: „Ero stanco” -> Disse che era stanco; „Avevo già mangiato” -> Disse che aveva già mangiato.

Formy i schematy

Następstwo w trybie oznajmującym — trzy relacje przy każdym punkcie odniesienia:

Następstwo w trybie łączącym — sygnał ustala parę, czas decyduje o formie:

Mowa zależna — przesunięcie czasu po czasowniku wprowadzającym w przeszłości:

Przyszły w przeszłości z bliska (condizionale passato = avrei / sarei + imiesłów):

Przykłady

Typowe błędy

• Mi disse che verrà. -> Mi disse che sarebbe venuto. Po czasowniku wprowadzającym w przeszłości czas przyszły musi się przesunąć; nie zostaje przyszłym.
• Mi ha detto che verrebbe. -> Mi ha detto che sarebbe venuto. Przyszły w przeszłości to condizionale passato (sarebbe venuto), nigdy tryb przypuszczający czasu teraźniejszego (verrebbe).
• Disse che è stanco. -> Disse che era stanco. Czasownik wprowadzający w przeszłości przesuwa zdanie teraźniejsze do imperfetto.
• Sapevo che ha già finito. -> Sapevo che aveva già finito. Coś wcześniejszego niż przeszłość to trapassato prossimo, a nie passato prossimo.
• Mi ha chiesto se posso aiutarlo. -> Mi ha chiesto se potevo aiutarlo. W zrelacjonowanym pytaniu po czasowniku przeszłym tryb oznajmujący czasu teraźniejszego przesuwa się do imperfetto.

Wskazówki

• „Would” z przeszłości = sarei / avrei + imiesłów. Gdy angielski relacjonuje „would + czasownik” z ramy przeszłej, włoski używa condizionale passato: sarebbe venuto, avrebbe scritto, avrebbe dovuto. Nigdy zwykłego trybu przypuszczającego.
• Dwa punkty odniesienia, trzy strzałki. Ustal punkt odniesienia (czasownik główny w teraźniejszości albo w przeszłości), a potem umieść zdanie podrzędne jako równoczesne / wcześniejsze / późniejsze. Przy punkcie odniesienia w przeszłości przekłada się to wprost na imperfetto / trapassato / condizionale passato.
• Tylna ściana się nie rusza. imperfetto i trapassato są już tak daleko w tyle, jak sięga system, więc w mowie zależnej zostają: „Ero stanco” -> era stanco, „Avevo finito” -> aveva finito.
• Mowa zależna = następstwo czasów w przeszłości zastosowane do cytatu. Zachowaj ramy z lekcji 41 (che / se / di + bezokolicznik), a potem przesuń czas wstecz i zamień osoby, zaimki dzierżawcze oraz wskaźniki miejsca i czasu (oggi -> quel giorno, domani -> il giorno dopo).