W skrócie

Relacjonowanie czyichś słów za pomocą czasownika w czasie teraźniejszym (Dice che…, Chiede se…, Dice di…) to ta łatwiejsza połowa mowy zależnej: nie ma tu przesunięcia czasów. Zdania oznajmujące przyjmują che + ten sam czas; pytania rozstrzygnięcia — se; pytania z wyrazem pytającym zachowują swój wyraz pytający; polecenia stają się di + bezokolicznik. Zmieniają się właściwie tylko osoby, zaimki dzierżawcze i — jedynie gdy relacjonujesz z innego miejsca lub momentu — wskaźniki miejsca i czasu.

Zasada

Kiedy czasownik wprowadzający (dice, dicono, chiede, racconta) jest w czasie teraźniejszym, słowa wewnątrz zachowują swój oryginalny czas. Mechanizm przesuwania czasów — przesunięcie i przyszły w przeszłości — włącza się tylko wtedy, gdy czasownik wprowadzający jest w czasie przeszłym (Ha detto che…), a to temat lekcji 49. Tutaj wszystko zostaje na miejscu, z wyjątkiem garstki przewidywalnych zamian.

Krok 1 — wybierz ramę zgodną z typem zdania. Zdanie oznajmujące relacjonuje się przez dice che; pytanie rozstrzygnięcia — przez chiede se; pytanie z wyrazem pytającym — przez chiede + własny wyraz pytający (dove, quando, perché, come, quanto); polecenie lub prośbę — przez dice di + bezokolicznik.

Krok 2 — zachowaj czas (teraźniejszy wchodzi, teraźniejszy wychodzi). Przy czasowniku wprowadzającym w czasie teraźniejszym nie ma czego przesuwać. „Sono stanco” -> Dice che è stanco. „Ho finito” -> Dice che ha finito. „Partirò domani” -> Dice che partirà domani. Oprzyj się pokusie przesunięcia czasownika w przeszłość — to przypadek relacjonowania z czasownikiem w przeszłości, nie ten.

Krok 3 — obróć osoby i zaimki dzierżawcze. To, co mówiący powiedział jako io, staje się trzecią osobą z punktu widzenia relacjonującego, podobnie jak tu powiedziane do kogoś innego; tu powiedziane do ciebie staje się io. Zaimki dzierżawcze idą w ślad za tym. Marco mówi „(Io) parto con la mia macchina” -> Marco dice che (lui) parte con la sua macchina. Tak więc mio staje się suo, tuo staje się mio lub suo, nostro staje się loro, a końcówka czasownika zmienia się odpowiednio.

Krok 4 — przesuń wskaźniki miejsca i czasu tylko wtedy, gdy zmieniło się „tu i teraz”. Zmiany osoby i zaimka dzierżawczego zachodzą zawsze; słowa miejsca i czasu przesuwają się tylko wtedy, gdy relacjonujesz z innego miejsca lub innego momentu. Relacjonując przyjacielowi po drugiej stronie kraju, „Vieni qui domani?” -> Mi chiede se vado lì domani. — przesuwa się tylko miejsce, bo to nadal ten sam dzień. Ale w tym samym pomieszczeniu, tego samego dnia nic się nie przesuwa: „Vengo domani” -> Dice che viene domani.

Pytania w mowie zależnej

Użyj se dla pytania rozstrzygnięcia i zachowaj oryginalny wyraz pytający dla pytania z wyrazem pytającym. Pytanie w mowie zależnej jest gramatycznie zdaniem oznajmującym: bez znaku zapytania i bez inwersji. „Sei pronto?” -> Mi chiede se sono pronto. „Dove abiti?” -> Mi chiede dove abito. Słowo cosa / che cosa przetrwa bez zmian: „Cosa vuoi?” -> Mi chiede cosa voglio.

Polecenia w mowie zależnej

Tryb rozkazujący staje się di + bezokolicznik, niezależnie od osoby oryginalnego polecenia. „Aspetta!” -> Mi dice di aspettare. Forma przecząca to di non + bezokolicznik — non stoi przed bezokolicznikiem: „Non correre!” -> Mi dice di non correre. Zaimki nieakcentowane opuszczają tryb rozkazujący i doczepiają się do bezokolicznika, zmieniając przy tym osobę: „Chiamami!” -> Mi dice di chiamarlo.

Formy i schematy

Cztery typy zdań i rama, jaką przyjmuje każdy z nich (czasownik wprowadzający w czasie teraźniejszym):

Co się naprawdę zmienia — Marco jest mówiącym, ty relacjonujesz:

Wyrazy pytające przechodzą bez zmian; tylko dla pytań rozstrzygnięcia dodaje się se:

Polecenia, twierdzące i przeczące, stają się di (+ non) + bezokolicznikiem:

Przykłady

Typowe błędy

• Dice che era stanco. -> Dice che è stanco. Przy czasowniku wprowadzającym w czasie teraźniejszym nie ma przesunięcia czasu: zachowaj oryginalny czas. Forma przeszła należy do Ha detto che era stanco (lekcja 49).
• Mi chiede che sono pronto. -> Mi chiede se sono pronto. Pytanie rozstrzygnięcia relacjonuje się przez se, nigdy przez che. che zachowaj dla zdań oznajmujących.
• Mi chiede dove sei? -> Mi chiede dove sono. Pytanie w mowie zależnej jest zdaniem oznajmującym: bez znaku zapytania, a osoba przesuwa się na punkt widzenia relacjonującego.
• Mi dice di vieni. / Mi dice che venire. -> Mi dice di venire. Polecenie staje się di + bezokolicznikiem — nigdy di + formą odmienioną, i nigdy che.
• Mi dice di fare non rumore. -> Mi dice di non fare rumore. W formie przeczącej non stoi przed bezokolicznikiem: di non + bezokolicznik.

Wskazówki

• Teraźniejszy wchodzi, teraźniejszy wychodzi. Dopóki czasownik wprowadzający (dice, chiede, dicono) jest w czasie teraźniejszym, czasownik wewnątrz nigdy nie zmienia czasu — obracają się tylko osoby. Przesuwanie czasów, o którym mogłeś słyszeć, włącza się tylko przy czasowniku wprowadzającym w czasie przeszłym, a to osobna lekcja.
• Trzy drzwi. che dla zdań oznajmujących, se dla pytań rozstrzygnięcia, di + bezokolicznik dla poleceń. Pytania z wyrazem pytającym nie potrzebują nowego słowa: zachowują dove, quando, perché, come.
• Wskaźniki miejsca i czasu przesuwają się tylko wtedy, gdy przesunęła się sytuacja. To samo pomieszczenie, ten sam dzień -> qui, oggi, questo zostają dokładnie takie same. Relacjonowanie z innego miejsca albo innego dnia -> lì, quel giorno, quello. Zmiany osoby i zaimka dzierżawczego są za to automatyczne.
• Pytanie w mowie zależnej jest zwykłym zdaniem oznajmującym. Usuń znak zapytania i szyk pytający: Mi chiede dove abito, a nie Mi chiede dove abito?