W skrócie

Kiedy warunek jest rzeczywisty i prawdopodobny — coś, co naprawdę może się zdarzyć — po obu stronach zdania używa się zwykłego trybu oznajmującego: se + czas teraźniejszy (albo przyszły) w części „jeśli”, a w części skutkowej czas teraźniejszy, przyszły albo tryb rozkazujący. Se piove, resto a casa. Jeśli pada, zostaję w domu. Żadnego trybu łączącego, żadnego trybu przypuszczającego: to ten łatwy przypadek.

Zasada

Włoski dzieli zdania warunkowe na trzy typy według tego, jak realistyczny jest warunek. Ta lekcja obejmuje tylko typ pierwszy, il periodo ipotetico della realtà — warunek przedstawiony jest jako rzeczywisty, otwarty lub prawdopodobny. Tutaj wszystko zostaje w trybie oznajmującym; nigdy nie sięgasz po tryb łączący ani przypuszczający.

Zdanie warunkowe ma dwie części:

• protasi — zdanie z se („jeśli”), które określa warunek;
• apodosi — zdanie główne, które określa skutek.

Kolejność jest dowolna: Se studi, impari i Impari se studi znaczą to samo. Gdy zdanie z se stoi na początku, obie części rozdziela się przecinkiem; gdy stoi na drugim miejscu, przecinek nie jest potrzebny.

Krok 1 — postaw zdanie z se w czasie teraźniejszym trybu oznajmującego (albo przyszłym). To jest warunek: Se hai tempo…, Se vieni domani…, Se non piove….

Krok 2 — wybierz czas w zdaniu skutkowym zależnie od tego, co masz na myśli:

• czas teraźniejszy, dla ogólnej prawdy albo automatycznego skutku: Se scaldi l’acqua a 100 gradi, bolle. Jeśli podgrzejesz wodę do 100 stopni, zagotuje się.
• czas przyszły, dla konkretnego skutku, który dopiero nastąpi: Se parti adesso, arriverai in tempo. Jeśli wyjdziesz teraz, przyjedziesz na czas.
• tryb rozkazujący, żeby powiedzieć komuś, co ma zrobić, jeśli warunek się spełni: Se lo vedi, salutalo. Jeśli go zobaczysz, pozdrów go ode mnie.

Jedyna rzecz, którą osoby mówiące po angielsku robią źle: włoski dopuszcza czas przyszły w zdaniu z se. Angielski zabrania will po if („If you will leave” jest błędne; trzeba powiedzieć „If you leave”). Włoski nie ma takiej reguły — kiedy obie czynności dzieją się w przyszłości, można postawić czas przyszły w obu częściach: Se partirai domani, ti accompagnerò alla stazione. Jeśli wyjedziesz jutro, odprowadzę cię na dworzec. Użycie tu czasu teraźniejszego (Se parti domani, ti accompagnerò) jest równie poprawne i częstsze w mowie; podwójny czas przyszły to po prostu opcja, której angielski nie ma.

Formy i schematy

Uznane połączenia typu I. protasi jest zawsze w trybie oznajmującym; apodosi to czas teraźniejszy, przyszły albo tryb rozkazujący.

Zwróć uwagę, gdzie czas przyszły jest, a gdzie nie jest możliwy, w zestawieniu z angielskim:

Przykłady

Typowe błędy

• Se avessi tempo, aiutami. -> Se hai tempo, aiutami. Rzeczywisty warunek zostaje w trybie oznajmującym: se avessi otwiera hipotezę typu II, która nie może rządzić trybem rozkazującym. Zdanie z se w czasie przyszłym, za to, świetnie łączy się z trybem rozkazującym — Se avrai tempo, aiutami.
• Se studierai, passi l’esame. -> Se studi, passi l’esame. / Se studierai, passerai l’esame. Nie mieszaj przyszłego protasi z teraźniejszym apodosi. Gdy warunek jest w przyszłości, skutek też (albo tryb rozkazujący); teraźniejsze protasi jest elastyczne i przyjmuje czas teraźniejszy, przyszły albo tryb rozkazujący.
• Se piove, io resterei a casa. -> Se piove, resto a casa. Typ I nie zna trybu przypuszczającego. Gdy warunek jest rzeczywisty, skutek zostaje w trybie oznajmującym, nie w formie „by”.
• Se saresti libero, chiamami. -> Se sei libero, chiamami. Zdanie z se nigdy nie jest w trybie przypuszczającym (saresti); rzeczywisty warunek przyjmuje zwykły czas teraźniejszy.
• Ti aiuto se tu voglia. -> Ti aiuto se vuoi. Nie komplikuj — se nie wymaga tu trybu łączącego z dwóch poprzednich lekcji; prosty, rzeczywisty warunek potrzebuje tylko se + trybu oznajmującego, nic więcej.

Wskazówki

• To jest zdanie z „jeśli” bez trybu łączącego. Jeśli łapiesz się na sięganiu po fossi albo avrei, to znaczy, że zsunąłeś się w typ II albo III — to temat kolejnej lekcji. Rzeczywisty, prawdopodobny warunek = tryb oznajmujący od początku do końca.
• Czas przyszły po „jeśli” to darmowy bonus, nie obowiązek. Włoski pozwala powiedzieć Se partirai…, ale Se parti… jest równie poprawne i częstsze w mowie. Nigdy nie tłumacz go z powrotem na angielski przez will.
• Reguła przecinka zależna od pozycji. Zdanie z Se na początku -> przecinek (Se piove, resto); zdanie z se na drugim miejscu -> bez przecinka (Resto se piove).
• Se to nie to samo co wyraz pytający. se oznaczające „czy” w pytaniu zależnym (Non so se viene) pełni inną funkcję niż warunkowe se z tej lekcji; nie oczekuj tam przecinka ani zdania skutkowego.