System przypadków i mianownik
A1 Падежная система и именительный падеж 8 / 50
W skrócie
Rosyjski oznacza funkcję rzeczownika w zdaniu, zmieniając jego końcówkę — istnieje sześć przypadków. Końcówki, które poznałeś już w lekcjach 1 i 3, to mianownik (имени́тельный): forma słownikowa, używana dla podmiotu (wykonawcy czynności) i odpowiadająca na pytania Кто? / Что? („Kto? / Co?”). Ponieważ to końcówka niesie gramatykę, szyk wyrazów w rosyjskim jest swobodny.
Zasada
1. Czym jest przypadek. Przypadek (паде́ж) to zestaw końcówek, który pokazuje rolę rzeczownika: kto działa, na kogo działanie jest skierowane, kto jest właścicielem, kto jest odbiorcą i tak dalej. Ten sam rzeczownik pojawia się w różnych „szatach”:
кни́га (podmiot) — кни́гу (dopełnienie) — кни́ги (książki) — кни́ге (książce) — кни́гой (z książką) — о кни́ге (o książce)
2. Sześć przypadków i ich funkcje. Naucz się teraz nazw i podstawowego pytania; przypadki zależne dostaną własne lekcje później.
| # | Przypadek / Паде́ж | Pytanie | Podstawowa funkcja | Lekcja |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Mianownik · Имени́тельный | Кто? Что? | podmiot; forma słownikowa | ta lekcja |
| 2 | Biernik · Вини́тельный | Кого́? Что? | dopełnienie bliższe; cel ruchu | 10 |
| 3 | Dopełniacz · Роди́тельный | Кого́? Чего́? | „czyj?” / przynależność / brak | 11 |
| 4 | Celownik · Да́тельный | Кому́? Чему́? | „komu? / dla kogo?”; odbiorca | 22 |
| 5 | Narzędnik · Твори́тельный | Кем? Чем? | „(z) kim? / czym?”; narzędzie | 23 |
| 6 | Miejscownik · Предло́жный | О ком? О чём? | miejsce; „o czym” (zawsze po przyimku) | 9 |
Powszechny, przyjazny dla ucznia porządek to Им - Вин - Род - Дат - Тв - Пр (użyty powyżej). Rosyjskie podręczniki szkolne wymieniają je nieco inaczej: Им - Род - Дат - Вин - Тв - Пр.
3. Mianownik. To forma podstawowa — dokładnie ta, którą znajdziesz w słowniku. Używasz jej dla:
- podmiotu: Студе́нт чита́ет. (Student czyta.)
- orzecznika rzeczownikowego po pominiętym „być”: Москва́ - столи́ца. (Moskwa jest stolicą.)
- etykiety / odpowiedzi na pytanie wskazujące: Это дом. (To jest dom.) Кто там? - Анна.
Mianownik to jedyny przypadek, który nigdy nie występuje po przyimku.
4. Skąd biorą się końcówki. Każda końcówka przypadka zależy od trzech rzeczy: rodzaju (męski / żeński / nijaki), tematu twardego lub miękkiego oraz liczby (pojedynczej / mnogiej). Końcówki mianownika poznałeś już jako „rodzaj rzeczownika” (lekcja 1) i „liczbę mnogą” (lekcja 3).
Formy i schematy
Mianownik liczby pojedynczej (końcówki słownikowe):
| Rodzaj / Род | Temat twardy | Temat miękki |
|---|---|---|
| Rodzaj męski · м.р. | -◌ (zerowa): стол, го́род | -ь: слова́рь · -й: музе́й |
| Rodzaj żeński · ж.р. | -а: кни́га, рабо́та | -я: неде́ля · -ь: ночь |
| Rodzaj nijaki · ср.р. | -о: окно́, письмо́ | -е: мо́ре, по́ле |
Mianownik liczby mnogiej (pełny opis w lekcji 3):
| Liczba pojedyncza | Końcówka | Liczba mnoga | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| стол (r.m., twardy) | -ы | столы́ | stoły |
| слова́рь / музе́й (r.m., miękki) | -и | словари́ / музе́и | słowniki / muzea |
| язы́к (r.m., po к) | -и | языки́ | języki |
| кни́га / рабо́та (r.ż.) | -и / -ы | кни́ги / рабо́ты | książki / prace |
| неде́ля / ночь (r.ż., miękki) | -и | неде́ли / но́чи | tygodnie / noce |
| окно́ (r.n., -о) | -а | о́кна | okna |
| мо́ре (r.n., -е) | -я | моря́ | morza |
Reguła ortograficzna (lekcja 3): po г, к, х, ж, ш, ч, щ pisz -и, nigdy -ы — dlatego кни́га → кни́ги, a nie кни́гы.
Przykłady
| Русский | Polski |
|---|---|
| Стол стои́т в углу́. | Stół stoi w kącie. |
| На столе́ лежи́т кни́га. | Na stole leży książka. |
| Москва́ - большо́й го́род. | Moskwa jest dużym miastem. |
| Это мой брат. | To mój brat. |
| Студе́нты чита́ют в библиоте́ке. | Studenci czytają w bibliotece. |
| Кто там? - Учи́тель. | Kto tam jest? — Nauczyciel. |
| Моё и́мя - А́нна. | Moje imię to Anna. |
| О́кна в ко́мнате больши́е. | Okna w pokoju są duże. |
Typowe błędy
- Это кни́гу -> Это кни́га — rzecz, którą nazywasz lub wskazujesz, zostaje w mianowniku (formie słownikowej), a nie w bierniku.
- На столе́ лежи́т газе́ту -> …лежи́т газе́та — podmiot (to, co tam leży) jest w mianowniku, a nie w bierniku.
- в Москва́ -> в Москве́ — mianownik nigdy nie występuje po przyimku; „w” wymaga miejscownika (lekcja 9).
- о́кны -> о́кна — rzeczowniki rodzaju nijakiego na -о przybierają w liczbie mnogiej -а, a nie -ы.
- кни́гы -> кни́ги — po г/к/х/ж/ш/ч/щ trzeba pisać -и (reguła ortograficzna).
Wskazówki
- Mianownik masz za darmo — już go znasz. To forma z każdego słownika i forma z lekcji 1 i 3.
- Aby znaleźć podmiot, zapytaj o czasownik Кто? / Что?: odpowiedź jest w mianowniku.
- Szybki test: jeśli słowo stoi zaraz po przyimku, nie jest w mianowniku.
- Zarówno podmiot, jak i rzeczownik go nazywający (po niemym „być”) są w mianowniku: Москва́ - столи́ца.