Dopełniacz
A1 Родительный падеж 11 / 50
W skrócie
Dopełniacz (роди́тельный, pytania Кого́? Чего́?) to przypadek „czyj / czego”. Używasz go dla przynależności (кни́га бра́та — książka brata), dla posiadania czegoś (у меня́ есть маши́на), dla braku z нет / не́ было / не бу́дет (у меня́ нет вре́мени), dla ilości (мно́го рабо́ты) oraz po przyimkach из, с, от, до, без, для, по́сле, о́коло.
Zasada
1. Przynależność / „czyj”. Rzecz posiadana stoi najpierw, potem posiadacz w dopełniaczu — dokładnie jak w polskim „książka brata”. Rzecz posiadana zachowuje swój przypadek; posiadacz przechodzi do dopełniacza i stoi na drugim miejscu:
- кни́га бра́та — książka brata
- центр го́рода — centrum miasta
- ча́шка ча́я — filiżanka herbaty
2. Posiadanie: у + dopełniacz. Rosyjski nie ma czasownika „mieć”. Mówi „u kogoś jest”: у + osoba (dopełniacz) + есть + rzecz (mianownik):
- У меня́ есть маши́на. — Mam samochód.
3. Brak: нет / не́ было / не бу́дет + dopełniacz. Przeciwieństwo есть. Brakująca rzecz (lub osoba) przechodzi do dopełniacza, a forma „być” to bezosobowe нет (czas teraźniejszy) / не́ было (czas przeszły) / не бу́дет (czas przyszły):
- У меня́ нет вре́мени. — Nie mam czasu.
- Его́ нет до́ма. — Nie ma go w domu.
- На ка́рте нет де́нег. — Na karcie nie ma pieniędzy.
4. Ilość. Po мно́го (dużo), ма́ло (mało), ско́лько (ile) rzeczownik jest w dopełniaczu:
- мно́го рабо́ты, ма́ло вре́мени, ско́лько са́хара?
5. Po przyimkach из, с, от, до, без, для, по́сле, о́коло (zob. tabelę poniżej).
Formy i schematy
Końcówki dopełniacza liczby pojedynczej
| Typ | Mian. | Końcówka | Dop. |
|---|---|---|---|
| r.m. (spółgłoska) | стол | -а | стола́ |
| r.m. (-й) | музе́й | -я | музе́я |
| r.m. (-ь) | слова́рь | -я | словаря́ |
| r.n. (-о) | окно́ | -а | окна́ |
| r.n. (-е) | мо́ре | -я | мо́ря |
| r.ż. (-а) | маши́на | -ы | маши́ны |
| r.ż. (-а, po к/г/х) | кни́га | -и | кни́ги |
| r.ż. (-я) | неде́ля | -и | неде́ли |
| r.ż. (-ь) | дверь | -и | две́ри |
Rodzaj męski i nijaki mają wspólne -а / -я; żeński -а -> -ы, -я -> -и. Reguła ortograficzna wymusza -и (nigdy -ы) po к г х ж ч ш щ: кни́га -> кни́ги, кни́жка -> кни́жки.
Zaimki osobowe w dopełniaczu
| Mian. | Dop. | Po przyimku |
|---|---|---|
| я | меня́ | у меня́ |
| ты | тебя́ | у тебя́ |
| он / оно́ | его́ | у него́ |
| она́ | её | у неё |
| мы | нас | у нас |
| вы | вас | у вас |
| они́ | их | у них |
Po przyimku formy trzeciej osoby dodają н-: его́ -> у него́, её -> у неё, их -> у них.
Mieć / nie mieć
| Rosyjski | Tłumaczenie |
|---|---|
| У меня́ есть соба́ка. | Mam psa. |
| У тебя́ есть вопро́с? | Masz pytanie? |
| У неё нет маши́ны. | Ona nie ma samochodu. |
| У нас не́ было вре́мени. | Nie mieliśmy czasu. (czas przeszły) |
| У них не бу́дет уро́ка. | Oni nie będą mieli lekcji. (czas przyszły) |
Przyimki wymagające dopełniacza
| Miej. | Znaczenie | Przykład | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| из | z / spośród | из Москвы́ | z Moskwy |
| с (со) | z / od | с рабо́ты | z pracy |
| от | od (osoby/punktu) | письмо́ от бра́та | list od brata |
| до | do | до за́втра | do jutra |
| без | bez | ко́фе без са́хара | kawa bez cukru |
| для | dla | пода́рок для ма́мы | prezent dla mamy |
| по́сле | po | по́сле уро́ка | po lekcji |
| о́коло | koło / około | о́коло до́ма | koło domu |
Przykłady
| Русский | Polski |
|---|---|
| Это маши́на отца́. | To samochód mojego ojca. |
| Мы живём в це́нтре го́рода. | Mieszkamy w centrum miasta. |
| У меня́ есть ста́рший брат. | Mam starszego brata. |
| У неё нет вре́мени сего́дня. | Ona nie ma dziś czasu. |
| Его́ нет до́ма, он на рабо́те. | Nie ma go w domu, jest w pracy. |
| Я пью чай без са́хара. | Piję herbatę bez cukru. |
| По́сле рабо́ты мы идём в кафе́. | Po pracy idziemy do kawiarni. |
| У нас мно́го рабо́ты на э́той неде́ле. | Mamy dużo pracy w tym tygodniu. |
Typowe błędy
- кни́га брат -> кни́га бра́та — posiadacz musi przejść do dopełniacza, a nie zostać w mianowniku.
- У меня́ нет вре́мя -> У меня́ нет вре́мени — po нет rzecz jest w dopełniaczu, nigdy w mianowniku.
- У него́ нет маши́на -> У него́ нет маши́ны — ta sama reguła: żeńskie -а -> -ы po нет.
- кни́гы, де́вочкы -> кни́ги, де́вочки — po к г х pisz -и, nigdy -ы (reguła ortograficzna).
- Он нет до́ма -> Его́ нет до́ма — nieobecna osoba staje się zaimkiem w dopełniaczu (его́/её/их) + нет.
- ко́фе без са́хар -> ко́фе без са́хара — przyimek без zawsze wymaga dopełniacza.
Wskazówki
- Dopełniacz odpowiada na pytania Кого́? Чего́? („kogo? czego?”). Jeśli po polsku pasuje pytanie „czyj?” albo „czego?”, zwykle potrzebujesz w rosyjskim dopełniacza.
- Rosyjskie „mieć” = „u mnie jest”: у меня́ есть dosłownie znaczy „u mnie jest”. Aby to zaprzeczyć, po prostu zamień есть -> нет i postaw rzecz w dopełniaczu.
- Jedna para końcówek do zapamiętania: rodzaj męski/nijaki przybiera -а / -я, a żeński po prostu przesuwa się o krok — -а -> -ы, -я / -ь -> -и.
- Triada czasów idzie razem: teraźniejszy нет, przeszły не́ было, przyszły не бу́дет — wszystkie utrzymują rzeczownik w dopełniaczu. Liczenie (два, пять…) i dopełniacz liczby mnogiej pojawią się później, w lekcji 30.