Celownik
A2 Дательный падеж 22 / 50
W skrócie
Celownik odpowiada na pytania Кому́? (komu?) i Чему́? (czemu?). Oznacza odbiorcę / dopełnienie dalsze (komu coś dajesz, piszesz, mówisz), osobę, która odczuwa, potrzebuje lub ma określony wiek w zwrotach bezosobowych (Мне хо́лодно, Мне ну́жно, Мне два́дцать лет), oraz rzeczownik po к (w stronę) i по (wzdłuż/po).
Zasada
1. Dopełnienie dalsze (odbiorca). Wiele czasowników ma dopełnienie bliższe w bierniku i odbiorcę w celowniku: что? кому́?
- Я дал кни́гу дру́гу. — Dałem książkę przyjacielowi.
- Я пишу́ письмо́ ма́ме. — Piszę list mamie.
- Czasowniki, które wymagają celownika bezpośrednio: звони́ть (dzwonić), помога́ть (pomagać), говори́ть / сказа́ть (mówić), отвеча́ть (odpowiadać), ве́рить (wierzyć), сове́товать (radzić).
2. Logiczny podmiot zwrotów bezosobowych. Osoba doświadczająca stanu stoi w celowniku; nie ma tu mianownikowego „podmiotu”:
- Мне хо́лодно / тепло́ / ску́чно. — Jest mi zimno / ciepło / nudno.
- Ему́ ну́жно рабо́тать. — On musi pracować.
- Нам мо́жно войти́? — Czy możemy wejść?
- Тебе́ два́дцать лет. — Masz dwadzieścia lat (wiek zawsze w celowniku).
3. Konstrukcja z нра́виться. Przy czasowniku нра́виться (podobać się) osoba, której się podoba, stoi w celowniku, a rzecz, która się podoba, jest gramatycznym podmiotem (mianownik). Czasownik zgadza się więc z rzeczą, która się podoba:
- Мне нра́вится Москва́. — Podoba mi się Moskwa. (lp. → нра́вится)
- Мне нра́вятся э́ти кни́ги. — Podobają mi się te książki. (lm. → нра́вятся)
4. Po przyimkach к i по.
- к (+ celownik) = do / w stronę osoby lub miejsca: иду́ к врачу́, к окну́.
- по (+ celownik) = wzdłuż, po, przez (środek/rozkład): по у́лице, по телефо́ну, по понеде́льникам (w poniedziałki).
Formy i schematy
Końcówki rzeczowników
| Rodzaj / typ | Mianownik | Celownik | Zasada |
|---|---|---|---|
| r.m. twardy | студе́нт | студе́нту | + -у |
| r.m. miękki | учи́тель, музе́й | учи́телю, музе́ю | + -ю |
| r.n. twardy | окно́ | окну́ | + -у |
| r.n. miękki | мо́ре | мо́рю | + -ю |
| r.ż. -а/-я | кни́га, неде́ля | кни́ге, неде́ле | + -е |
| r.ż. -ь | дверь | две́ри | + -и |
| r.ż. -ия | Росси́я | Росси́и | + -и |
| liczba mnoga (wszystkie) | студе́нты, кни́ги | студе́нтам, кни́гам | + -ам / -ям |
Zaimki (uwaga: po przyimku formy trzeciej osoby dodają н-: к нему́, к ней, к ним)
| я | ты | он / оно́ | она́ | мы | вы | они́ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| мне | тебе́ | ему́ | ей | нам | вам | им |
Przykłady
| Русский | Polski |
|---|---|
| Я подари́л цветы́ ма́ме. | Dałem kwiaty mamie. |
| Ка́ждый день я звоню́ дру́гу. | Codziennie dzwonię do przyjaciela. |
| Мне нра́вится э́та пе́сня. | Podoba mi się ta piosenka. |
| Де́тям нра́вятся живо́тные. | Dzieciom podobają się zwierzęta. |
| Ему́ хо́лодно без ша́пки. | Jest mu zimno bez czapki. |
| Нам ну́жно купи́ть биле́ты. | Musimy kupić bilety. |
| Ско́лько тебе́ лет? — Мне три́дцать. | Ile masz lat? — Mam trzydzieści lat. |
| За́втра я иду́ к врачу́. | Jutro idę do lekarza. |
| Мы до́лго гуля́ли по па́рку. | Długo spacerowaliśmy wokół parku. |
| Я рабо́таю по понеде́льникам. | Pracuję w poniedziałki. |
Typowe błędy
- Я звоню́ ма́му -> Я звоню́ ма́ме — звони́ть wymaga celownika, a nie biernika.
- Мне нра́вится э́ти кни́ги -> Мне нра́вятся э́ти кни́ги — czasownik zgadza się z rzeczą, która się podoba (liczba mnoga → нра́вятся).
- Я два́дцать лет -> Мне два́дцать лет — wiek wyraża się celownikiem osoby, nigdy podmiotem w mianowniku.
- Я иду́ к врач -> Я иду́ к врачу́ — po к musi stać celownik, a nie mianownik.
- по у́лицу -> по у́лице — по wymaga celownika (-е), a nie biernika.
Wskazówki
- Kojarz celownik z jego pytaniem Кому́? Kiedy możesz zadać o rzeczowniku pytanie „komu?”, postaw go w celowniku.
- Sposób na zapamiętanie form: r.m./r.n. lubią -у/-ю, żeńskie -а/-я zamieniają się na -е, a wszystko na -ия lub żeńskie -ь kończy się na -и.
- Zwroty typu „uczucie / potrzeba / wiek / pozwolenie” nie mają podmiotu w angielskim stylu — osoba zawsze stoi w celowniku: Мне, Тебе́, Ему́…
- Przy нра́виться odwróć angielskie myślenie: I like X znaczy dosłownie „X sprawia przyjemność mnie”, więc X jest podmiotem, a czasownik zgadza się z X (нра́вится / нра́вятся) — dokładnie jak polskie „podoba mi się X”.