W skrócie

To są konstrukcje z rzeczownikiem niesamodzielnym: rzeczownik, który nie może stać samodzielnie — 편, 척, 채, 만, 셈, 중, 데 — stoi na końcu zdania przydawkowego i zamraża je w utarte wyrażenie. Dzięki nim można złagodzić twierdzenie (매운 걸 잘 먹는 편이에요, maeun geol jal meongneun pyeonieyo, raczej dobrze znoszę ostre jedzenie), zgłosić udawanie (모르는 척했어요, moreuneun cheokaesseoyo, udawałem, że nie wiem) albo utrzymać stan w miejscu (신발을 신은 채로, sinbareul sineun chaero, z butami wciąż założonymi). Każdy rzeczownik niesamodzielny wymaga przed sobą spacji, a końcówka przydawkowa przed nim zależy od konstrukcji i klasy wyrazu.

Zasada

Krok 1 — Wspólny wzorzec: zdanie przydawkowe + rzeczownik niesamodzielny + 이다/하다

Każda z tych konstrukcji ma postać zdanie + 관형형 어미 (końcówka przydawkowa) + rzeczownik niesamodzielny + część końcowa, dokładnie ten sam mechanizm co w lesson 24. Rzeczownik niesamodzielny zawsze ma przed sobą spację (먹는 편, 볼 만), a końcówka przydawkowa jest dobierana według klasy wyrazu i konstrukcji: czasowniki czynnościowe najczęściej przyjmują -는, czasowniki opisowe (przymiotniki) przyjmują -(으)ㄴ, a kilka konstrukcji trzyma się jednej stałej końcówki. Część końcowa to zwykle łącznik 이다 (-> 해요체 -이에요) albo 하다 (-> 해요).

Krok 2 — -(으)ㄴ/는 편이다: tendencja, „raczej…” (złagodzenie)

편 (pyeon, strona) zamienia twierdzenie wypowiedziane wprost w łagodne, niekategoryczne. Czasowniki przyjmują -는, czasowniki opisowe (przymiotniki) przyjmują -(으)ㄴ: 잘 먹는 편이에요 (jal meongneun pyeonieyo, zazwyczaj dobrze jem), 키가 큰 편이에요 (kiga keun pyeonieyo, jestem raczej wysoki). Porównaj bezpośrednie 매워요 (maewoyo, jest ostre) ze złagodzonym 매운 편이에요 (maeun pyeonieyo, jest raczej ostre) — to ulubiony sposób na zachowanie grzeczności.

Krok 3 — -(으)ㄴ/는 척하다 / 체하다: udawanie

척 i 체 są wymienne (척 jest częstsze w mowie) i oznaczają udawać. Forma teraźniejsza czasownika to -는, przymiotnik lub czynność dokonana to -(으)ㄴ: 자는 척해요 (janeun cheokaeyo, udaje, że śpi), 아픈 척해요 (apeun cheokaeyo, udaje, że jest chory), 못 본 척했어요 (mot bon cheokaesseoyo, udawał, że nie widział). Nie myl 척 (udawanie) z 채 z kolejnego kroku — to inne słowo, inna samogłoska.

Krok 4 — -(으)ㄴ 채(로): stan pozostawiony bez zmian

채 (chae) nazywa stan, który powstał wcześniej i wciąż trwa, dlatego łączy się wyłącznie z dokonaną końcówką przydawkową -(으)ㄴ: 신발을 신은 채로 들어갔어요 (sinbareul sineun chaero deureogasseoyo, wszedł, mając buty wciąż założone), 눈을 감은 채 (nuneul gameun chae, z zamkniętymi oczami). Często niesie odcień „i to było dziwne / nie powinno tak zostać”. Odróżniaj od -고 (zwykła sekwencja/sposób) i -(으)면서 (lesson 30, dwie czynności naraz) — zobacz tabelę porównawczą.

Krok 5 — -(으)ㄹ 만하다: warte zrobienia / znośne

만 łączy się z prospektywną końcówką -(으)ㄹ i oznacza warte zrobienia albo na tyle znośne, by…: 볼 만해요 (bol manhaeyo, warte obejrzenia), 가 볼 만한 곳 (ga bol manhan got, miejsce warte odwiedzenia), 참을 만해요 (chameul manhaeyo, da się wytrzymać), 먹을 만해요 (meogeul manhaeyo, nadaje się do jedzenia).

Krok 6 — -는 셈이다: to właściwie, praktycznie

셈 (sem, rachunek) mówi, że sytuacja nie jest dosłownie X, ale efektywnie równa się X. Czasownik w czasie przeszłym/teraźniejszym -(으)ㄴ/-는, przymiotnik -(으)ㄴ: 다 한 셈이에요 (da han semieyo, to praktycznie zrobione), 이 정도면 싼 셈이에요 (i jeongdomyeon ssan semieyo, jak na tę cenę to i tak w miarę tanio).

Krok 7 — -는 중이다 / N 중이다: w trakcie

중 (jung, środek) oznacza trwającą czynność. Po czasowniku przyjmuje -는 (공부하는 중이에요, gongbuhaneun jungieyo, jestem w trakcie nauki); po zwykłym rzeczowniku dołącza się przez spację (회의 중이에요, hoeui jungieyo, jestem na spotkaniu; 공사 중, gongsa jung, w trakcie budowy; 통화 중, tonghwa jung, rozmawiam przez telefon / linia zajęta). Wymaga trwającej czynności — nigdy stanu takiego jak 고프다 (być głodnym) i nigdy czasownika opisowego.

Krok 8 — -(으)ㄴ/는 데다가: a do tego jeszcze

데 (rzeczownik niesamodzielny okoliczność) + 다가 dokłada drugi fakt idący w tym samym kierunku co pierwszy. Czasownik -는, przymiotnik/czynność dokonana -(으)ㄴ: 비가 오는 데다가 바람도 불어요 (biga oneun dedaga baramdo bureoyo, pada deszcz, a do tego jeszcze wieje wiatr). Oba zdania idą w tym samym kierunku (albo obydwa dobre, albo obydwa złe), a drugie zwykle dostaje 도 (też).

Formy i schematy

Wybór 관형형 (końcówki przydawkowej) dla każdej konstrukcji:

Część końcowa się odmienia; zdanie przydawkowe nie:

-(으)ㄴ 채 kontra -고 kontra -(으)면서 — trzy sposoby łączenia dwóch rzeczy:

Przykłady

Typowe błędy

• 모르 척했어요 (moreu cheokaesseoyo) -> 모르는 척했어요 (moreuneun cheokaesseoyo) — 척하다 dołącza do formy przydawkowej (-는 / -(으)ㄴ), nigdy do gołego tematu. Udawałem, że nie wiem.
• 키가 크는 편이에요 (kiga keuneun pyeonieyo) -> 키가 큰 편이에요 (kiga keun pyeonieyo) — czasownik opisowy przyjmuje przymiotnikową końcówkę przydawkową -(으)ㄴ (큰), a nie czasownikową -는. Jestem raczej wysoki.
• 신발을 신는 채로 들어갔어요 (sinbareul sinneun chaero deureogasseoyo) -> 신발을 신은 채로 들어갔어요 (sinbareul sineun chaero deureogasseoyo) — 채 nazywa stan już zaistniały, więc łączy się z dokonaną -(으)ㄴ, nigdy z -는. Wszedłem z butami wciąż założonymi.
• 이거 먹는 만해요 (igeo meongneun manhaeyo) -> 이거 먹을 만해요 (igeo meogeul manhaeyo) — 만하다 łączy się z prospektywną -(으)ㄹ, nigdy z -는, a rzeczownik niesamodzielny zachowuje spację. To nadaje się do jedzenia.
• 배가 고픈 중이에요 (baega gopeun jungieyo) -> 배가 고파요 (baega gopayo) — 중이다 oznacza trwającą CZYNNOŚĆ; stan taki jak 고프다 (być głodnym) przyjmuje po prostu zwykły orzecznik. Jestem głodny.

Wskazówki

• 편이다 i 셈이다 to złagodzenia, nie fakty. 매워요 stwierdza to wprost, 매운 편이에요 łagodzi do „raczej ostre”, a 싼 셈이에요 oznacza „w miarę tanio”. Świetne do grzecznych, niekategorycznych twierdzeń — wystarczy dobrać końcówkę przydawkową do klasy wyrazu (czasownik -는, przymiotnik -(으)ㄴ).
• 척 = 체 (udawać), 채 (wciąż w tym stanie) — trzy łatwe do pomylenia sylaby. 모르는 척하다 = 모르는 체하다. Ale 채 to zupełnie inne słowo: 신은 채 (wciąż noszony/założony), nie udawanie. Zwróć uwagę na samogłoskę.
• 중이다 kontra -고 있다. Oba oznaczają „w toku”, ale 중이다 wymaga trwającej czynności i może dołączać się do zwykłego rzeczownika (회의 중, 공사 중, 통화 중) — idealne do szyldów i linijek statusu — podczas gdy -고 있다 (lesson 32) to ogólny progresyw, obejmujący też stany noszenia/trzymania.
• 데다가 dokłada fakty idące w tym samym kierunku. Oba zdania muszą iść w tę samą stronę, a drugie zwykle dostaje 도: 싼 데다가 맛도 좋아요 (tanie I smaczne). Jeśli drugie zdanie zmienia kierunek, sięgnij po -지만 albo -는데.