W skrócie

Japońskie przymiotniki nie mają formy stopnia wyższego: 大きい ōkii znaczy zarówno „duży”, jak i „większy”. Porównanie tworzy się za pomocą partykuł — より yori oznacza przegrywającego („niż B”), のほうが no hō ga wysuwa na pierwszy plan zwycięzcę, a przysłówek いちばん ichiban („numer jeden”) tworzy stopień najwyższy. Więc 東京は大阪より大きいです Tōkyō wa Ōsaka yori ōkii desu to „Tokio jest większe niż Osaka”, a 日本でいちばん大きいです Nihon de ichiban ōkii desu to „jest największe w Japonii”.

Zasada

Krok 1 — Podstawa: A は B より + przymiotnik. より dołącza się wprost do rzeczownika — żadnego の, żadnego と, nic między nimi. Przymiotnik jest zwykłym orzeczeniem, więc czas i grzeczność mieszkają w nim, dokładnie jak w lekcji 8.

この本はあの本より新しいです。 (Kono hon wa ano hon yori atarashii desu.) — Ta książka jest nowsza niż tamta.

Fraza Bより jest okolicznikowa, więc może się przesuwać: 大阪より東京は大きいです jest możliwe, ale A は B より to szyk neutralny i ten, który trzeba ćwiczyć.

Krok 2 — のほうが wysuwa na pierwszy plan zwycięzcę. ほう (zapisywane kanji jako 方, ale bardzo często zostawiane w kanie) znaczy dosłownie „strona”. AのほうがBより〜です przedstawia A jako stronę, która wygrywa. Użyj tego, gdy A jest nową informacją, a nie ustalonym tematem — zazwyczaj w odpowiedzi.

電車のほうがバスより速いです。 (Densha no hō ga basu yori hayai desu.) — Pociąg jest szybszy niż autobus.

Każdą z dwóch połówek można pominąć, gdy kontekst jest jasny: 電車のほうが速いです („pociąg jest szybszy”) albo バスより速いです („szybszy niż autobus”). Zwróć uwagę na partykułę が przy ほう — to podmiot, więc rzeczownik łączy się z nim za pomocą の, nigdy za pomocą が czy を.

Krok 3 — Pytanie o dwie opcje. Przy wyborze między dokładnie dwiema rzeczami japoński używa どちら dochira („które z dwóch”), nigdy どれ:

• AとB（と）、どちらのほうが〜ですか。
• AとBとでは、どちらのほうが〜ですか。 — wersja z では ustawia parę jako pole porównania.

ほうが można pominąć (どちらが〜ですか), a mowa potoczna skraca どちら do どっち. Nie ma tu odpowiedzi tak/nie: trzeba wskazać zwycięzcę za pomocą 〜のほうが〜です.

Krok 4 — Stopień najwyższy z いちばん. いちばん (一番, „numer jeden”) to przysłówek. Postaw go bezpośrednio przed przymiotnikiem lub czasownikiem — nigdy goły przed rzeczownikiem. (一番 jest też rzeczownikiem, więc może poprzedzać rzeczownik przez の - いちばんの親友 „czyjś najlepszy przyjaciel” — ale to osobny wzór, nie ramka stopnia najwyższego omawiana tutaj.)

Zbiór, wewnątrz którego porównujesz, oznacza się na jeden z trzech sposobów:

• 〜の中で no naka de — domyślnie, gdy zbiorem jest rzeczownik grupowy lub lista: クラスの中で、この三つの中で
• samo で — gdy zbiorem jest miejsce albo już wyznaczony obszar: 日本で、世界で、うちで
• rzeczownik kategorii + で／の中で — スポーツの中で、日本料理で

日本でいちばん高い山は富士山です。 (Nihon de ichiban takai yama wa Fujisan desu.) — Najwyższą górą w Japonii jest Fudżi.

Krok 5 — Pytania w stopniu najwyższym biorą が. Pytaj za pomocą 何・誰・どこ・いつ + が + いちばん〜ですか. Podmiotem jest が, nie は, bo zaimek pytający nigdy nie może być tematem — rzecz, o którą pytasz, z definicji nie jest jeszcze znana (zob. lekcję 4). Odpowiedź zachowuje が: 富士山がいちばん高いです。

Krok 6 — Równość: 〜と同じくらい i 〜と同じだ. 〜と同じくらい + przymiotnik znaczy „mniej więcej tak… jak”. 〜と同じです samo w sobie znaczy „taki sam jak”. 同じ jest nietypowe: choć zachowuje się jak przymiotnik na な, określa rzeczownik bez な — 同じ本 onaji hon, nigdy ×同じな本.

Krok 7 — Porównanie przeczące: 〜ほど〜ない. A は B ほど + przeczenie znaczy „A nie jest tak… jak B”. Orzeczenie musi być przeczące — ten wzór nie może kończyć się formą twierdzącą.

今年の夏は去年ほど暑くないです。 (Kotoshi no natsu wa kyonen hodo atsukunai desu.) — Tegoroczne lato nie jest tak gorące jak zeszłoroczne.

To też grzeczny sposób na odrzucenie komplementu, bo obniża ciebie, nie krytykując nikogo: 田中さんほど上手じゃないです („nie jestem tak dobry jak pan Tanaka”).

Krok 8 — Modyfikatory stopnia. Porównanie można wzmocnić, ale nie za pomocą とても czy たいへん — te opisują stopień bezwzględny, nie różnicę. Użyj もっと motto („bardziej”), ずっと zutto („dużo, o wiele”), もう少し mō sukoshi („trochę bardziej”), albo 少し／ちょっと („nieco”). Stoją bezpośrednio przed przymiotnikiem: 昨日よりずっと寒いです。

Krok 9 — Porównywanie czynności. Postaw czasownik w formie prostej przed ほう, a określi go jako zdanie przydawkowe (lekcja 18): V-forma prosta + ほうがいいです. Forma na ます jest tu niemożliwa (×行きますほうが).

歩くほうが体にいいです。 (Aruku hō ga karada ni ii desu.) — Chodzenie jest lepsze dla zdrowia.

Zamień formę słownikową na formę na た, a znaczenie przesunie się z neutralnego porównania na osobistą radę: 歩いたほうがいいです („lepiej byś poszedł pieszo”). Ten wzór rady należy do Powinność, konieczność i rada.

Formy i schematy

Sześć ramek porównania.

Oznaczanie zbioru dla stopnia najwyższego.

Który zaimek pytający.

Wszystkie przyjmują が w pytaniu o stopień najwyższy: 誰がいちばん速いですか dare ga ichiban hayai desu ka.

Modyfikatory stopnia w porównaniach.

Przykłady

Typowe błędy

• 東京は大阪よりとても大きいです。 (Tōkyō wa Ōsaka yori totemo ōkii desu.) -> 東京は大阪よりずっと大きいです。 (Tōkyō wa Ōsaka yori zutto ōkii desu.) — とても oznacza stopień bezwzględny i nie może mierzyć różnicy. Porównanie przyjmuje もっと albo ずっと.
• コーヒーと紅茶と、どれのほうが好きですか。 (Kōhī to kōcha to, dore no hō ga suki desu ka.) -> コーヒーと紅茶と、どちらのほうが好きですか。 (Kōhī to kōcha to, dochira no hō ga suki desu ka.) — Przy dokładnie dwóch kandydatach japoński zawsze używa どちら. どれ wymaga trzech lub więcej.
• 果物の中で何はいちばん好きですか。 (Kudamono no naka de nani wa ichiban suki desu ka.) -> 果物の中で何がいちばん好きですか。 (Kudamono no naka de nani ga ichiban suki desu ka.) — Zaimek pytający to nieznana informacja, więc nigdy nie może być tematem は. Zaimki pytające przyjmują が.
• 大阪は東京ほど寒いです。 (Ōsaka wa Tōkyō hodo samui desu.) -> 大阪は東京ほど寒くないです。 (Ōsaka wa Tōkyō hodo samukunai desu.) — 〜ほど w tym wzorze wymaga orzeczenia przeczącego. Z przymiotnikiem twierdzącym zdanie jest po prostu niegramatyczne.
• 歩きますほうが体にいいです。 (Arukimasu hō ga karada ni ii desu.) -> 歩くほうが体にいいです。 (Aruku hō ga karada ni ii desu.) — ほう to rzeczownik, więc czasownik stojący przed nim określa go i musi być w formie prostej. Grzeczność niesie です na końcu zdania.

Wskazówki

• Nie ma tu żadnej końcówki stopnia wyższego do nauczenia. 高い to jednocześnie „drogi” i „droższy”; zmieniają się tylko partykuły. To ulga, ale też oznacza, że gołe 高いです w odpowiedzi jest niejednoznaczne — dodaj のほうが, gdy chcesz, żeby „ten … jest” było jednoznaczne.
• より oznacza przegrywającego, ほう oznacza zwycięzcę. Jeśli zapamiętasz, do której strony dołącza się każde z nich, zbudujesz dowolne porównanie i — równie przydatnie — rozszyfrujesz je: rzeczownik niosący より jest tym, który przegrywa.
• いちばん stoi obok przymiotnika, nie rzeczownika. 日本でいちばん高い山 to „najwyższa góra w Japonii”; いちばん znajduje się przed 高い, wewnątrz frazy, która określa 山. Uczący się, którzy przenoszą je przed rzeczownik, łamią ramkę stopnia najwyższego.
• 〜ほど〜ない to grzecznościowy tryb. Powiedzenie 私は田中さんほど上手じゃないです stawia ciebie niżej niż kogoś, nigdy nie nazywając go gorszym od kogokolwiek. To standardowy, bezpieczny towarzysko sposób na porównanie w dół.