W skrócie

Żeby zamienić dowolne zdanie grzeczne w pytanie, dodaj na końcu か (ka) i nie zmieniaj nic więcej — bez inwersji, bez dodatkowego czasownika posiłkowego, bez przestawiania szyku. 学生です。 (Gakusei desu., Jesteś studentem.) staje się 学生ですか。 (Gakusei desu ka., Jesteś studentem?). Żeby zapytać co, kto, gdzie itd., wstaw wyraz pytający dokładnie w slot, w którym stałaby odpowiedź, i nadal zakończ か.

Zasada

Krok 1 — Dodaj か i resztę zostaw w spokoju

Japoński nie przestawia wyrazów, żeby zrobić pytanie. Angielski zamienia miejscami podmiot i czasownik (You are -> Are you) albo dokłada do (You eat -> Do you eat). Japoński nie robi ani jednego, ani drugiego. Schemat jest po prostu:

Stwierdzenie + か

• 田中さんです。 (Tanaka-san desu.) To pan Tanaka. -> 田中さんですか。 (Tanaka-san desu ka.) Czy to pan Tanaka?
• 食べます。 (Tabemasu.) Jem. -> 食べますか。 (Tabemasu ka.) Czy jesz?

Działa to na każdej grzecznej końcówce: です, じゃないです, でした, które już znasz, oraz końcówkach czasownika ます, ません, ました, ませんでした, które pojawią się w Grupy czasowników i forma grzeczna na ます. W mowie zdanie kończy się intonacją wznoszącą, ale pracę gramatyczną wykonuje か, nie wysokość głosu.

Krok 2 — Znak zapytania jest opcjonalny (か już oznacza pytanie)

Ponieważ か oznacza pytanie, standardowy japoński pisany kończy pytanie zwykłą kropką 。, nie ？. Zatem お元気ですか。 (O-genki desu ka.) jest poprawnie interpunkcyjnie. Nadal stale zobaczysz ？ w nieformalnym piśmie, wiadomościach i mandze — zwłaszcza gdy か jest pominięte i zostaje sama intonacja (元気？ Genki?). W mowie grzecznej trzymaj か; jego brak brzmi szorstko albo nazbyt poufale.

Krok 3 — Wstaw wyraz pytający w slot odpowiedzi

Wyrazu pytającego nie wysuwa się na początek zdania tak, jak angielski wysuwa what i who. Siedzi dokładnie tam, gdzie siedziałaby odpowiedź:

• 駅はどこですか。 (Eki wa doko desu ka.) — Gdzie jest dworzec? Odpowiedź: 駅はあそこです。 (Eki wa asoko desu.)
• 何を食べますか。 (Nani o tabemasu ka.) — Co zjesz? Odpowiedź: すしを食べます。 (Sushi o tabemasu.)

Zamień odpowiedź na wyraz pytający — i masz pytanie. Ten jeden nawyk usuwa większość błędów szyku u początkujących.

Krok 4 — 何 czyta się なに albo なん w zależności od tego, co następuje

Kanji 何 ma dwa odczyty. Brzmi なん (nan) przed です, の, で, と oraz przed każdym klasyfikatorem; なに (nani) gdzie indziej, zwłaszcza przed を i が. Mnemonik: なん przed dźwiękami na t-, d- i n- oraz przed klasyfikatorami.

Jedno słowo niesie w tej regule dwa znaczenia: 何 + で czyta się なんで (nande) w obu przypadkach. Słowniki dają なんで zarówno dlaczego, jak i czym / w jaki sposób, więc odczyt ich nie rozdziela — 何で行きますか。 (Nan de ikimasu ka.) to jak pojedziesz? przy temacie podróży i dlaczego pojedziesz? przy temacie powodu. Rozstrzyga kontekst. Żeby wymusić czym / w jaki sposób, użyj どうやって (dō yatte, jak, w jaki sposób); niektórzy mówią też なにで (nani de), żeby je rozróżnić, ale to nawyk mówiony, nie słownikowy odczyt.

Krok 5 — Wyraz pytający w roli podmiotu bierze が, nigdy は

To twarda reguła bez wyjątków: 誰が, 何が, どれが, どちらが — nigdy 誰は, 何は. は oznacza temat, czyli informację już wspólnie znaną; wyraz pytający z definicji jest nieznany, więc nie może być tematem.

• 誰が来ますか。 (Dare ga kimasu ka.) — Kto przychodzi?

Odpowiedź też zachowuje が: 山田さんが来ます。 (Yamada-san ga kimasu.) Wyraz pytający może nadal stać po は gdzie indziej w zdaniu, bo wtedy は należy do innego, znanego elementu: あなたは何を飲みますか。 (Anata wa nani o nomimasu ka.) Tu あなた jest tematem, a 何 nadal niewiadomą. Zob. Temat は i podmiot が.

Krok 6 — Odpowiadanie: はい／いいえ i そうです

Na pytanie tak/nie zbudowane na rzeczowniku + です odpowiadaj はい、そうです。 (Hai, sō desu., Tak, zgadza się.) albo いいえ、そうじゃないです。 (Iie, sō ja nai desu., Nie, to nie tak.). Sztywniejsze いいえ、違います。 (Iie, chigaimasu., Nie, to nieprawda.) też działa.

Kluczowe: そうです odpowiada tylko na zdania z です. Na pytanie o czynność odpowiada się powtórzeniem czasownika: 飲みますか。 -> はい、飲みます。／いいえ、飲みません。

Krok 7 — Pytania echem i grzeczne uchylenie

Powtórzenie tego, co właśnie usłyszałeś, plus か, prosi o potwierdzenie — odpowiednik polskiego „Jutro, mówisz?”:

• A: 会議は明日です。 (Kaigi wa ashita desu.) B: 明日ですか。 (Ashita desu ka.)

A pytanie, na które wolałbyś nie odpowiedzieć suchym nie, uchylasz, urywając na ちょっと… (chotto…, dosł. trochę…). 明日はちょっと… (Ashita wa chotto…) jest rozumiane jako odmowa i brzmi znacznie naturalniej niż いいえ.

Formy i schematy

Od stwierdzenia do pytania — końcówka nigdy nie zmienia kształtu:

Zauważ, że 行きませんか。 (Ikimasen ka.) zwykle słyszy się jako zaproszenie (Nie pójdziesz? / Chodź, nie chcesz?), a nie zwykłe pytanie przeczące — zob. Wyrażanie chęci, zaproszeń i propozycji. Podobnie 学生じゃないですか。 zwykle ląduje jako potwierdzenie, On jest studentem, prawda?, a nie neutralne Czy on nie jest studentem? — じゃないですか to codzienne pytanie tagowe.

Inwentarz wyrazów pytających:

何: なに czy なん?

Przykłady

Typowe błędy

• 誰は来ますか。 (Dare wa kimasu ka.) -> 誰が来ますか。 (Dare ga kimasu ka.) — wyraz pytający w roli podmiotu zawsze bierze が; は oznacza znaną informację, a nieznane nie może być znane.
• なにですか。 (Nani desu ka.) -> なんですか。 (Nan desu ka.) — 何 czyta się なん przed です, の, で, と i wszystkimi klasyfikatorami.
• 「飲みますか。」「いいえ、そうじゃないです。」 -> 「いいえ、飲みません。」 (Iie, nomimasen.) — そうです／そうじゃないです odpowiadają tylko na pytania rzeczownik + です; na pytanie z czasownikiem odpowiada się powtórzeniem czasownika.
• この傘はいくつですか。 -> この傘はいくらですか。 (Kono kasa wa ikura desu ka.) — いくら pyta o cenę lub kwotę pieniędzy; いくつ liczy przedmioty albo pyta o wiek.
• ですか学生。 -> 学生ですか。 (Gakusei desu ka.) — か to partykuła końcowa zdania i może stać tylko na samym końcu; nic nie jest wysuwane na początek tak, jak angielski wysuwa are albo do.

Wskazówki

• Nie ma „do” i nie ma inwersji. Jakiekolwiek jest stwierdzenie, pytanie to to samo stwierdzenie plus か. Jeśli łapiesz się na przestawianiu wyrazów, nadal myślisz po angielsku.
• Wyraz pytający idzie tam, gdzie odpowiedź. Powiedz sobie odpowiedź, potem podstaw 何 / 誰 / どこ — slot i partykuła zostają na miejscu.
• どうして czy なぜ: oba znaczą dlaczego; どうして to codzienny wybór mówiony, なぜ jest formalny i pisany. Potoczne 何で (nande) też pyta dlaczego, ale brzmi szorstko — unikaj go wobec obcych.
• どちら to grzeczne どこ. W sytuacjach obsługi usłyszysz どちらですか raczej niż どこですか, a どちら様ですか na kim pan/pani jest? — łagodniejszy rejestr tego samego pytania.