W skrócie

Żeby po japońsku powiedzieć „A to B”, nazwij temat, oznacz go は (wymawiane wa), a na samym końcu postaw rzeczownik i です: 私は学生です。 (Watashi wa gakusei desu.) — Jestem studentem. Japoński nie ma czasownika „być”, który zmienia się dla ja / ty / on — です jest takie samo w każdej osobie, a całe zdanie przełącza się między teraźniejszością a przeszłością, twierdzeniem a przeczeniem, przez zmianę właśnie tego jednego słowa na końcu.

Zasada

Schemat wygląda tak:

Rzeczownik (temat) + は + Rzeczownik + です

• 私は学生です。 (Watashi wa gakusei desu.) — Jestem studentem. Temat 私 (watashi, „ja”), oznaczony przez は, potem rzeczownik orzecznikowy 学生 (gakusei, „student”), potem です.

Trzy rzeczy, które warto zauważyć od razu.

は pisze się は, a wymawia „wa”. Gdy ta kana oznacza temat, wymawia się ją wa, dlatego romaji w tym kursie zapisuje ją jako wa. W zwykłym wyrazie は nadal brzmi ha (はな hana, „kwiat”). Ten rozdźwięk między pisownią a dźwiękiem to stała cecha japońskiego, nie literówka.

です nigdy nie zmienia się według osoby. Angielski żongluje am / are / is; japoński nie. 私は学生です。田中さんは学生です。私たちは学生です。 — końcówka to です we wszystkich trzech. Odmieniasz czas i polarność, nic więcej.

Orzeczenie stoi na końcu. Wszystko wcześniej to przygotowanie; zdanie nie jest skończone, dopóki nie padnie です (albo jego forma przecząca/przeszła). Ćwicz trzymanie końcówki na koniec — taki jest kształt każdego japońskiego zdania, jakie kiedykolwiek zbudujesz.

Budowanie czterech komórek

Krok 1 — Teraźniejszy twierdzący: dodaj です. 会社員です。 (Kaishain desu.) — (Jestem) pracownikiem biurowym.

Krok 2 — Teraźniejszy przeczący: zamień です na じゃないです lub じゃありません. Nie doklejaj ない wprost do rzeczownika — rzeczownik to nie przymiotnik i nie da się go przeczyć samym sobą. 会社員じゃないです。 / 会社員じゃありません。 (Kaishain ja nai desu. / Kaishain ja arimasen.) — (Nie jestem) pracownikiem biurowym.

Krok 3 — Przeszły twierdzący: zamień です na でした. 会社員でした。 (Kaishain deshita.) — (Byłem) pracownikiem biurowym.

Krok 4 — Przeszły przeczący: przeszłość kładź na przeczeniu, nie na です. 会社員じゃなかったです。 / 会社員じゃありませんでした。 (Kaishain ja nakatta desu. / Kaishain ja arimasen deshita.) — (Nie byłem) pracownikiem biurowym. Nie ma ×じゃないでした.

Drabina rejestru: では czy じゃ

じゃ to po prostu mówiona ściągnięta forma では (w romaji de wa, bo to は znów jest partykułą tematyczną). Oba są grzeczne; różnią się stopniem formalności. ではありません należy do pisma, ogłoszeń i sztywnej mowy biznesowej; じゃありません to neutralny standard grzecznościowy; じゃないです to ta sama grzeczność, ale bardziej rozmowna — i właśnie tego usłyszysz najczęściej na co dzień. Wybierz jedną formę i trzymaj się jej w zdaniu.

Prosty odpowiednik だ

Prosta (niegrzecznościowa) forma です to だ (da): 学生だ (gakusei da). Ten kurs najpierw uczy rejestru grzecznego です／ます, więc każdy przykład tu kończy się na です. だ i jego rodzinę odmienisz, gdy formy proste będą omówione porządnie — zob. Formy proste: słownikowa, ない, た, なかった. Do tego czasu trzymaj się です.

Przedstawianie się

Standardowa autoprezentacja układa orzeczenia imienne jedno za drugim i zamyka się ustalonym pozdrowieniem:

• はじめまして。 (Hajimemashite.) — Miło mi.
• 私は+ imię +です。 — Nazywam się …
• + kraj/miasto +から来ました。 (… kara kimashita.) — Pochodzę z … Traktuj na razie 来ました jako ustalony zwrot; to forma czasownika, a czasowniki pojawią się w Grupy czasowników i forma grzeczna na ます.
• どうぞよろしくお願いします。 (Dōzo yoroshiku onegai shimasu.) — Bardzo mi miło. Nieprzetłumaczalna formuła zamykająca — ucz się jej w całości.

Pomijanie 私は. Gdy już widać, że mówisz o sobie, pomiń temat. Powtarzanie 私は w każdym zdaniu brzmi jak robot, który upiera się przy podmiocie. 田中です。学生です。東京から来ました。 (Tanaka desu. Gakusei desu. Tōkyō kara kimashita.) — Jestem Tanaka. Jestem studentem. Pochodzę z Tokio. To naturalne; te same trzy zdania, każde zaczynające się od 私は — nie. Japoński pomija wszystko, co kontekst już podaje.

も na „też” i の do łączenia rzeczowników (zapowiedź). も zastępuje は, a nie dokłada się do niego: 私も学生です。 (Watashi mo gakusei desu.) — Też jestem studentem. Nigdy ×私はも. A gdy jeden rzeczownik określa drugi, łączy je の, najpierw określnik, na końcu głowa: 母の名前 (haha no namae) to imię mojej matki, a łańcuch w rodzaju 姉の会社の名前 (ane no kaisha no namae), nazwa firmy mojej starszej siostry, zawęża się od lewej do prawej ku ostatniemu rzeczownikowi. Pełne omówienie obu w Partykuły へ, と, も, の, から, まで.

Formy i schematy

Cztery komórki, z 学生 (gakusei, „student”) jako rzeczownikiem orzecznikowym:

Te same cztery komórki w formalnym wariancie では:

Drabina rejestru, od najbardziej formalnego u góry:

です nie zmienia się według osoby:

Jedna końcówka, cztery wiersze. Angielski potrzebowałby am / are / is / are.

Przykłady

Typowe błędy

• 私わ学生です。 -> 私は学生です。 (Watashi wa gakusei desu.) — partykuła tematyczna wymawia się wa, ale pisze się は. Napisanie tu わ to najbardziej widoczny błąd początkujących w japońskim.
• 私は学生ないです。 -> 私は学生じゃないです。 (Watashi wa gakusei ja nai desu.) — ない nie dokleja się wprost do rzeczownika. Orzeczenie imienne przeczy się przez じゃ／では + ないです／ありません.
• 私は学生じゃないでした。 -> 私は学生じゃなかったです。 (Watashi wa gakusei ja nakatta desu.) — でした nie dokłada się do じゃない. Albo wstaw przeszłość w przeczenie (じゃなかったです), albo użyj じゃありませんでした — nigdy obu schematów naraz.
• 私は田中さんです。 -> 私は田中です。 (Watashi wa Tanaka desu.) — さん to honorific dla innych osób. Doklejenie go do własnego imienia brzmi zarozumiale.
• 私はアメリカです。 -> 私はアメリカ人です。 (Watashi wa Amerikajin desu.) — A は B です znaczy „A to B”, więc to dosłownie mówi „Jestem Ameryką”. Powiedz narodowość (〜人) albo użyj ustalonego zwrotu アメリカから来ました.

Wskazówki

• Po rzeczowniku です to grzecznościowa łączka i to ona niesie czas. To ona zamienia goły rzeczownik 学生 w stwierdzenie „jest studentem” i to jedyna rzecz, która się rusza, gdy zdanie idzie w przeszłość lub przeczenie. Zapamiętaj, że dotyczy to rzeczowników: później, po przymiotniku na い (高いです), です dodaje tylko grzeczność, bo 高い samo orzeka — zob. Przymiotniki na い i przymiotniki na な.
• Ucz się czterech komórek jako bloku, na głos: です — じゃないです — でした — じゃなかったです. Odmawiaj je z jednym rzeczownikiem (学生), potem zamień rzeczownik. Prawie każde zdanie A1 o tożsamości, narodowości, zawodzie, dniach i cenach to jedna z tych czterech, a か na końcu zamienia którąkolwiek w pytanie bez żadnej innej zmiany (会社員ですか。) — temat następnej lekcji.
• じゃ = では, ściągnięte. Jeśli usłyszysz, że じゃ to po prostu szybko powiedziane では, cała rodzina przestaje wyglądać jak cztery niepowiązane końcówki i staje się jednym schematem z pokrętłem formalności.
• Mów mniej, nie więcej. Angielski wymaga jawnego podmiotu w każdym zdaniu; japoński pomija to, co oczywiste. W autoprezentacji 私は należy co najwyżej do pierwszego zdania — potem wystarczy 学生です。東京から来ました。