W skrócie

Te sześć małych słów wykonuje większość pracy łączącej w japońskim zdaniu: へ (e) wskazuje kierunek ku celowi, と (to) znaczy „i” albo „z”, も (mo) znaczy „też”, の (no) skleja dwa rzeczowniki, a から / まで (kara / made) oznaczają punkt wyjścia i punkt końcowy w czasie lub przestrzeni. Każda stoi po wyrazie, którego dotyczy, nigdy przed nim.

Zasada

へ — kierunek. Dołącz へ do rzeczownika miejsca, żeby powiedzieć „w kierunku, do”: Miejsce + へ + czasownik ruchu. Pisze się kana へ, ale wymawia e, dokładnie jak え — jedna z zaledwie trzech partykuł, których pisownia nie zgadza się z brzmieniem (は = wa, へ = e, を = o).

へ czy に. Przy 行きます (ikimasu, iść), 来ます (kimasu, przyjść) i 帰ります (kaerimasu, wrócić) działają obie partykuły, a różnica jest niewielka: へ podkreśla kierunek, w którym się zmierzasz, に — cel, do którego dochodzisz. Wszędzie indziej に pełni tę rolę samo — wejście w coś (部屋に入ります heya ni hairimasu, wchodzę do pokoju), punkt lądowania czynności (椅子に座ります isu ni suwarimasu, siadam na krześle), adresat dawania. へ jest więc węższą z dwóch: przy celach に robi wszystko, co へ, i dużo więcej. Jedyna rola należąca wyłącznie do へ to połączenie z の przy określaniu rzeczownika — 母への手紙 (haha e no tegami) jest w porządku, 母にの手紙 jest niemożliwe.

と — trzy role.

• Krok 1 — „i” między rzeczownikami. Rzeczownik + と + Rzeczownik: パンと卵 (pan to tamago, chleb i jajka). To と jest wyczerpujące — twierdzi, że lista jest kompletna. Dla otwartej listy typu „na przykład” japoński używa や (ya), które pojawi się później.
• Krok 2 — „z” (towarzysz). Osoba + と + czasownik: 友達と行きます (tomodachi to ikimasu, idę z przyjacielem).
• Krok 3 — partner czasownika wzajemnego. Czasowniki, które potrzebują dwóch stron, oznaczają drugą stronę przez と, nigdy przez を: 結婚します (kekkon shimasu, poślubić) i けんかします (kenka shimasu, pokłócić się) biorą と i nic innego. 会います (aimasu, spotkać), 話します (hanashimasu, rozmawiać) i 約束します (yakusoku shimasu, obiecać) biorą którąkolwiek partykułę: に to zwykła jednostronna wersja, którą spotykasz najpierw (友達に会います tomodachi ni aimasu, spotykam przyjaciela), a と dodaje sens, że obie strony robią to razem.

Nigdy nie używaj と w znaczeniu „i” między zdaniami lub przymiotnikami. W roli „i” と łączy wyłącznie rzeczowniki. Angielskiego „cheap and delicious” nie da się oddać przez 安いとおいしい; japoński łączy orzeczenia formami czasownika i przymiotnika, których nauczysz się później. (と dokłada się też do całych zdań w innych rolach — cytowaniu i warunku — ale to osobne partykuły, które akurat dzielą tę samą kanę, i pojawiają się dużo później.)

も — „też, również”. も nie jest partykułą przypadkową, lecz partykułą zastępującą. Wypycha は, が i を i staje na ich miejscu, ale grzecznie ustawia się po に, で, と, から i まで. Zatem 私は -> 私も, 本を -> 本も, ale 京都に -> 京都にも. Podwojone 〜も〜も znaczy „i …, i …” w zdaniu twierdzącym oraz „ani …, ani …” przy czasowniku przeczącym.

の — łącznik rzeczowników. Rzeczownik1 + の + Rzeczownik2 sprawia, że Rzeczownik1 opisuje Rzeczownik2: posiadanie (私の本 watashi no hon, moja książka), przynależność, materiał, dziedzina (日本語の先生 nihongo no sensei, nauczyciel japońskiego). Łańcuchy są normalne i czyta się je od lewej do prawej, każde の zawęża następne: 東京の大学の学生 (Tōkyō no daigaku no gakusei, student tokijskiej uczelni). の jest też proformą stojącą za pominiętym rzeczownikiem, jak angielskie „one”: 赤いの (akai no, ten czerwony), 私の (watashi no, mój).

から / まで — od i do. から oznacza punkt wyjścia, a まで punkt końcowy, w czasie (九時から kuji kara, od dziewiątej) i w przestrzeni (駅から eki kara, od stacji). Łączą się swobodnie: 東京から大阪まで (Tōkyō kara Ōsaka made, z Tokio do Osaki). Zwróć uwagę na różnicę między まで (trwanie aż do punktu) a までに (termin: skończyć do tego punktu).

Partykuły złożone. Żeby zawiesić frazę z へ/から/と na rzeczowniku, dodaj の: への (do), からの (od), との (z): 母への手紙 (haha e no tegami, list do mamy), 友達からのメール (tomodachi kara no mēru, mail od przyjaciela), 先生との話 (sensei to no hanashi, rozmowa z nauczycielem).

Formy i schematy

Sześć partykuł w skrócie:

も: co zastępuje i po czym stoi:

から / まで w czasie i przestrzeni:

の łączące rzeczowniki i stojące za jednym z nich:

Przykłady

Typowe błędy

• 京都え行きます。 -> 京都へ行きます。 (Kyōto e ikimasu.) — partykuła kierunku wymawia się e, ale zawsze pisze się kana へ, nigdy え.
• 私はも学生です。 -> 私も学生です。 (Watashi mo gakusei desu.) — も zastępuje は, が i を; nigdy nie stoi obok nich.
• 山田さんもに電話をしました。 -> 山田さんにも電話をしました。 (Yamada-san ni mo denwa o shimashita.) — przy に, で, と, から kolejność jest ustalona: najpierw partykuła przypadkowa, potem も.
• 日本語先生です。 -> 日本語の先生です。 (Nihongo no sensei desu.) — dwa osobne rzeczowniki nie mogą po prostu stać obok siebie; musi je połączyć の. (Ustalonych złożeń takich jak 日本語学校 nihongo gakkō uczy się w całości jako jednego słowa.)
• レポートは金曜日まで出します。 -> レポートは金曜日までに出します。 (Repōto wa kin’yōbi made ni dashimasu.) — termin bierze までに; zwykłe まで oznaczałoby, że oddawanie trwa aż do piątku.

Wskazówki

• Zapamiętaj trzy „źle pisane” partykuły jako zestaw: は = wa, へ = e, を = o. W zwykłych słowach te same kany czyta się normalnie (はな hana, kwiat), więc przesunięcie dotyczy tylko użycia partykułowego.
• Myśl o も jak o walizce, która zamienia się miejscami z は/が/を, ale układa się na wszystkim innym — にも, でも, とも, からも. Powiedz to na głos w tej kolejności, a szybko się utrwali.
• Angielskie „and” to jedno słowo; japoński je rozdziela. Używaj と do rzeczowników i tylko do rzeczowników, a na „rzeczy w rodzaju A i B” spodziewaj się や. Łączenie dwóch zdań wymaga formy czasownika, nie partykuły.
• Nie tłumacz の jako „of” i na tym nie poprzestawaj. Szyk jest lustrzanym odbiciem angielskiego: określenie zawsze stoi pierwsze, więc „a teacher of Japanese” to 日本語の先生, a czytanie łańcucha od lewej do prawej (東京の大学の学生) dokładnie mówi, który rzeczownik jest prawdziwą głową — ostatni.