Grupy czasowników i forma grzeczna na ます
A1 動詞の種類とます形（ます・ません・ました・ませんでした） 7 / 69
W skrócie
Każdy japoński czasownik należy do jednej z trzech grup, a grupa mówi, jak obciąć formę słownikową do tematu na ます. Na ten temat dokładasz jedną z dokładnie czterech grzecznych końcówek: ます (nieprzeszła), ません (nieprzeszła przecząca), ました (przeszła), ませんでした (przeszła przecząca). Czasownik zawsze stoi na końcu zdania.
Zasada
Japońskie czasowniki nie zmieniają się przez osoby ani liczby — nie ma „I go / he goes”. Cała praca dzieje się na końcu słowa, a zdanie buduje się w szyku podmiot — dopełnienie — czasownik (SOV): 私はパンを食べます (Watashi wa pan o tabemasu, „Jem chleb”). Cokolwiek jeszcze dodasz, czasownik zamyka zdanie.
Żeby zbudować formę grzeczną, pracuj w trzech krokach.
Krok 1 — Rozpoznaj grupę. Słowniki podają czasowniki w formie słownikowej (辞書形), która zawsze kończy się samogłoską -u.
- Grupa I (五段動詞, „godan”, czasowniki na -u) — wszystko, co kończy się czymś innym niż る: 書く kaku, 話す hanasu, 飲む nomu, 買う kau, 待つ matsu. Plus wiele czasowników, które kończą się właśnie na る.
- Grupa II (一段動詞, „ichidan”, czasowniki na -ru) — temat kończy się samogłoską -e lub -i, a potem る: 食べる taberu, 見る miru, 起きる okiru, 寝る neru.
- Grupa III — tylko dwa nieregularne: する suru („robić”) i 来る kuru („przychodzić”).
Jedyny naprawdę trudny przypadek to czasownik kończący się na る. Jeśli samogłoska przed る to a, u lub o (作る tsukuru, 乗る noru, 分かる wakaru), zawsze należy do grupy I. Jeśli samogłoska to e lub i, zwykle to grupa II — ale mały zestaw bardzo częstych czasowników to pułapki grupy I i trzeba je zapamiętać:
帰る kaeru (wracać do domu), 入る hairu (wchodzić), 走る hashiru (biegać), 知る shiru (wiedzieć), 切る kiru (ciąć), 要る iru (potrzebować).
Krok 2 — Zrób temat na ます (ます形の語幹, zwany też 連用形).
- Grupa I: zmień końcowe -u na -i, zostając w tej samej kolumnie kan: 書く -> 書き kaki, 飲む -> 飲み nomi. Uważaj na dwie kany, których spółgłoska zmienia się w romaji: つ -> ち (tsu -> chi) oraz す -> し (su -> shi). Czasownik na 〜う po prostu bierze い: 買う -> 買い kai.
- Grupa II: po prostu odrzuć る: 食べる -> 食べ tabe, 見る -> 見 mi.
- Nieregularne: する -> し shi, 来る -> 来 ki. Zauważ, że kanji 来 czyta się ku w 来る, a ki w 来ます — kanji zostaje, odczyt się przesuwa.
Krok 3 — Dołącz jedną z czterech końcówek. Schemat to temat na ます + ます / ません / ました / ませんでした. Nic innego się nie zmienia, w żadnej grupie.
Dwa czasy, cztery komórki. Japoński ma formę nieprzeszłą i przeszłą, nie teraźniejszą i przyszłą. 行きます obejmuje zarówno „chodzę (regularnie)”, jak i „pójdę (jutro)”; rozstrzyga kontekst albo wyraz czasu. Podobnie ました obejmuje „zjadłem” i „zjadłem (już)”. Przeszła przecząca to ませんでした — skostniała całość, nigdy ×ませんだった.
Temat to klocek. Temat na ます nie służy tylko do ます. To punkt doklejania 〜たい (chcieć), 〜ながら (podczas gdy), 〜すぎる (zbyt), 〜方 (sposób robienia) oraz czasowników złożonych typu 飲み始める (zacząć pić). Nauka tematu teraz zwróci się przez następne sześćdziesiąt lekcji.
Formy i schematy
Grupa I: końcowe -u przechodzi do rzędu -i.
| Końcówka słownikowa | Przesunięcie | Przykład | Forma na ます |
|---|---|---|---|
| 〜う | う -> い | 買う kau (kupować) | 買います kaimasu |
| 〜く | く -> き | 書く kaku (pisać) | 書きます kakimasu |
| 〜ぐ | ぐ -> ぎ | 急ぐ isogu (spieszyć się) | 急ぎます isogimasu |
| 〜す | す -> し | 話す hanasu (mówić) | 話します hanashimasu |
| 〜つ | つ -> ち | 待つ matsu (czekać) | 待ちます machimasu |
| 〜ぬ | ぬ -> に | 死ぬ shinu (umierać) | 死にます shinimasu |
| 〜ぶ | ぶ -> び | 遊ぶ asobu (bawić się) | 遊びます asobimasu |
| 〜む | む -> み | 飲む nomu (pić) | 飲みます nomimasu |
| 〜る | る -> り | 作る tsukuru (robić) | 作ります tsukurimasu |
Czterokomórkowy schemat grzeczny.
| Grupa I 書く kaku | Grupa II 食べる taberu | する suru | 来る kuru | |
|---|---|---|---|---|
| Temat na ます | 書き kaki | 食べ tabe | し shi | 来 ki |
| Nieprzeszła | 書きます kakimasu | 食べます tabemasu | します shimasu | 来ます kimasu |
| Nieprzeszły przeczący | 書きません kakimasen | 食べません tabemasen | しません shimasen | 来ません kimasen |
| Przeszła | 書きました kakimashita | 食べました tabemashita | しました shimashita | 来ました kimashita |
| Przeszły przeczący | 書きませんでした kakimasen deshita | 食べませんでした tabemasen deshita | しませんでした shimasen deshita | 来ませんでした kimasen deshita |
Podstawowe czasowniki do zapamiętania z oznaczeniem grupy.
| Czasownik | Romaji | Grupa | Forma na ます | Znaczenie |
|---|---|---|---|---|
| 行く | iku | I | 行きます | iść |
| 読む | yomu | I | 読みます | czytać |
| 聞く | kiku | I | 聞きます | słuchać, pytać |
| 会う | au | I | 会います | spotkać |
| 帰る | kaeru | I (pułapka) | 帰ります | wracać do domu |
| 入る | hairu | I (pułapka) | 入ります | wchodzić |
| 走る | hashiru | I (pułapka) | 走ります | biegać |
| 知る | shiru | I (pułapka) | 知ります | dowiedzieć się |
| 見る | miru | II | 見ます | widzieć, oglądać |
| 起きる | okiru | II | 起きます | wstać |
| 寝る | neru | II | 寝ます | spać, kłaść się spać |
| 教える | oshieru | II | 教えます | uczyć |
| する | suru | III | します | robić |
| 勉強する | benkyō suru | III | 勉強します | uczyć się |
| 来る | kuru | III | 来ます | przychodzić |
Przykłady
- 私は毎朝コーヒーを飲みます。 (Watashi wa maiasa kōhī o nomimasu.) — Codziennie rano piję kawę.
- あした学校へ行きます。 (Ashita gakkō e ikimasu.) — Jutro idę do szkoły.
- 田中さんは今日来ません。 (Tanaka-san wa kyō kimasen.) — Pan Tanaka dziś nie przychodzi.
- きのう友達と映画を見ました。 (Kinō tomodachi to eiga o mimashita.) — Wczoraj obejrzałem film z przyjacielem.
- 先週は日本語を勉強しませんでした。 (Senshū wa Nihongo o benkyō shimasen deshita.) — W zeszłym tygodniu nie uczyłem się japońskiego.
- 父は六時に帰ります。 (Chichi wa roku-ji ni kaerimasu.) — Ojciec wraca do domu o szóstej.
- 駅から家まで歩きます。 (Eki kara ie made arukimasu.) — Idę od stacji do domu.
- 山田さんは毎日新聞を読みます。 (Yamada-san wa mainichi shinbun o yomimasu.) — Pan Yamada codziennie czyta gazetę.
- 今晩レストランで食べます。 (Konban resutoran de tabemasu.) — Wieczorem jemy w restauracji.
Typowe błędy
- 飲むます (nomumasu) -> 飲みます (nomimasu) — ます nigdy nie dokłada się do formy słownikowej. Najpierw obetnij do tematu: 飲む -> 飲み.
- 帰ます (kaemasu) -> 帰ります (kaerimasu) — 帰る kończy się na -eru, ale to pułapka grupy I, więc る staje się り, a nie odpada. To samo przy 入る, 走る, 知る.
- 見ります (mirimasu) -> 見ます (mimasu) — 見る naprawdę należy do grupy II; nie stosuj do niego przesunięcia -u -> -i z grupy I.
- 来ります (kirimasu) -> 来ます (kimasu) — 来る jest nieregularne: całe る odpada, a odczyt zmienia się na ki.
- 私は食べますパンを。 (Watashi wa tabemasu pan o.) -> 私はパンを食べます。 (Watashi wa pan o tabemasu.) — japoński ma czasownik na końcu. Dopełnienia i wyrazy czasu stoją przed czasownikiem, nigdy po nim.
Wskazówki
- Ucz się każdego nowego czasownika jako pary: forma słownikowa + forma na ます (飲む／飲みます). Sama para mówi Ci grupę, więc później nie musisz zgadywać. Japońskie słowniki też oznaczają to wprost: 五段 = grupa I, 上一段／下一段 = grupa II.
- Grupa II to mniejsza z dwóch dużych klas, a każdy jej członek kończy się na -iru lub -eru. Robocza domyślność brzmi więc: jeśli nie kończy się na -iru/-eru, to grupa I; jeśli się kończy, to prawdopodobnie grupa II — chyba że to jedna z pułapek grupy I wymienionych wyżej.
- Nie ma czasu przyszłego. Nie szukaj słowa znaczącego „will”: 行きます już znaczy „pójdę”. Wyraz czasu (あした ashita „jutro”, 毎日 mainichi „codziennie”) rozstrzyga niedookreślenie.
- Wiele tematów na ます to też rzeczowniki, które już potrzebujesz: 休む yasumu (odpoczywać) -> 休み yasumi (wolne), 話す hanasu (mówić) -> 話 hanashi (opowieść). Darmowe słownictwo z gramatyki, którą już znasz.