W skrócie

Japońskie wyrazy wskazujące układają się w schludną siatkę: pierwsza sylaba mówi jak daleko (こ blisko mnie, そ blisko ciebie, あ daleko od obu, ど wyraz pytający), a reszta słowa — jakiego rodzaju to wyraz (rzecz, miejsce, kierunek, rodzaj, sposób). Naucz się jednego rzędu i dostajesz cztery słowa za darmo. Jedyna pułapka: これ (kore) stoi samodzielnie jako „ta rzecz”, a この (kono) musi być doklejone do rzeczownika.

Zasada

Angielski dzieli świat na dwa: „this” i „that”. Japoński dzieli go na trzy, plus formę pytającą. Ten zestaw czterech kolumn razy sześć rzędów nazywa się こそあど (ko-so-a-do), od czterech pierwszych sylab.

Krok 1 — wybierz kolumnę (odległość).

• こ — blisko mówiącego: w mojej ręce, na moim biurku, właśnie tutaj.
• そ — blisko słuchającego: w twojej ręce, obok ciebie, po twojej stronie stołu.
• あ — daleko od nas obu: tam, po drugiej stronie pokoju, za oknem.
• ど — pytanie: „który / gdzie / jaki / jak”.

Kolumna そ to ta, w której mówiący po angielsku zwykle się myli. Angielskie „that” obejmuje i そ, i あ, więc odruchem sięga się po あれ (are) na wszystko, czego nie ma w własnej ręce. Zapytaj zamiast tego: czy to bliżej osoby, z którą rozmawiam? Jeśli tak — to そ.

Krok 2 — wybierz rząd (jakiego rodzaju wyrazu potrzebujesz).

• これ／それ／あれ／どれ (kore / sore / are / dore) — zaimek, cały rzeczownikowy zwrot samodzielnie: これは本です。 (Kore wa hon desu.) — „To jest książka.” Nigdy nie stawiaj po nim rzeczownika.
• この／その／あの／どの + Rzeczownik (kono / sono / ano / dono) — przydawka; to określnik i nigdy nie stoi sam. Zawsze ma doklejony rzeczownik: この本 (kono hon) „ta książka”, どの人 (dono hito) „która osoba”.
• ここ／そこ／あそこ／どこ (koko / soko / asoko / doko) — miejsca: ここは教室です。 (Koko wa kyōshitsu desu.) — „To miejsce to klasa.” Zauważ nieregularne あそこ (asoko), nie あこ.
• こちら／そちら／あちら／どちら (kochira / sochira / achira / dochira) — dosłownie kierunki („w tę stronę”), ale też grzeczny zamiennik zarówno wyrazów miejsca, jak i rzeczy, oraz grzeczny sposób mówienia o osobie: こちらは田中さんです。 (Kochira wa Tanaka-san desu.) — „To pan Tanaka.”
• こんな／そんな／あんな／どんな + Rzeczownik (konna / sonna / anna / donna) — „taki / tego rodzaju”; jak この, potrzebuje rzeczownika po sobie: どんな映画ですか。 (Donna eiga desu ka.) — „Jaki to film?”
• こう／そう／ああ／どう (kō / sō / ā / dō) — sposób, „w ten sposób / tak / jak”; to przysłówki i łączą się z czasownikiem albo z です: どうですか。 (Dō desu ka.) — „Jak jest?” Zauważ nieregularne ああ (ā), nie あう.

Krok 3 — używaj そ i あ dla rzeczy, których w ogóle nie ma w pokoju. Odległość działa też na to, co zostało powiedziane. Gdy wracasz do czegoś, co rozmówca właśnie wspomniał — historii, planu, imienia, które znasz tylko z jego słów — użyj そ: その話 (sono hanashi) „ta twoja historia”. Gdy mówisz o czymś, co oboje już znacie ze wspólnego doświadczenia, użyj あ: あの店 (ano mise) „tamten sklep, który oboje znamy”. To użycie anaforyczne i w rozmowie jest niezwykle częste.

Kanoniczna wymiana A1 łączy kolumny i rzędy. Podnosisz coś i pytasz, co to jest, a rozmówca odpowiada o tym samym przedmiocie — który z miejsca, gdzie stoi, jest rzeczą w twojej ręce:

• これは何ですか。 (Kore wa nan desu ka.) — pytanie o to, co mam w mojej ręce.
• それは本です。 (Sore wa hon desu.) — odpowiedź o tym, co masz w twojej ręce.

Oba się zamieniają z punktu widzenia każdego mówiącego. Jeśli pytasz それは何ですか。, naturalna odpowiedź to これは本です。 — ten sam przedmiot, inny mówiący.

Czego ta lekcja świadomie nie obejmuje: zaimka の, który pozwala powiedzieć 赤いの (akai no) „ten czerwony” bez powtarzania rzeczownika. Należy do innych użyć の w lekcji o partykułach.

Formy i schematy

Pełna siatka. Czytaj w poprzek jeden typ wyrazu, w dół jedną odległość:

Jak każdy rząd wchodzi do zdania:

Rząd こちら ma potoczny mówiony odpowiednik, który warto wcześnie rozpoznawać:

Przykłady

Typowe błędy

• これ本は新しいです。 (Kore hon wa atarashii desu.) -> この本は新しいです。 (Kono hon wa atarashii desu.) — Przed rzeczownikiem musisz użyć この, nie これ. これ to już kompletny zwrot rzeczownikowy oznaczający „ta rzecz”, więc nie może określać innego rzeczownika.
• このは何ですか。 (Kono wa nan desu ka.) -> これは何ですか。 (Kore wa nan desu ka.) — Lustrzane odbicie pierwszego błędu. この to określnik i nigdy nie stoi sam; bez rzeczownika po nim potrzebujesz これ.
• あれは何ですか。 (Are wa nan desu ka.) powiedziane o przedmiocie w ręce słuchającego -> それは何ですか。 (Sore wa nan desu ka.) — Wszystko blisko osoby, z którą rozmawiasz, to そ. あ zostaw na rzeczy dalekie od was obu.
• どんなですか。 (Donna desu ka.) -> どうですか。 (Dō desu ka.) — どんな potrzebuje rzeczownika po sobie (どんな映画), dokładnie jak この. Bez rzeczownika chcesz wyraz sposobu どう.
• あの話は本当ですか。 (Ano hanashi wa hontō desu ka.) o czymś, co dopiero co usłyszałeś od rozmówcy -> その話は本当ですか。 (Sono hanashi wa hontō desu ka.) — あ wraca tylko do tego, co oboje mówiący już znają. Coś, co istnieje tylko w słowach rozmówcy, to そ.

Wskazówki

• Najpierw zapamiętaj kolumny, potem rzędy. こ = blisko mnie, そ = u ciebie, あ = daleko od obu, ど = pytanie. Gdy to siedzi, nowy rząd (こんな／そんな／あんな／どんな) kosztuje Cię jedno słowo, nie cztery.
• Angielski ma dwa, japoński trzy. Angielskie „that” robi podwójną robotę za そ i あ, dlatego uczący się nadużywają あれ. Testem nie jest „czy daleko ode mnie”, tylko „czy blisko mojego słuchacza”.
• そう to koń roboczy całej rodziny. そうです (Sō desu, „zgadza się”), そうですか (Sō desu ka, „naprawdę?”) i そうですね (Sō desu ne, „no tak / prawda”) należą do najczęstszych zwrotów w mówionym japońskim. Nauka ich teraz kupuje Ci dużo rozmowy.
• こちら to grzeczna furtka awaryjna. W sklepie, biurze albo przy przedstawieniu こちら／そちら／あちら／どちら zastępuje zarówno wyrazy miejsca, jak i rzeczy, a どちら grzecznie zastępuje どこ („gdzie”) i — gdy wybór jest między dwiema opcjami — どれ („który”). Przy trzech lub więcej opcjach zostaje どれ. Sięgaj po rząd ちら, gdy sytuacja jest formalna.