W skrócie

Czas teraźniejszy trybu łączącego zamienia znane ci samogłoski: czasowniki na -are przyjmują -i (lui parli), czasowniki na -ere/-ire przyjmują -a (lui prenda, lui dorma). Trzy pierwsze osoby są identyczne, więc zaimek podmiotu staje się obowiązkowy: penso che tu parli. Bonus: dostajesz grzecznościową formę rozkazującą Lei za darmo, bo to dokładnie ta sama forma — Scusi!, Senta!, Mi dica!

Zasada

Ta lekcja mówi tylko o formach. Kiedy włoski wymusza tryb łączący — po penso che, spero che, è possibile che i ich odpowiednikach — to temat całej następnej lekcji; czas przeszły, imperfekt i zaprzeszły trybu łączącego czekają w lekcji 43. Tutaj uczysz się budować formy, i uczysz się ich raz na zawsze, bo tryb rozkazujący na Lei nie jest drugą rzeczą do zapamiętania — to ten sam schemat w innym przebraniu.

Krok 1 — wyjdź od formy io czasu teraźniejszego trybu oznajmującego, nie od bezokolicznika. To ta sztuczka, która czyni tryb łączący tanim w nauce. Weź io w czasie teraźniejszym, odetnij końcowe -o i dodaj samogłoskę trybu łączącego. Działa to dla czasowników regularnych, a co ważniejsze — dla niemal każdego nieregularnego: vengo -> venga, faccio -> faccia, vado -> vada, posso -> possa, voglio -> voglia, dico -> dica, esco -> esca.

Krok 2 — dodaj -i dla czasowników na -are, -a dla wszystkich pozostałych. Te dwie samogłoski zamieniają się miejscami względem trybu oznajmującego, i właśnie dlatego na początku brzmi to dziwnie: lui parla (tryb oznajmujący) staje się lui parli; lui prende staje się lui prenda. Jeśli łapiesz się na myśli „ta końcówka należy do innej koniugacji”, to znaczy, że robisz to dobrze.

Krok 3 — ta sama forma obejmuje io, tu i lui/lei. Wszystkie trzy to parli. Włoski rozwiązuje powstałą dwuznaczność, przywracając zaimek: Penso che tu parli troppo i Penso che lui parli troppo rozróżnia jedynie tu i lui. Pomijanie zaimka tutaj — nawyk, który wyrobiłeś w lekcji 4 — naprawdę traci informację, więc zaimek nie jest tu opcjonalny. Formy noi, voi i loro pozostają odrębne i nie potrzebują zaimka.

Krok 4 — noi dostajesz za darmo, voi zawsze ma -iate, loro to liczba pojedyncza + -no. Forma noi jest identyczna z trybem oznajmującym (parliamo, prendiamo). Forma voi zawsze kończy się na -iate (parliate, prendiate). Forma loro to po prostu liczba pojedyncza z doklejonym -no: parli -> parlino, venga -> vengano, vada -> vadano.

Pięć prawdziwych wyjątków

Krok 1 zawodzi dokładnie dla pięciu czasowników, i są to akurat te najczęstsze. Naucz się ich jako czystego słownictwa: essere -> sia, avere -> abbia, sapere -> sappia, dare -> dia, stare -> stia. Wszystko inne we włoskim poddaje się sztuczce z formą io. dovere wymaga jednego dopisku: zwykła forma debba pochodzi od starszej formy io — debbo, a nie od devo (co daje rzadszą formę deva).

Pisownia, jak zawsze

Czasowniki na -care / -gare zachowują twardy dźwięk dzięki h: cercare -> cerchi, pagare -> paghi. Czasowniki na -ciare / -giare nigdy nie piszą podwójnego i: cominciare -> cominci, mangiare -> mangi.

Tryb rozkazujący na Lei: forma, którą już znasz

Słyszałeś czas teraźniejszy trybu łączącego od pierwszego dnia we Włoszech, nawet o tym nie wiedząc. Scusi, Senta, Guardi, Aspetti, Dica to wszystko forma trybu łączącego dla lui/lei, używana jako polecenie wobec osoby, do której zwracasz się na Lei. Z tego wynikają trzy rzeczy:

• Czasowniki na -are kończą się na -i: Parli più lentamente!, Scusi!, Giri a sinistra! To lustrzane odbicie nieformalnej formy rozkazującej z lekcji 24, gdzie -are przyjmuje -a (Parla!).
• Forma przecząca nie wymaga niczego nowego. Po prostu dodaj non: Non giri a destra, Non si preoccupi, Non dica niente. Reguła z bezokolicznikiem, której nauczyłeś się dla tu (Non parlare!), nie dotyczy Lei.
• Zaimki nieakcentowane idą przed czasownikiem, jako osobne słowa. Przy tu zrastają się z końcem (Dammi il libro!); przy Lei stoją przed czasownikiem: Mi dia il libro, Mi dica, Si accomodi, Lo prenda, Me lo dia, Non si preoccupi. Nigdy Dia mi, nigdy Diami.

Formy i schematy

Regularne końcówki. Zwróć uwagę na zamianę samogłosek i identyczne trzy pierwsze osoby:

Dlaczego formy wyglądają na „błędne” — tryb oznajmujący wobec trybu łączącego, 3. osoba liczby pojedynczej:

Krok 1 w praktyce — forma trybu oznajmującego dla io przewiduje formę trybu łączącego:

Nieregularne formy w całości. Pięć zaznaczonych pogrubieniem łamie krok 1 i trzeba je zapamiętać:

Tryb rozkazujący na Lei to po prostu kolumna lui/lei, nic więcej:

Przykłady

Typowe błędy

• Penso che sia stanco. -> Penso che lui sia stanco. Skoro io, tu i lui/lei dzielą jedną formę, tylko zaimek mówi, o kogo chodzi. Pomijanie go jest w porządku w trybie oznajmującym, ale nie tutaj.
• Credo che loro vadono via. -> Credo che loro vadano via. Forma loro to liczba pojedyncza plus -no: vada -> vadano, nigdy tryb oznajmujący vanno w nowym przebraniu.
• Parla più lentamente, per favore. (do obcej osoby) -> Parli più lentamente, per favore. Dla czasowników na -are forma -a to ta, którą mówisz do osoby na tu, a -i to grzecznościowe Lei. Te dwie formy są dokładnym przeciwieństwem tego, czego podpowiada intuicja.
• Dia mi il libro. / Diami il libro. -> Mi dia il libro. Przy Lei zaimek stoi przed czasownikiem, jako osobne słowo. Doklejenie go (dammi) to reguła dla tu z lekcji 24.
• Non dire niente, signore. -> Non dica niente, signore. Przeczenie „non + bezokolicznik” dotyczy wyłącznie tu. Lei zachowuje tę samą formę w zdaniu twierdzącym i przeczącym.

Wskazówki

• Odetnij -o, zamień samogłoskę. Weź formę io czasu teraźniejszego, utnij -o, dodaj -i (-are) albo -a (wszystko inne). Ten jeden ruch daje venga, faccia, vada, possa, voglia, dica, esca — każdy nieregularny czasownik oprócz pięciu. Zapamiętaj sia, abbia, sappia, dia, stia, a listę nieregularnych masz zamkniętą raz na zawsze.
• Już mówisz w trybie łączącym. Każde Scusi, Senta, Guardi, Aspetti, Prego si accomodi, które usłyszałeś przy ladzie, to był czas teraźniejszy trybu łączącego. Naucz się tej piątki jako gotowego słownictwa, a tryb ten wejdzie do ciebie z przyjazną twarzą, a nie z tabelką gramatyczną.
• Zaimek jest częścią formy. Nie myśl „che tu parli = parli plus opcjonalne tu”. Myśl o che tu parli jako o jednej całości. Uczniowie, którzy od pierwszego dnia trenują zaimek razem z formą, nigdy nie produkują dwuznacznych półzdań, które zmuszają słuchacza do pytania chi?
• Dla każdego czasownika istnieją tylko cztery formy. Pod całym tym zamieszaniem tryb łączący ma jedną formę liczby pojedynczej, -iamo, -iate, oraz liczbę pojedynczą + -no. Weź do ust parli / parliamo / parliate / parlino, a schemat będzie twój.