W skrócie

Kiedy po jednym czasowniku następuje drugi w bezokoliczniku, o łączniku decyduje pierwszy czasownik. Niektóre czasowniki wymagają a (comincio a capire), inne di (finisco di lavorare), niewielka grupa używa da w znaczeniu „coś do zrobienia” (ho molto da fare), a czasowniki modalne i garstka innych łączą się z bezokolicznikiem bez niczego pomiędzy (voglio partire). Nie ma reguły, która by to przewidziała — przyimka uczysz się razem z czasownikiem.

Zasada

Angielski łączy dwa czasowniki przez to (I want to go) albo -ing (I finish working). Włoski natomiast każe pierwszemu, odmienionemu czasownikowi wybrać stały łącznik, i ten wybór jest częścią tożsamości czasownika. Pomyl go, a zdanie po prostu przestaje być gramatyczne, więc łącznik warto zapamiętać tak, jak pisownię.

Krok 1 — znajdź czasownik nadrzędny. To ten, który odmieniasz. Drugi czasownik zawsze zostaje w bezokoliczniku: Comincio, tu cominci, loro cominciano a lavorare — odmienia się tylko pierwszy czasownik.

Krok 2 — przypomnij sobie jego grupę. Są cztery:

• czasowniki z a — początek, kontynuacja, ruch, nauka, wysiłek: cominciare, iniziare, continuare, imparare, riuscire, provare, aiutare, oraz czasowniki ruchu andare i venire. Comincio a studiare.
• czasowniki z di — zakończenie, decyzje i większość czasowników myślenia, mówienia i odczuwania: finire, smettere, cercare, decidere, sperare, dimenticare, promettere, pensare, credere. Ho deciso di partire.
• czasowniki z da — da + bezokolicznik znaczy „do zrobienia”, coś czekającego na działanie: ho molto da fare (mam dużo do zrobienia), niente da dichiarare (nic do zgłoszenia), c’è tanto da vedere (jest dużo do zobaczenia).
• czasowniki z bezokolicznikiem bez przyimka — brak jakiegokolwiek przyimka: modalne potere, dovere, volere, oraz preferire, desiderare, sapere (= umieć), a także amare / odiare. Preferisco restare.

Krok 3 — zwróć uwagę na osobę pośrodku. Kilka czasowników z di, oznaczających proszenie i mówienie komuś, wstawia między oba czasowniki osobę, wprowadzoną przez a (dopełnienie dalsze, zob. lekcję 17), podczas gdy czynność nadal łączy się przez di: dico a Luca di aspettare (mówię Luce, żeby poczekał), chiedo a te di venire (proszę cię, żebyś przyszedł), consiglio a Maria di riposare. a wskazuje kogo, di wskazuje co.

Na tę listę nie ma skrótu. Dwie bardzo częste pułapki: provare a i cercare di tłumaczą się oba jako próbować, lecz mają różne łączniki; a riuscire a, continuare a, imparare a — wszystkie łączą się przez a, choć angielskie „manage/keep/learn to” kusi, by użyć di.

Formy i schematy

Czasowniki, które łączą się z bezokolicznikiem przez a:

Czasowniki, które łączą się z bezokolicznikiem przez di:

Bez przyimka — bezokolicznik bez niczego pomiędzy:

da + bezokolicznik — „coś do zrobienia”:

To samo angielskie try to, dwa różne łączniki:

Przykłady

Typowe błędy

• Comincio di lavorare. -> Comincio a lavorare. cominciare łączy się przez a, nigdy przez di — jak wszystkie czasowniki „zaczynania”.
• Ho finito a mangiare. -> Ho finito di mangiare. finire łączy się przez di; czasowniki „kończenia” (smettere, finire) łączą się przez di.
• Voglio di partire. -> Voglio partire. Czasowniki modalne (potere, dovere, volere) łączą się z bezokolicznikiem bez żadnego przyimka.
• Cerco a capire. -> Cerco di capire. cercare di = próbować. Nie zapożyczaj a od jego synonimu provare a.
• Imparo di guidare. -> Imparo a guidare. imparare, tak jak riuscire i continuare, należy do grupy a, mimo angielskiego „learn to”.

Wskazówki

• Zapamiętuj łącznik razem z czasownikiem. Nie ucz się osobno cominciare i osobno a; ucz się całej „paczki” cominciare a, finire di, riuscire a — tak samo jak uczysz się rzeczownika razem z jego rodzajem. Łącznik jest cechą czasownika, a nie dowolnym wyborem.
• Dwa czasowniki znaczą „próbować”. provare a i cercare di to niemal synonimy (dzieli je tylko odcień znaczenia z tabeli powyżej), ale mają przeciwne łączniki — ulubiona pułapka egzaminacyjna. Zapamiętaj tę parę jako całość.
• Czasowniki ruchu łączą się przez a. andare a, venire a, passare a, fermarsi a + bezokolicznik wyrażają pójście/przyjście, żeby coś zrobić: vado a dormire, passo a salutarti.
• Jeśli przed czasownikiem modalnym przyimek wydaje się naturalny, to nie jest to czasownik modalny. potere, dovere, volere (oraz sapere w znaczeniu umieć) nigdy go nie przyjmują: so nuotare, a nie so di nuotare.