W skrócie

Zamiast powtarzać rzeczownik, włoski stawia malutki nieakcentowany zaimek przed czasownikiem: Conosci Marco? Sì, lo conosco. Są dwa zestawy — bliższe (lo, la, li, le: go, ją, ich) i dalsze (gli, le: jemu, jej) — i różnią się tylko w trzeciej osobie. Wszystko inne (mi, ti, ci, vi) jest takie samo w obu kolumnach.

Zasada

Zaimek nieakcentowany (pronome atono) to nie słowo, na które kładziesz nacisk albo pauzę — opiera się o czasownik jak przedrostek. Dlatego stoi przed czasownikiem, a nie po nim jak w angielskim.

• Krok 1 — Sprawdź, co czasownik robi z osobą. Czy czasownik dociera do niej bezpośrednio, bez przyimka (vedere qualcuno, aspettare qualcuno)? To dopełnienie bliższe. Czy przez a (telefonare a qualcuno, scrivere a qualcuno)? To dopełnienie dalsze.
• Krok 2 — Wybierz zaimek z właściwej kolumny. Bliższe: mi, ti, lo, la, ci, vi, li, le. Dalsze: mi, ti, gli, le, ci, vi, gli. Tylko lui, lei i loro zmuszają do wyboru; reszta jest identyczna.
• Krok 3 — Postaw go przed odmienionym czasownikiem. Lo vedo. Gli scrivo. Przy non przeczenie zostaje na zewnątrz: Non lo vedo, non gli scrivo.
• Krok 4 — Elizuj, jeśli możesz. Tylko lo i la ściągają się do l’ przed samogłoską lub h: L’aspetto, L’ho visto. li, le i gli nigdy się nie elizują.

Zignoruj angielski przyimek — kłamie

Angielskie „listen to him” ma przyimek, a włoski nie; angielskie „phone him” nie ma, a włoski ma. Liczy się tylko to, co robi włoski czasownik.

Bliższe (bez a): vedere, guardare, ascoltare, aspettare, cercare, chiamare, incontrare, aiutare, conoscere, seguire, ringraziare, salutare, pagare, invitare. -> L’ascolto (Słucham go), La chiamo (Wołam ją).

Dalsze (z a): telefonare a, scrivere a, parlare a, dire a, chiedere a, rispondere a, dare a, offrire a, regalare a, mandare a, spiegare a. -> Gli telefono (Dzwonię do niego), Le rispondo (Odpowiadam jej).

Gdzie stoi zaimek

Przed odmienionym czasownikiem jest osobnym słowem: Ti chiamo stasera. Ale przyrasta na końcu bezokolicznika (który gubi końcowe -e) i nieformalnego trybu rozkazującego: vedere -> vederlo, dire -> dirgli, Guarda! -> Guardalo!

Przy modale + infinito dostajesz dwa miejsca, oba w pełni poprawne — tylko nigdy obu naraz i nigdy w środku: Lo voglio vedere = Voglio vederlo.

Formy rozkazujące da’, di’, fa’, sta’, va’ podwajają spółgłoskę tego, co się przyczepia: dammi, dimmi, fallo, vacci — wyjątek przed gli, które nigdy się nie podwaja: digli, dagli. Sam tryb rozkazujący to lekcja 24; przy grzecznościowym Lei zaimek wraca na przód (Mi dica), co należy do lekcji 38.

Na razie zostań przy czasach prostych. Gdy bliższe lo/la/li/le stoi przed czasem złożonym, imiesłów czasu przeszłego musi się z nim zgadzać (Li ho visti), a zaimki łączą się też w pojedyncze słowa w rodzaju glielo i me ne — jedno i drugie to lekcja 30.

Formy akcentowane (i pronomi tonici)

Zaimki nieakcentowane (atoni) nie mogą być akcentowane, więc gdy potrzebujesz nacisku, kontrastu albo przyimka, włoski podstawia ciężkie formy: me, te, lui, lei, noi, voi, loro. Stoją po czasowniku.

• Po dowolnym przyimku: con me, per te, da lui, secondo noi. (senza, dopo, prima, sopra, sotto wstawiają di: senza di te.)
• Dla kontrastu lub nacisku: Cercano me, non te. Porównaj neutralne Mi cercano.
• Przy dopełnieniu dalszym ciężka forma zachowuje swoje a: Parlo a lui, nigdy Parlo lui. a, które zniknęło wewnątrz gli, wraca.
• Po anche, solo, neanche: Anche lui viene.

Zwróć uwagę, że me i te to formy po przyimku — con io, per tu nie istnieją.

Jedna uwaga o loro

Ściśle poprawna liczba mnoga dalsza to loro, stawiane po czasowniku: Parlo loro. Nikt tak nie mówi poza oficjalnym pisaniem. Współczesny mówiony włoski używa gli także na im: Gli parlo. Używaj gli i rozpoznawaj loro.

Formy i schematy

Dwie kolumny obok siebie — cała lekcja to cztery komórki, które się różnią:

Nieakcentowany czy akcentowany — to samo znaczenie, inny ciężar:

Pozycja według formy czasownika:

Elizja — tylko dwie formy się ściągają:

Ponieważ le i gli nigdy się nie elizują, le ho scritto może znaczyć tylko napisałem jej — elidowane l’ho jest zawsze bliższym lo/la.

Przykłady

Typowe błędy

• Vedo lo domani -> Lo vedo domani — zaimek nieakcentowany nigdy nie stoi po odmienionym czasowniku. Jeśli naprawdę chcesz go po czasowniku, potrzebujesz formy akcentowanej: Vedo lui domani.
• Le ascolto (w znaczeniu „słucham jej”) -> L’ascolto — ascoltare bierze dopełnienie bliższe po włosku. Angielskie „to” nie ma odpowiednika w ascoltare qualcuno, więc zaimek to la, nie le. Ta sama pułapka przy aspettare (czekać na), guardare (patrzeć na), cercare (szukać).
• Telefono lo stasera -> Gli telefono stasera — telefonare dociera do osoby przez a (telefonare a Marco), więc potrzebuje dalszego gli, choć angielskie „phone him” wygląda na bliższe.
• Lo ho comprato -> L’ho comprato — przed samogłoską lub h lo i la muszą się elizować. (li i le nie wolno: Li ho comprati.)
• Devo lo finire -> Lo devo finire / Devo finirlo — zaimek nie może siedzieć między modalnym a bezokolicznikiem. Wchodzi przed modalny albo przyrasta do bezokolicznika — jedno albo drugie, nigdy oba.

Wskazówki

• Prawdziwa praca to tylko trzecia osoba. mi, ti, ci, vi są identyczne w obu kolumnach, więc cztery komórki niosą cały system: lui = lo/gli, lei = la/le. Naucz się ich jako dwóch par i gotowe.
• Test „a” bije tłumaczenie. Powiedz zdanie z imieniem: Telefono a Marco -> jest a -> dalsze -> gli. Aspetto Marco -> brak a -> bliższe -> lo. Nigdy nie wnioskuj z angielskiego przyimka; z włoskim nie zgadza się mniej więcej co drugi raz.
• Atono = oparte, tonico = wskazujące. Jeśli mógłbyś walnąć w stół na tym słowie („szukam Ciebie, nie jego”), potrzebujesz ciężkiej formy: Cerco te. Jeśli to tylko informacja, użyj lekkiej: Ti cerco.
• le ma bliźniaka. le to i bliższe ich (kobiety), i dalsze jej — czasownik mówi, które: Le vedo = Widzę je (kobiety); Le parlo = Mówię do niej.