W skrócie

Trzy czasowniki — potere („móc”), dovere („musieć”), volere („chcieć”) — pozwalają powiedzieć prawie wszystko, czego jeszcze nie umiesz jednym czasownikiem. Są nieregularne, po nich idzie goły bezokolicznik bez przyimka, a odmienia się tylko modalny: Devo partire, Posso entrare?, Voglio dormire. Naucz się vorrei („chciałbym”) jako słowa, nie jako gramatyki — to najgrzeczniejsza rzecz, jaką możesz powiedzieć na poziomie A1.

Zasada

Czasownik modalny nie stoi na własnym znaczeniu: modyfikuje drugi czasownik. Włoski buduje to dwoma czasownikami pod rząd, a podział pracy jest ścisły.

• Krok 1 — Odmieniaj modalny, i tylko modalny. Modalny zgadza się z podmiotem; drugi czasownik nigdy. Io devo studiare, tu devi studiare, loro devono studiare — studiare nigdy się nie rusza.
• Krok 2 — Drugi czasownik stawiaj w bezokoliczniku. To forma słownikowa: -are, -ere, -ire. Nie czas teraźniejszy, nic innego. Posso parlo jest niemożliwe.
• Krok 3 — Nic między nimi nie stawiaj. Żadnego przyimka, żadnego di, żadnego a, żadnego che. Angielski mówi „I have to go”, a uczący się importują to to jako di. Włoski mówi Devo andare i nic więcej. (Niektóre czasowniki niemodalne biorą przyimek przed bezokolicznikiem — to lekcja 37, i właśnie dlatego te trzy są szczególne.)
• Krok 4 — Wybierz właściwy według znaczenia. potere = jest możliwe albo dozwolone; dovere = jest wymagane; volere = chcę tego. Jeśli znaczenie to „nauczyłem się, jak to robić”, potrzebujesz sapere, nie potere — zobacz poniżej.

Zakres znaczeń

potere obejmuje naraz trzy angielskie słowa — can, may, might — bo znaczy „nic tego nie powstrzymuje”. Posso venire może być mogę przyjść (mam czas), mogę przyjść (wolno mi) albo, o rzeczach, możliwe: Può piovere — Może padać.

dovere to obowiązek z zewnątrz: reguła, rozkład, szef, potrzeba. Devo lavorare to muszę pracować — nie chciałbym. Jest mocniejsze niż angielskie should; złagodzona wersja (dovrei) to tryb przypuszczający, który przychodzi w lekcji 36.

volere to zwykła wola. To też jedyny modalny, który chętnie bierze rzeczownik zamiast bezokolicznika: Voglio un caffè — Chcę kawę.

potere czy sapere — pułapka

Angielskie „can” kryje dwie różne idee, a włoski je rozdziela — jak polskie „móc” i „umieć”.

• sapere + bezokolicznik = umieć jak, mieć umiejętność. So nuotare — Umiem pływać (nauczyłem się; jestem pływakiem).
• potere + bezokolicznik = mieć wolność, możliwość albo pozwolenie teraz. Oggi non posso nuotare — Dziś nie mogę pływać (basen zamknięty, boli noga).

Kto mówi Non posso nuotare, mówi, że coś stoi dziś na przeszkodzie. Kto nigdy się nie nauczył, mówi Non so nuotare.

vorrei — naucz się słowa, pomiń gramatykę

Voglio un caffè jest gramatycznie doskonałe i brzmi jak żądanie. W sklepie, w barze albo przy każdej prośbie do obcego Włosi zastępują je przez vorrei — chciałbym. Vorrei un caffè, per favore. Na razie traktuj vorrei jako ustaloną formułę grzecznościową, która zachowuje się dokładnie jak modalny: Vorrei parlare con Marco. (To naprawdę tryb przypuszczający od volere; rozbierzesz go w lekcji 36.)

Formy i schematy

Trzy modalne w czasie teraźniejszym. Wszystkie trzy są nieregularne. Tylko voi zostaje w pełni regularne (potete, dovete, volete); noi bierze też nieregularny temat (possiamo, dobbiamo, vogliamo — nie potiamo/doviamo/voliamo), obok czterech komórek „buta”:

Schemat budowy zdania — trzy miejsca, w tej kolejności:

Co każdy modalny naprawdę znaczy:

Angielskie „can” -> dwa czasowniki we włoskim:

Przykłady

Typowe błędy

• Devo di andare / Voglio di mangiare -> Devo andare / Voglio mangiare — angielskie „to” z „I have to go” się nie tłumaczy. Po modalnym bezokolicznik jest goły: nic nie stoi pomiędzy.
• Posso parlo italiano -> Posso parlare italiano — odmienia się tylko modalny. Drugi czasownik zostaje w formie słownikowej, kimkolwiek jest podmiot.
• Non posso nuotare (w znaczeniu „nigdy się nie nauczyłem”) -> Non so nuotare — nabyta umiejętność to sapere. potere znaczyłoby, że coś Ci dziś przeszkadza.
• Lui puo venire -> Lui può venire — può niesie grawis. Bez niego słowo jest źle napisane; znak akcentu jest częścią formy, nie ozdobą.
• Voglio un caffè (do kelnera) -> Vorrei un caffè — gramatycznie poprawne, ale brzmi jak rozkaz. vorrei to grzecznościowy domyślny wybór wobec każdego, kogo nie znasz.

Wskazówki

• volere tylko wygląda na czasownik z -go. voglio … vogliono przypomina klamrę g z vengo … vengono z lekcji 9, ale jego dźwięk to -gli-, nie twarde g, a vogliamo też je zachowuje — pojawia się przy io, noi i loro, a tylko vuoi, vuole i volete je gubią.
• Dwa czasowniki, jeden podmiot, bez kleju. Jeśli zapamiętasz jedno: modalny + bezokolicznik, nic w środku. Powiedz Devo andare — Posso andare — Voglio andare na głos jako łańcuch; kształt jest za każdym razem identyczny.
• posso / puoi / può to but. o w potere i volere rozpada się na uo tylko przy tu i lui/lei — puoi, può, vuoi, vuole. Wszędzie indziej zostaje zwykłe o: akcentowane, ale zamknięte podwójną spółgłoską przy io i loro (posso, possono, voglio, vogliono), a nieakcentowane przy noi i voi (possiamo, potete). Sam kształt buta to ten, który poznałeś w uscire -> esco / usciamo.
• vorrei to magiczne słowo. Jedna forma, nieskończenie użyteczna: Vorrei un caffè, Vorrei prenotare, Vorrei sapere. Możesz na niej przeżyć całą podróż, zanim w ogóle weźmiesz się za tryb przypuszczający.
• W starszych książkach spotkasz debbo zamiast devo. To prawdziwa forma alternatywna, ale nigdy nie musisz jej produkować — devo to to, co wszyscy mówią.