Pytania i wyrazy pytające
A1 La frase interrogativa e gli interrogativi 11 / 53
W skrócie
Włoski buduje pytanie rozstrzygnięcia (tak/nie) ze zwykłego zdania oznajmującego, robiąc absolutnie nic: te same słowa, ten sam szyk, wznosząca intonacja, znak zapytania. Parli italiano. -> Parli italiano? Nie ma do, nie ma does, nie ma inwersji. W pytaniu z wyrazem pytającym stawiasz go z przodu — chi, che cosa, dove, quando, come, perché, quanto, quale — a przyimek idzie przed nim: Di dove sei?
Zasada
Krok 1 — W pytaniu rozstrzygnięcia nic nie zmieniaj. Weź zdanie oznajmujące i podnieś głos na końcu. Angielski przebudowuje zdanie (You speak Italian -> Do you speak Italian?); włoski — nie, jak polski.
- Tu parli italiano. -> Parli italiano?
- Anna è in ufficio. -> Anna è in ufficio?
- Avete una prenotazione. -> Avete una prenotazione?
Pułapka dla tych, którzy myślą przez angielski: we włoskim nie ma osobnego słowa na pytanie w rodzaju do. Nic nie idzie na początek, nic nie zamienia miejsc. Jeśli umiesz powiedzieć oznajmujące, umiesz już powiedzieć pytanie.
Jeśli chcesz nazwać podmiot, masz dwa naturalne miejsca — przed czasownikiem albo na samym końcu dla nacisku. Oba są poprawne: Marco parla italiano? / Parla italiano Marco? Najczęściej, jak zawsze we włoskim, po prostu pomijasz podmiot (zob. lekcję 4).
Żeby zmienić oznajmujące w pytanie szukające potwierdzenia, doklej na końcu vero? albo no?: Sei italiano, vero? (Jesteś Włochem, prawda?)
Krok 2 — W pytaniu z wyrazem pytającym postaw wyraz pytający na początku. Wyraz pytający otwiera zdanie, czasownik idzie zaraz po nim:
wyraz pytający + czasownik + (reszta)
Dove abiti? - Quando arrivi? - Come stai? - Perché piangi?
Krok 3 — Jeśli nazywasz podmiot, idzie ON PO czasowniku. To reguła, którą anglojęzyczni łamią najczęściej. Wyraz pytający chce mieć czasownik obok siebie, więc podmiot przesuwa się za niego:
- Dove abita Marco? (nie Dove Marco abita?)
- Che cosa dicono i tuoi amici?
- Quando parte il treno?
Krok 4 — Przyimek zostaje przyklejony z przodu do swojego wyrazu pytającego. Angielski chętnie zostawia przyimek wiszący na końcu (Who are you going out with?). Włoski nigdy: przyimek i wyraz pytający podróżują razem, z przodu — jak w polskim.
- Con chi esci? — Z kim wychodzisz?
- Di dove sei? — Skąd jesteś?
- A che ora mangiamo? — O której jemy?
- Di chi è questa borsa? — Czyja to torba?
- Da quanto tempo studi? — Od jak dawna się uczysz?
Przyimek wybiera czasownik albo znaczenie, dokładnie jak w oznajmującym (lekcja 7): sono di Roma -> Di dove sei?
Krok 5 — Znać drobny druk trzech z nich.
- chi jest nieodmienne i nigdy nie bierze końcówki liczby mnogiej, nawet o wielu osobach: Chi sono quelle ragazze?
- quanto zgadza się jak przymiotnik, gdy następuje rzeczownik (quanti anni, quante ore), ale zastyga jako quanto, gdy wisi przy czasowniku: Quanto costa?
- quale ma tylko dwie formy, quale / quali, a przed è traci końcówkę bez apostrofu: qual è.
Czym jest „co”. Trzy formy są standardowe i znaczą to samo: che cosa fai? (neutralne), cosa fai? (północne, teraz wszędzie), che fai? (centralne, nieformalne). Wybierz jedną i przestań się martwić. Przed rzeczownikiem działa tylko che: Che lavoro fai?
Formy i schematy
Osiem wyrazów pytających:
| Włoski | Tłumaczenie | Formy | Przykład |
|---|---|---|---|
| chi | kto, kogo | nieodmienny | Chi è? / Chi sono? |
| che cosa / cosa / che | co | nieodmienny | Che cosa vuoi? |
| dove | gdzie | nieodmienny, -> dov’ przed è | Dove vai? / Dov’è la stazione? |
| quando | kiedy | nieodmienny | Quando torni? |
| come | jak, jaki … | nieodmienny, -> com’ przed è | Come stai? / Com’è il film? |
| perché | dlaczego | nieodmienny | Perché ridi? |
| quanto | ile, jak dużo | quanto/quanta/quanti/quante przed rzeczownikiem | Quanto costa? / Quanti anni hai? |
| quale | który, jaki | quale / quali | Quale preferisci? / Qual è il tuo? |
Elizja — trzy kształty do zapamiętania jako całe słowa:
| Pisane | Nigdy | Dlaczego |
|---|---|---|
| dov’è | dove è | dove ściąga się przed samogłoską |
| com’è | come è | come ściąga się przed samogłoską |
| qual è | qual’è | qual to forma ucięta, nie elizja -> bez apostrofu |
Przyimek + wyraz pytający, codzienny zestaw:
| Włoski | Tłumaczenie |
|---|---|
| Di dove sei? | Skąd jesteś? |
| Di chi è? | Czyje to jest? |
| A chi scrivi? | Do kogo piszesz? |
| A che ora? | O której? |
| Con chi? | Z kim? |
| Da quanto tempo? | Od jak dawna? |
| Per chi? | Dla kogo? |
Przykłady
- Parli italiano? — Mówisz po włosku?
- Marco è a casa? — Czy Marco jest w domu?
- Chi è quella signora? — Kim jest ta pani?
- Che cosa fai stasera? — Co robisz dziś wieczorem?
- Dove abita tua sorella? — Gdzie mieszka Twoja siostra?
- Quando parte il treno per Roma? — Kiedy odjeżdża pociąg do Rzymu?
- Perché non vieni con noi? — Dlaczego nie idziesz z nami?
- Quanto costa questo libro? — Ile kosztuje ta książka?
- Di dove sei? — Skąd jesteś?
- Con chi esci stasera? — Z kim wychodzisz dziś wieczorem?
Typowe błędy
- Fai tu parli italiano? -> Parli italiano? — włoski nie ma słowa pomocniczego do. Samo oznajmujące, powiedziane wznoszącym głosem, jest pytaniem.
- Qual’è il tuo numero? -> Qual è il tuo numero? — qual to forma ucięta, nie elizja, więc nie bierze apostrofu. (Dov’è i com’è — przeciwnie — biorą.)
- Dove Marco abita? -> Dove abita Marco? — po wyrazie pytającym najpierw idzie czasownik, a nazwany podmiot za nim.
- Chi esci con? -> Con chi esci? — przyimek nigdy nie może zostać na końcu włoskiego pytania; prowadzi swój wyraz pytający.
- Quanto anni hai? -> Quanti anni hai? — przed rzeczownikiem quanto zgadza się w rodzaju i liczbie; zostaje nieruchome tylko wtedy, gdy określa czasownik (Quanto costa?).
Wskazówki
- Najlepsza wiadomość w tej lekcji: pytanie rozstrzygnięcia nie kosztuje Cię żadnej gramatyki. Jeśli masz wątpliwości, powiedz oznajmujące i pozwól głosowi się wspiąć. To samo w sobie jest pełnym, poprawnym włoskim pytaniem.
- perché pełni podwójną rolę: pyta dlaczego i odpowiada bo. Perché non mangi? — Perché non ho fame. Jedno słowo, obie prace — i zawsze zachowuje znak akcentu na é.
- che czy quale przed rzeczownikiem: che po prostu pyta (Che film guardi? — jaki film), quale sugeruje wybór ze znanego zbioru (Quale film guardi, questo o quello? — który z tych). Gdy nie jesteś pewien, che to bezpieczny codzienny wybór.
- Ucz się dov’è, com’è i qual è jako trzech ustalonych pisowni, a nie jako reguł do wyprowadzania na nowo. To jedne z najczęściej pisanych zwrotów w języku, a qual è to to, w którym sami Włosi się mylą.