W skrócie

Włoskie liczebniki pisze się jednym słowem i są nieodmienne — zmienia kształt tylko uno. Dwie pułapki ortograficzne: dziesiątki tracą samogłoskę przed uno i otto (ventuno, ventotto) oraz znak akcentu na złożeniach z tre (ventitré). W dacie używaj głównego (il 3 marzo), wyjąwszy 1. dzień miesiąca (il primo maggio), a przy zegarze mów Sono le tre — gdzie le to zwykły przedimek określony niewidocznego ore.

Zasada

Liczebniki główne

Krok 1 — Naucz się 0–20 jako słownictwa. Nie ma tu logiki do odkrycia: zero, uno, due, tre, quattro, cinque, sei, sette, otto, nove, dieci, undici, dodici, tredici, quattordici, quindici, sedici, diciassette, diciotto, diciannove, venti. Zwróć uwagę na szew przy 16/17: do sedici jednostka idzie pierwsza (sedici = 6 + 10), od diciassette dziesiątka idzie pierwsza (dieci + sette).

Krok 2 — Wszystko powyżej 20 buduj przez sklejanie, jednym słowem. Dziesiątka + jednostka, bez spacji i bez myślnika: ventidue, trentacinque, quarantasei, novantanove. To nigdy się nie kończy: duecentoventicinque (225), quattromilacinquecento (4500).

Krok 3 — Odrzuć końcową samogłoskę dziesiątki przed uno i otto. uno i otto to jedyne jednostki zaczynające się od samogłoski, a włoski odmawia zderzenia. Każda dziesiątka od venti do novanta się ściąga:

• venti + uno = ventuno (nie ventiuno), venti + otto = ventotto
• trenta + uno = trentuno, trenta + otto = trentotto
• quaranta + otto = quarantotto, ottanta + uno = ottantuno

Wszystkie inne jednostki zostawiają dziesiątkę nietkniętą: ventidue, ventitré, ventinove.

Krok 4 — Postaw znak akcentu na złożeniach z tre. Samo jest tre, bez znaku akcentu. Przyklejone do dziesiątki, akcent pada na tę końcową sylabę i musi być zapisany: ventitré, trentatré, quarantatré, cinquantatré. Zapomnienie znaku akcentu to błąd ortograficzny, nie skrót.

Krok 5 — Wiedz, które duże liczby się zmieniają. cento nigdy się nie zmienia (duecento, cento euro); mille bierze liczbę mnogą -mila, sklejoną (duemila, diecimila). Żadne nie potrzebuje un z przodu. Ale milione i miliardo to prawdziwe rzeczowniki: biorą un, tworzą liczbę mnogą i potrzebują di przed tym, co się liczy — un milione di euro, due milioni di abitanti.

Krok 6 — Zgadzaj tylko uno. Każdy liczebnik jest nieodmienny oprócz uno, które zachowuje się dokładnie jak przedimek nieokreślony z lekcji 1, gdy następuje rzeczownik: un libro, uno studente, una casa, un’amica. To samo dzieje się wewnątrz złożeń: ventun anni, trentun giorni. Przed anni venti i trenta zwykle się ucina: Ho vent’anni.

Liczebniki porządkowe

Krok 7 — Naucz się pierwszych dziesięciu, potem używaj maszyny. primo, secondo, terzo, quarto, quinto, sesto, settimo, ottavo, nono, decimo są nieregularne i trzeba je zapamiętać. Od jedenastu w górę jest jedna reguła: weź główny, odetnij końcową samogłoskę, dodaj -esimo. undici -> undicesimo, venti -> ventesimo, cento -> centesimo, mille -> millesimo. Dwie pisownie przeżywają cięcie: ventitré -> ventitreesimo (e zostaje, znak akcentu znika) i ventisei -> ventiseiesimo.

Krok 8 — Traktuj porządkowe jak zwykłe przymiotniki. W przeciwieństwie do głównych zgadzają się w rodzaju i liczbie, dokładnie jak przymiotniki na -o z lekcji 5: il primo giorno, la prima volta, i primi mesi, le prime settimane.

Data

Krok 9 — il + główny + miesiąc. Miesiące pisze się małą literą i bez przedimka: il 3 marzo, il 15 agosto, il 22 dicembre. To il to przedimek określony niewypowiedzianego giorno, dlatego jest rodzaju męskiego.

Krok 10 — 1. dzień miesiąca to jedyny wyjątek. Pierwszy dzień miesiąca używa porządkowego: il primo maggio, il primo gennaio. Każdy inny dzień — wszystkie trzydzieści — używa zwykłego głównego. Nigdy il terzo marzo.

Krok 11 — Czytaj lata jako jedną zwykłą liczbę. nel 2026 = nel duemilaventisei, gdzie nel nie jest kawałkiem do zapamiętania, tylko in + il z lekcji 7 robiącym swoją zwykłą obowiązkową robotę. Miesiące biorą a albo in (a marzo, in marzo); dni tygodnia — lunedì, martedì, mercoledì, giovedì, venerdì, sabato, domenica — idą gołe przy jednej okazji (Arrivo lunedì), ale biorą przedimek przy nawyku (il lunedì = w poniedziałki).

Podawanie godziny

Krok 12 — Pytaj przez Che ore sono? (Che ora è? jest równie poprawne i równie częste.) Odpowiedź jest eliptyczna: żeńskie lm. ore jest rozumiane, ale nigdy nie wypowiadane. Sono le tre to naprawdę Sono le (ore) tre — le to po prostu przedimek określony, a czasownik jest w lm., żeby się z nim zgadzał. Wynika z tego, że:

• una jest w lp., więc bierze lp.: È l’una.
• mezzogiorno i mezzanotte to rzeczowniki męskie w lp. bez przedimka: È mezzogiorno.
• Wszystko inne jest w lm.: Sono le due, Sono le sette, Sono le ventidue.

Krok 13 — Dodawaj minuty przez e, odejmuj przez meno. Po godzinie: Sono le tre e dieci, le tre e un quarto, le tre e mezza. Do godziny: Sono le quattro meno un quarto (3:45), le quattro meno cinque. mezza zgadza się z ukrytym ora; słyszy się też mezzo i jest akceptowane.

Krok 14 — Mów „o” przez a + ten sam przedimek. Tu też nie ma nowych form — tylko obowiązkowe ściągnięcie z lekcji 7 tego kursu, zastosowane do przedimka, który właśnie wybrałeś: a + le = alle (alle tre), a + l’ = all’ (all’una). A gdzie nie ma przedimka, nie ma czego ściągać, więc mezzogiorno zostaje gołe: a mezzogiorno, a mezzanotte.

Formy i schematy

Główne, które warto znać na pamięć:

Gdzie dziesiątka zachowuje lub traci samogłoskę:

Główny -> porządkowy:

Zegar i przyimek, który z nim idzie:

Przykłady

Typowe błędy

• Ho ventiuno anni. -> Ho ventun anni. Dziesiątka się ściąga przed uno i otto: ventuno, ventotto. A przed anni liczba ucina się jeszcze raz.
• Sono ventitre studenti. -> Sono ventitré studenti. Złożenia z tre mają akcent na ostatniej sylabie, więc znak akcentu jest obowiązkowy — choć zwykłe tre go nie ma.
• Oggi è il terzo marzo. -> Oggi è il 3 marzo. Tylko 1. dzień miesiąca bierze porządkowy. Każdy inny dzień to goły główny po il.
• Sono le una. -> È l’una. Ukryty rzeczownik to ora, w lp.: jedna godzina bierze czasownik w lp. i przedimek w lp.
• Ci vediamo a le tre. -> Ci vediamo alle tre. alle to nie wyraz czasu — to a + le, a to ściągnięcie jest obowiązkowe (lekcja 7 tego kursu).

Wskazówki

• Reguła elizji jest mniejsza, niż wygląda: uno i otto to jedyne jednostki zaczynające się od samogłoski, więc tylko one kiedykolwiek skracają dziesiątkę. Osiem dziesiątek razy dwie jednostki — szesnaście form, jedna reguła.
• cento i mille są gołe (cento euro, mille euro), ale milione i miliardo to rzeczowniki i potrzebują zarówno un, jak i di: un milione di euro. Jeśli możesz po czymś postawić di, to rzeczownik, a nie liczebnik.
• Godzina i data kryją tę samą sztuczkę: niewypowiedziany rzeczownik dostarcza przedimka. le (ore) tre jest żeńskie lm.; il (giorno) tre jest męskie lp. To cały powód, dla którego Sono le tre, a il 3 marzo.
• Przy zegarze nie ma nowej gramatyki. Dobierz przedimek dobrze, a lekcja 7 tego kursu robi resztę automatycznie: le tre -> alle tre, l’una -> all’una, mezzogiorno (bez przedimka) -> a mezzogiorno.