W skrócie

Czasowniki, których potrzebujesz najbardziej — andare, fare, venire, dire, stare, dare, sapere — to te, które łamią reguły. Ale łamią je na niewielką liczbę wspólnych sposobów, więc ucz się ich w grupach, a nie pojedynczo. Prawie wszystkie zachowują regularne formy noi i voi, więc naprawdę nowych jest tylko cztery komórki na czasownik.

Zasada

Czasownik nieregularny jest nieregularny w temacie, prawie nigdy w końcówkach. Vado, faccio i vengo nadal kończą się na -o jak parlo; andiamo, facciamo i veniamo nadal kończą się na -iamo. Zmienia się to, co stoi przed końcówką. Dlatego te czasowniki wyglądają na straszne, a uczyć się ich jest tanio.

• Krok 1 — Załóż końcówki z Czas teraźniejszy: czasowniki regularne. Sześć końcówek to te, które już znasz. Nie wymyślaj nowych.
• Krok 2 — Najpierw sprawdź noi i voi. W większości nieregularnych te dwie formy buduje się na zwykłym temacie bezokolicznika i są całkowicie przewidywalne: andare -> andiamo, andate; venire -> veniamo, venite. Dostajesz je za darmo i przestajesz się o nie martwić.
• Krok 3 — Naucz się czterech dziwnych komórek. Nieregularność skupia się w io, tu, lui/lei i loro — formach, w których akcent pada na temat. Uczący się nazywają to butem albo kształtem L: zmienione formy to trzy górne plus dolna.
• Krok 4 — Przypisz czasownik do grupy. Prawie każdy częsty nieregularny należy do jednej z trzech grup poniżej.

Grupa 1 — czasowniki z -go

Grupa czasowników wstawia g dokładnie w dwóch komórkach: io i loro. Reszta zachowuje się normalnie: vengo, vieni, viene, veniamo, venite, vengono. Na poziomie A1 potrzebujesz venire (vengo), tenere (tengo), rimanere (rimango) i salire (salgo). Później spotkasz scegliere (scelgo), togliere (tolgo) i spegnere (spengo) — ta sama sztuczka.

g nigdy nie stoi w noi ani voi. Venghiamo nie istnieje.

Grupa 2 — krótkie czasowniki: andare, fare, dare, stare, sapere

Te pięć to najstarsze i najbardziej zatarte czasowniki w języku — ocierały się o siebie, aż zaczęły się rymować. Spójrz na tu, lui/lei i loro we wszystkich pięciu — schemat jest identyczny: -ai, goła samogłoska, -anno.

fare kryje też dłuższy łaciński temat, fac-, który wychodzi na powierzchnię w faccio i facciamo. dire nie należy do tej piątki, ale działa tak samo: jego temat dic- biegnie przez prawie każdą formę (dico, dici, dice, diciamo, dicono). Oba tracą długi temat przy voi, dlatego voi to szokująco krótkie fate i dite — nie facete, nie dicete.

Grupa 3 — czasowniki z wymianą w temacie

Tu samogłoska tematu się zmienia, ale tylko gdy jest akcentowana — więc znowu w bucie, a nie przy noi/voi:

• uscire: u staje się e -> esco, esci, esce, ale usciamo, uscite, potem escono.
• venire, tenere: e staje się ie przy tu i lui/lei -> vieni, viene; tieni, tiene. (Te czasowniki są w dwóch grupach naraz: -go przy io/loro, ie w środku.)
• morire: o staje się uo -> muoio, muori, muore, ale moriamo, morite, potem muoiono.

Logika jest ta sama co przy czasownikach z -isc-, które poznałeś w lekcji 6: akcentowany temat -> coś się dzieje; nieakcentowany temat (noi, voi) -> nic się nie dzieje. finire -> finisco, ale finiamo wcale nie jest nieregularne — to ta sama reguła rytmu, a te czasowniki zostają w pełni regularne.

Formy i schematy

Pięć najczęstszych nieregularnych obok siebie. Czytaj wiersze tu, lui/lei i loro w poprzek — rymują się:

Grupa -go — g pojawia się tylko przy io i loro:

dire i uscire — ukryty temat i wymiana samogłoski:

Gdzie naprawdę siedzi nieregularność — kształt zadania, dla każdego nieregularnego:

Przykłady

Typowe błędy

• noi venghiamo -> noi veniamo — g z vengo żyje tylko w io i loro. noi i voi buduje się na zwykłym bezokoliczniku: veniamo, venite.
• voi dicete / voi facete -> voi dite / voi fate — dwie najkrótsze formy voi w języku. Nie ma od nich ucieczki: zapamiętaj parę razem.
• noi esciamo -> noi usciamo — samogłoska zmienia się tylko wtedy, gdy jest akcentowana. noi i voi zachowują u z bezokolicznika.
• lui da un regalo -> lui dà un regalo — bez znaku akcentu da to przyimek „z / od”. Czasownik bierze grawis: dà.
• tu vengi -> tu vieni — tu nie buduje się z formy io. vengo i vieni to różne tematy, a tylko loro kopiuje io.

Wskazówki

• Pięć czasowników, jeden rym. vai — fai — dai — stai — sai, potem vanno — fanno — danno — stanno — sanno. Powtarzaj obie ciągi na głos, aż każde będzie jednym słowem; to 10 najtrudniejszych form włoskiego — załatwione.
• g to klamra. W każdym czasowniku z -go g pojawia się na górze (io) i na dole (loro) i nigdzie pomiędzy. Jeśli g pojawia się przy noi, jest źle.
• noi to Twoja siatka bezpieczeństwa. Utknąłeś przy formie? Forma noi jest prawie zawsze regularna i oddaje Ci prawdziwy temat: andiamo -> czasownik to naprawdę and-; diciamo -> czasownik to naprawdę dic-.
• sapere znaczy znać fakt albo umieć jak coś zrobić (So nuotare — umiem pływać). Znać osobę albo miejsce to conoscere, które jest całkowicie regularne.