W skrócie

Włoskie czasowniki dzielą się na trzy koniugacje, nazwane od końcówki bezokolicznika: -are, -ere, -ire. Odrzuć tę końcówkę, dodaj sześć końcówek czasu teraźniejszego danej koniugacji — i możesz mówić o teraźniejszości, o nawyku i o bliskiej przyszłości naraz. Jedna rzecz do dopamiętania: wiele czasowników na -ire wstawia -isc- (finire -> finisco).

Zasada

Forma, którą znajdziesz w słowniku, to bezokolicznik: parlare („mówić”), credere („wierzyć”), dormire („spać”). Sam nigdy nie tworzy gotowego zdania — trzeba go odmienić przez osoby.

• Krok 1 — Znajdź temat. Odrzuć trzy ostatnie litery bezokolicznika: parlare -> parl-, credere -> cred-, dormire -> dorm-.
• Krok 2 — Dodaj końcówkę osoby. Każda koniugacja ma własny zestaw sześciu. Dużo się pokrywa, więc ucz się różnic, a nie sześciu osobnych list.
• Krok 3 — Przy czasowniku na -ire sprawdź podgrupę. Niektóre czasowniki na -ire dodają -isc- między temat a końcówkę w czterech z sześciu form.

Końcówki niosą osobę. Ponieważ parlo może znaczyć tylko „mówię”, a parli tylko „mówisz”, włoski zwykle pomija zaimek podmiotu: mówi się Parlo italiano, a nie Io parlo italiano (zob. Zaimki osobowe w funkcji podmiotu i grzecznościowe Lei). Końcówka czasownika to nie ozdoba — to informacja.

Jeden czas teraźniejszy, trzy znaczenia po angielsku. Włoski ma tu jeden czas teraźniejszy: Mangio = „jem”, „jem właśnie” i „jem (rzeczywiście)”. Używa go też dla zaplanowanej bliskiej przyszłości: Parto domani = „wyjeżdżam jutro”.

Podgrupa z -isc-

Mniej więcej połowa częstych czasowników na -ire wstawia -isc- przed końcówką — ale tylko w formach, w których akcent pada na temat: io, tu, lui/lei i loro. Formy noi i voi są zawsze zwykłe: finiamo, finite — nigdy finisciamo.

Nie ma reguły, która przewidzi, które czasowniki na -ire tak robią, więc ucz się każdego z jego formą io: finire (finisco), dormire (dormo). Dobra wiadomość: grupa z -isc- jest większa i bardziej produktywna, więc gdy pojawia się nowy czasownik na -ire, bezpieczniejszy zakład to -isc-.

Zmiany ortograficzne, które chronią dźwięk

Końcówki -i i -iamo zaczynają się od i, a to zderza się z regułą pisowni c/g z Wymowa, ortografia i akcent (przewodnik po czytaniu i wymowie). Wychodzą z tego dwie przeciwstawne poprawki:

• Czasowniki na -care / -gare dodają h (cercare, pagare, giocare, spiegare). W cerco c jest twarde; przed i w cerchi stałoby się miękkie, więc wstawia się h, żeby je ochronić: cerco -> cerchi, cerchiamo; pago -> paghi, paghiamo. Dotyczy to tylko form tu i noi.
• Czasowniki na -ciare / -giare odrzucają i (cominciare, mangiare, viaggiare, lasciare). Tu i już jest w temacie i ma za zadanie utrzymać miękkie c/g. Końcówka dostarcza własne i, więc oba zlewają się w jedno: mangio -> mangi (nigdy mangii), comincio -> cominci. To samo przy noi: mangiamo, cominciamo, a nie mangiiamo.

Obie zmiany dotyczą pisowni, nie dźwięku: wymowa czasownika się nie zmienia. Te czasowniki nadal są w pełni regularne.

Gdzie pada akcent

Forma loro cofa akcent na temat: PARlano, CREdono, DORmono, fiNIscono — nigdy par-LA-no. To jedyna forma, w której uczący się regularnie kładą akcent źle.

Formy i schematy

Trzy regularne koniugacje oraz podgrupa z -isc-:

Same końcówki — zauważ, ile się pokrywa:

Które czasowniki na -ire biorą -isc-? Ucz się ich w parach:

Zmiany ortograficzne c/g (pogrubienie = zmieniona komórka):

Przykłady

Typowe błędy

• voi credite -> voi credete — końcówka voi to jedyne miejsce, w którym trzy koniugacje naprawdę się rozchodzą: -ate / -ete / -ite. Dopasuj ją do bezokolicznika.
• loro parlano wymawiane par-LA-no -> PARlano — w formie loro każdego regularnego czasownika akcent wraca na temat.
• loro parlono -> loro parlano — czasownik na -are zachowuje swoje a: -ano. Tylko czasowniki na -ere i -ire biorą -ono.
• noi finisciamo -> noi finiamo — -isc- nigdy nie pojawia się przy noi ani voi; te formy są zawsze zwykłe.
• tu mangii / tu cerci -> tu mangi / tu cerchi — tematyczne i w mangiare zlewa się z końcówką, a cercare potrzebuje h, żeby utrzymać twarde c.

Wskazówki

• Najpierw powtarzaj na głos rzędy io i tu: każdy regularny czasownik, we wszystkich trzech koniugacjach, kończy się na -o i -i. To jedna trzecia pracy za darmo.
• noi to -iamo we wszystkich trzech koniugacjach, bez wyjątków — i to ta sama forma, którą spotkasz potem w trybie łączącym i rozkazującym.
• Ucz się każdego nowego czasownika na -ire w parze z jego formą io (capire, capisco). To jedyny sposób, by znać podgrupę, a w chwili poznania słowa nie kosztuje to nic ekstra.
• h w cerchi i brakujące i w mangi rozwiązują ten sam problem z przeciwnych stron: i końcówki zmiękczyłoby twarde c/g albo zdublowałoby to, które już jest miękkie. Wygrywa dźwięk, pisownia się dostosowuje.
• Nie każdy czasownik, który wygląda na regularny, nim jest: andare, fare, venire i dire kończą się na -are/-ere/-ire, ale są nieregularne — to następna lekcja o czasownikach.