W skrócie

Ten zestaw podkręca lub przycisza głośność jednego wyrazu w zdaniu. こそ koso wskazuje na coś i mówi „to i tylko to” (今度こそ kondo koso, „tym razem na pewno”); さえ／すら sae / sura znaczą „nawet” i wybierają najbardziej zaskakujący przypadek (子供さえ知っています, „nawet dzieci to wiedzą”); にすぎない ni suginai sprowadza coś do „nie więcej niż to”; だけあって dake atte przypisuje wynik czemuś, co go tłumaczy. To wzmocnione, nacechowane rejestrem kuzynki codziennych だけ／しか／ばかり, poznanych w lekcji 34.

Zasada

Wszystko tu jest środkiem typu 取り立て toritate — wybiera jeden element zdania i komentuje go. Ma to dwa praktyczne skutki: stoi po wyrazie, który podkreśla, i zwykle zastępuje が i を, zostawiając na miejscu に, で, から, と.

Krok 1 — こそ: „to właśnie, i nic innego”. Postaw こそ po rzeczowniku, by wskazać go z naciskiem. これこそ本物です。 (Kore koso honmono desu.) — „To jest prawdziwa rzecz”. が i を odpadają (×これがこそ), ale inne partykuły zostają, a こそ idzie po nich: 今こそ ima koso („teraz jest ten moment”), ここでこそ koko de koso.

Trzy utrwalone użycia dźwigają większość codziennego ciężaru:

• こちらこそ kochira koso — „nie, to ja powinienem/powinnam to powiedzieć”, standardowa odpowiedź na podziękowanie albo przeprosiny.
• 今度こそ kondo koso — „tym razem na pewno”, po wcześniejszych niepowodzeniach.
• 〜からこそ — właśnie dlatego, że. Dołącz to do formy prostej plus から; zdanie bardzo często kończy się 〜のです／〜んです, choć nie musi (忙しいからこそ、家族との時間を大切にしたいです): 好きだからこそ、厳しく言うのです。 (Suki da kara koso, kibishiku iu no desu.) — „To właśnie dlatego, że cię lubię, mówię surowo”. Zwykłe から podaje powód; からこそ upiera się, że to właśnie ten powód, a nie żaden inny, jest prawdziwy.

〜ばこそ to ta sama idea w sztywnej japońszczyźnie pisanej: forma na ば + こそ, znów kończąca się na のだ. 親が子を思えばこそ、厳しくするのです。 (Oya ga ko o omoeba koso, kibishiku suru no desu.) Rozpoznawaj to — rzadko musisz to tworzyć sam.

Krok 2 — こそ jako ramka ustępstwa: „owszem, X, ale…”. Postaw こそ przy rzeczowniku, a po zdaniu daj が／けれど — wtedy zdanie przyznaje ten jeden punkt, po czym go obala: 値段こそ高いですが、品質は確かです。 (Nedan koso takai desu ga, hinshitsu wa tashika desu.) — „Cena, owszem, jest wysoka, ale jakość jest pewna”. Codzienny odpowiednik zamiast tego powtarza wyraz — 高いことは高いですが — a oficjalna, literacka wersja używa tematu na ます + こそすれ: 増えこそすれ、減ることはありません („może i wzrosnąć, ale nie spadnie”).

Krok 3 — さえ／すら: „nawet”, skrajny przypadek. さえ po rzeczowniku znaczy „nawet to, więc z pewnością i cała reszta”: その漢字は子供さえ知っています。 (Sono kanji wa kodomo sae shitte imasu.) W praktyce でさえ jest jeszcze częstsze przy osobach i rzeczach pełniących funkcję podmiotu (子供でさえ), a naturalnym środowiskiem jest zdanie przeczące: 名前さえ書けませんでした („nie potrafił napisać nawet swojego imienia”). すら to to samo znaczenie w sztywniejszym, pisanym rejestrze — wstaw je zamiast さえ w wypracowaniu albo raporcie, nigdy w czacie.

Krok 4 — まで: „nawet, posunąć się aż do”. O ile さえ wybiera zaskakującego członka zbioru, まで zaznacza, jak daleko posunięto czynność na jakiejś skali — i zachowuje się jak こそ i さえ wobec partykuł stojących przed nim: に, で, から i と zostają, a が i を odpadają (親にまで, ale 嘘までつきました): 親にまで嘘をつきました。 (Oya ni made uso o tsukimashita.) — „Okłamał nawet własnych rodziców”. To emfatyczne まで, a nie „aż do” まで z lekcji 6.

Krok 5 — さえ〜ば: „gdyby tylko”, zupełnie inny schemat. Nie myl tego z „nawet”. Tutaj さえ zaznacza jedyny warunek, który wystarczy, a orzeczenie przyjmuje formę na ば — と jest tu niemożliwe, a たら pojawia się tylko potocznie: お金さえあれば、何でも買えます。 (Okane sae areba, nan demo kaemasu.) — „Gdybym tylko miał pieniądze, mógłbym kupić wszystko”. Przy czasowniku さえ wsuwa się po temacie na ます, a する niesie ば: 読みさえすれば分かります (yomi sae sureba wakarimasu). Zobacz tabelę wzorców poniżej — to na złączeniach najłatwiej zgubić znaki.

Krok 6 — にすぎない: „nie więcej niż”. Dołącz にすぎない (grzecznie にすぎません) do rzeczownika, liczby albo zdania w formie prostej, żeby je pomniejszyć: それはうわさにすぎません。 (Sore wa uwasa ni sugimasen.) — „To nic innego jak plotka”. 十パーセントにすぎません — „zaledwie dziesięć procent”. Zawsze pomniejsza, więc naturalnie łączy się z ただの („zaledwie”): ただの言い訳にすぎません (tada no iiwake ni sugimasen, „to tylko wymówka”).

Krok 7 — だけあって／だけに／だけのことはある: zasłużony wynik. Znaczą „jak można się spodziewać po X” — X tłumaczy wynik. Dołączają się do formy prostej, z な po przymiotniku na -na i niczym (albo である) po rzeczowniku. さすが元プロだけあって、教え方が上手です。 (Sasuga moto puro dake atte, oshiekata ga jōzu desu.) Często wprowadza je przysłówek さすが.

Uwaga: だけに robi to samo, ale nie jest ograniczone do dobrych wieści — wzmacnia też rozczarowanie, i wtedy drugie zdanie ma wydźwięk negatywny: 期待していただけに、残念でした。 (Kitai shite ita dake ni, zannen deshita.) — „Właśnie dlatego, że miałem nadzieję, było to rozczarowujące”. 〜だけのことはある zamyka zdanie jako werdykt: 高いだけのことはあります。 („Jest wart swojej ceny”.)

Krok 8 — のみ／のみならず oraz ばかりか／どころか. のみ to oficjalne, pisane だけ: 会員のみ入場できます (kaiin nomi nyūjō dekimasu, „tylko dla członków”). のみならず to oficjalne だけでなく, a drugie zdanie zwykle niesie も: 英語のみならず、フランス語も話せます。 ばかりか to jego bliźniak w zwykłym rejestrze, dodający zaskoczenie — drugi element przebija pierwszy.

どころか to ten, przy którym trzeba zwolnić, bo ma dwa odczytania i oba zaprzeczają pierwszemu elementowi:

1. „Daleko od X — prawdą jest coś przeciwnego”. 彼は謝るどころか、笑っていました。 (Kare wa ayamaru dokoro ka, waratte imashita.) — „Daleko mu było do przeprosin — śmiał się”.
2. „Nie mówiąc już o X — nawet ta mniejsza rzecz nie wychodzi”. Tutaj drugie zdanie jest przeczące i przyjmuje も: 漢字どころか、ひらがなも読めません。 — „Nie mówiąc już o kanji, nie potrafi przeczytać nawet hiragany”.

Uporządkowanie względem lekcji 34. だけ, しか〜ない i ばかり są ilościowe i codzienne: liczą i należą do mowy potocznej. Ten zestaw jest wzmacniający i nacechowany rejestrem: こそ i さえ dramatyzują, のみ i すら to japońszczyzna pisana, にすぎない i だけあって wydają werdykt. To samo miejsce w zdaniu, inna rola i inny rejestr.

Formy i schematy

Wzmocnienie — do czego dołącza się każde z nich:

さえ pełni dwie niepowiązane funkcje — druga wymaga formy na ば:

Ograniczenie i wydawanie werdyktu:

Przykłady

Typowe błędy

• これがこそ本物です。 (Kore ga koso honmono desu.) -> これこそ本物です。 (Kore koso honmono desu.) — が i を odpadają przed こそ, dokładnie tak jak przed しか. に, で, から i と zostają: 今こそ, ここでこそ.
• お金さえあったら、何でも買えます。 (Okane sae attara, nan demo kaemasu.) -> お金さえあれば、何でも買えます。 (Okane sae areba, nan demo kaemasu.) — ramka „gdyby tylko” buduje się formą na ば. たら słychać w mowie potocznej, ale to nie jest forma do tworzenia samemu, a と w ogóle tu nie działa.
• 読むさえすれば分かります。 (Yomu sae sureba wakarimasu.) -> 読みさえすれば分かります。 (Yomi sae sureba wakarimasu.) — przy czasowniku さえ wstawia się po temacie na ます, a する przyjmuje końcówkę ば.
• 有名だけあって、人が多いです。 (Yūmei dake atte, hito ga ōi desu.) -> 有名なだけあって、人が多いです。 (Yūmei na dake atte, hito ga ōi desu.) — przymiotnik na -na zachowuje swoje な przed だけ, tak samo jak przed こと i ので.
• 漢字どころか、ひらがなも読めます。 (Kanji dokoro ka, hiragana mo yomemasu.) -> 漢字どころか、ひらがなも読めません。 (Kanji dokoro ka, hiragana mo yomemasen.) — w odczytaniu „nie mówiąc już o” drugie zdanie musi być przeczące; twierdzące daje przeciwne stwierdzenie.

Wskazówki

• こそ odpowiada na niewypowiedziane „które?”. Jeśli mógłbyś powiedzieć „nie, to” albo „tym razem, w przeciwieństwie do poprzedniego”, pasuje こそ. Jeśli chcesz po prostu dodać mocy całemu zdaniu, użyj zamiast tego przysłówka (本当に, ぜひ) — こそ zawsze zawęża się do jednego elementu.
• Sprawdź さえ, czytając je od tyłu. „Nawet X” zakłada „więc oczywiście i wszystko powyżej X”: 子供さえ知っている znaczy, że dorośli z pewnością to wiedzą. Jeśli ten wniosek nie zachodzi, potrzebujesz も albo だけ, a nie さえ.
• さえ pojawia się w dwóch schematach, które nie mają ze sobą nic wspólnego. Samo さえ = „nawet” (fakt); さえ + ば = „gdyby tylko” (warunek). Forma na ば na końcu zdania to twój jedyny pewny sygnał — wypatruj jej, zanim zaczniesz tłumaczyć.
• Zanim zaczniesz pisać, ustal rejestr. W wypracowaniu: のみ, のみならず, すら, にすぎない, ばこそ. W rozmowie: だけ, だけでなく, さえ, こそ, ばかりか. Mieszanie ich — のみ w wiadomości na czacie, だけ w oficjalnym raporcie — to znak rozpoznawczy tekstu poskładanego z listy gramatycznej.