数词的句法与格支配

B1 Składnia i rekcja liczebnika 40 / 52

概要

你已经学过数词本身(第 13 课),也知道2 到 4后面接主格复数,5 及以上接属格复数。这节课要讲的是叠加在这条规则之上的句法:dwa/dwie/dwaj/dwóch如何按性别和生命度分化,数词会给名词和动词强加哪个格,以及另外两类数词——用于混合群体和幼崽的集合数词(dwoje、troje……),以及分数数词(pół、półtora、jedna trzecia)。把名词的格和动词的一致关系用对,数数才能听起来地道。

规则

波兰语的数词不只是挨着名词摆放——它会像介词或动词支配格那样支配名词(见动词的格支配)。取决于数词的有两件事:被数的名词该用哪个格,以及动词的一致关系。

dwa/dwie 与“2–4”对“5 及以上”的分野

对2、3、4来说,名词保持主格复数,动词用复数:

  • Dwa koty śpią.(两只猫在睡觉。)
  • Trzy książki leżą na stole.(三本书放在桌子上。)

从5 开始(以及 11–14),名词要换成属格复数,动词变成单数中性:

  • Pięć kotów śpi.(五只猫在睡觉。)
  • Dwanaście osób przyszło.(来了十二个人。)

在普通数数时,只有 jeden 和 dwa 会因性别变化。dwa 用于阳性和中性(dwa koty、dwa okna);dwie 用于阴性(dwie książki)。从 trzy 开始,性别就看不出来了——直到你数的是男人。

阳性人称形式:dwaj/dwóch(以及 trzej/trzech、pięciu……)

当被数的名词是阳性人称名词(指男性——也就是阳性人称性,见阳性人称与非阳性人称)时,数词会有一个特殊形式,而且有两种说法:

  1. 主格阳性人称形式 dwaj、trzej、czterej + 主格复数名词 + 复数动词:
    • Dwaj studenci czytają.(两个学生在看书。)
  2. 属格/数量式 dwóch、trzech、czterech + 属格复数名词 + 单数中性动词:
    • Dwóch studentów czyta./Dwóch studentów czytało.(两个学生在/曾经在看书。)

两种说法都对;口语里 dwóch 这种说法更常见。数男人且是5 及以上时,只有第二种类型:pięciu、sześciu、siedmiu…… + 属格复数 + 单数中性动词——Pięciu mężczyzn przyszło(来了五个男人)。

疑问词也按同样的方式分化:ilu 用于男性,ile 用于其余一切——搭配可数名词时,两者都接属格复数和单数中性动词:Ilu mężczyzn tam pracuje? 对比 Ile kobiet tam pracuje?(那儿工作的男人/女人有多少?)它们都没有主格复数的变体,所以不存在与 dwaj 对应的 ilu。

集合数词(liczebniki zbiorowe)

集合数词系列 dwoje、troje、czworo、pięcioro…… 在三种情况下是强制性的(或者是强烈优先的):

  • 人的男女混合群体:dwoje studentów = 一男一女两个学生在一起。
  • 表示人或动物幼崽的名词:troje dzieci(三个孩子),czworo kociąt(四只小猫)。
  • 只有复数形式的名词:dwoje drzwi(两扇门),czworo skrzypiec(四把小提琴)。

它们都支配属格:dwoje dzieci、pięcioro drzwi,动词和 5 以上的模式一样用单数中性:Dwoje dzieci bawiło się w parku(两个孩子在公园里玩耍)。

分数数词(liczebniki ułamkowe)

  • pół(半)不变化,支配属格:pół godziny(半小时),pół chleba(半个面包)。
  • półtora(一个半,阳性/中性)/półtorej(阴性)支配属格单数:półtora roku(一年半),półtorej godziny(一个半小时)。
  • ćwierć(四分之一)+ 属格:ćwierć litra。
  • 普通分数读作基数词 + 阴性序数词:jedna trzecia(1/3),dwie trzecie(2/3),trzy czwarte(3/4);被度量的名词始终用属格:jedna trzecia tortu(蛋糕的三分之一)。

形式与结构

dwa 按性别/生命度的完整变格

格阳性人称(阳性人称形)阳性非人称/中性阴性
主格dwaj / dwóchdwadwie
属格dwóchdwóchdwóch
与格dwómdwómdwóm
宾格dwóchdwadwie
工具格dwomadwomadwiema / dwoma
前置格dwóchdwóchdwóch

阳性人称与非阳性人称的主格(2–4)

数词非阳性人称(事物、女性、动物)阳性人称(男性)——形式 A阳性人称——形式 B
2dwa koty / dwie kobietydwaj studencidwóch studentów
3trzy kotytrzej studencitrzech studentów
4cztery kotyczterej studenciczterech studentów
5pięć kotów-pięciu studentów

数词支配的格,以及动词

数词(最后一个词)名词的格动词
1 (jeden)主格单数单数,按性别一致
2、3、4(非阳性人称)主格复数复数
2、3、4 阳性人称 dwaj/trzej主格复数复数
2–4 阳性人称 dwóch/trzech + 5 及以上 + 11–14属格复数单数中性
集合数词 dwoje、troje……属格复数单数中性
ile(非阳性人称)/ilu(阳性人称)属格复数单数中性

集合数词

2 dwoje3 troje4 czworo5 pięcioro
6 sześcioro7 siedmioro8 ośmioro9 dziewięcioro

集合数词(dwoje)的变格:主格 dwoje——属格 dwojga——与格 dwojgu——宾格 dwoje——工具格 dwojgiem——前置格 dwojgu。例如 matka dwojga dzieci(一位有两个孩子的母亲)。

分数数词

词意思支配的格例词
pół一半属格pół roku
półtora1.5(阳/中)属格单数półtora dnia
półtorej1.5(阴)属格单数półtorej minuty
ćwierć四分之一属格ćwierć litra
jedna trzecia1/3属格jedna trzecia klasy
dwie trzecie2/3属格dwie trzecie głosów

例句

Polski中文
Dwaj bracia mieszkają w Krakowie.两个兄弟住在克拉科夫。
Dwóch braci mieszka w Krakowie.两个兄弟住在克拉科夫。(意思相同,另一种句式)
Na przystanku czekało pięciu mężczyzn.五个男人在车站等着。
W rodzinie jest troje dzieci.这个家庭里有三个孩子。
Dwoje studentów przygotowało projekt.两个学生(一男一女)准备了这个项目。
Spotkanie trwało pół godziny.会议持续了半个小时。
Czekam tu już półtorej godziny.我在这儿已经等了一个半小时。
Zjadłem jedną trzecią tortu.我吃了蛋糕的三分之一。
To mieszkanie ma dwoje drzwi.这套公寓有两扇门。
Dwie siostry i dwóch braci - razem czworo.两个姐妹和两个兄弟——一共四个人。

常见错误

  • dwa studenci -> dwaj studenci/dwóch studentów——数男性时要用阳性人称形式,不能用 dwa。
  • dwóch studenci czytają -> dwóch studentów czyta——dwóch 这种句式需要属格复数名词和单数中性动词。
  • dwaj studentów -> dwaj studenci——主格阳性人称形式 dwaj 要求名词保持主格复数。
  • dwa dzieci -> dwoje dzieci——表示幼崽的名词要用集合数词。
  • pięć drzwi -> pięcioro drzwi——只有复数形式的名词要用集合数词来数。
  • pół godzinę -> pół godziny——pół 支配的是属格,不是宾格。
  • półtora godziny -> półtorej godziny——godzina 是阴性名词,所以要用 półtorej。
  • jedna trzecia tort -> jedna trzecia tortu——分数后面被度量的名词要保持属格。
  • dwoje dzieci bawili się -> dwoje dzieci bawiło się——集合数词做主语时,动词要用单数中性。

学习提示

  • 数数之前先问自己两个问题:要数的是男性吗?是混合群体/幼崽/只有复数形式的名词吗?“是男性”会用到 dwaj/dwóch;“混合或幼崽”会用到 dwoje/troje。
  • dwóch studentów przyszło 这种句式在口语里是最保险的默认选项——属格复数名词、单数中性动词,动词不用猜性别。
  • 只要动词是单数中性(5 以上、阳性人称的 dwóch、集合数词),过去时就以 -ło 结尾:przyszło、było、bawiło się。
  • pół 永远不变;półtora 只有 półtora(阳/中)对 półtorej(阴)这一对形式——把它们当成一组两项的组合来记。
  • 分数的用法就像一个数量短语:数字部分会变化,被数的名词则始终固定用属格。
  • 把几个集合数词整体背下来:dwoje drzwi、troje dzieci、czworo skrzypiec——它们能覆盖你实际会遇到的情况。