名词变格的完整变化表
B1 Deklinacja rzeczownika 35 / 52
概要
波兰语名词的词尾会随它在句子里的成分而变化——同一个名词可以穿上七套不同的“衣服”。到目前为止,你是一个格一个格分别学的;这节课把它们并排放在一起,做成完整的变化表。学会读一张完整的变格表,就是那些零散规则变成一整套你可以信赖的系统的时刻。
规则
每个波兰语名词都有七个格的变化(przypadki),并且分单数和复数两套。一个名词具体用什么词尾,由三件事决定:它的性(阳性、阴性、中性)、(阳性名词的)生命度(指不指活物)、以及词干类型(词干以硬辅音还是软辅音结尾)。摸清一个名词的这三件事,它的整张变化表就跟着确定了。
七个格一览
| 格 | 波兰语 | 问题 | 核心作用 |
|---|---|---|---|
| 主格 | mianownik | kto? co? | 主语 |
| 属格 | dopełniacz | kogo? czego? | 所属、否定、“……的”、许多介词后面 |
| 与格 | celownik | komu? czemu? | 间接宾语(“给/为”) |
| 宾格 | biernik | kogo? co? | 直接宾语 |
| 工具格 | narzędnik | kim? czym? | “用/被”,być 后面 |
| 前置格 | miejscownik | (o) kim? (o) czym? | 只出现在介词(w、na、o、przy、po)后面 |
| 呼格 | wołacz | - | 称呼、直接称呼对方 |
两条能省一半功夫的捷径
有两处系统性的重合,意味着你其实不用真的去背 7 × 2 = 14 套不同的词尾:
- 对无生的阳性名词和所有中性名词来说,宾格 = 主格(widzę stół、okno)。
- 对单数的有生阳性名词、以及复数里的阳性人称(男性指人)名词来说,宾格 = 属格(widzę studenta、studentów)。
复数里其余的情况,宾格干脆就照抄主格。所以真正需要新记的词尾,主要就是属格、与格、工具格和前置格。
词干音变
加上词尾常常会让词干末尾的辅音软化,或者引起元音的变化。这些变化只要认出来,就是有规律的:t -> ci(student -> o studencie)、k -> c(książka -> książce)、g -> dz(noga -> nodze)、r -> rz、o-kreskowane -> o(stół -> stołu),还有一个“游离的 e”,会脱落或者冒出来(pies -> psa、okno -> okien)。完整的一套见音变。
形式与结构
单数
| 格 | student(阳性有生) | stół(阳性无生) | kobieta(阴性) | noc(阴性辅音结尾) | okno(中性) |
|---|---|---|---|---|---|
| 主格 | student | stół | kobieta | noc | okno |
| 属格 | studenta | stołu | kobiety | nocy | okna |
| 与格 | studentowi | stołowi | kobiecie | nocy | oknu |
| 宾格 | studenta | stół | kobietę | noc | okno |
| 工具格 | studentem | stołem | kobietą | nocą | oknem |
| 前置格 | studencie | stole | kobiecie | nocy | oknie |
| 呼格 | studencie | stole | kobieto | nocy | okno |
复数
| 格 | studenci(阳性有生) | stoły(阳性无生) | kobiety(阴性) | noce(阴性辅音结尾) | okna(中性) |
|---|---|---|---|---|---|
| 主格 | studenci | stoły | kobiety | noce | okna |
| 属格 | studentów | stołów | kobiet | nocy | okien |
| 与格 | studentom | stołom | kobietom | nocom | oknom |
| 宾格 | studentów | stoły | kobiety | noce | okna |
| 工具格 | studentami | stołami | kobietami | nocami | oknami |
| 前置格 | studentach | stołach | kobietach | nocach | oknach |
| 呼格 | studenci | stoły | kobiety | noce | okna |
注意复数里有多少东西是各个性共用的:与格 -om、工具格 -ami、前置格 -ach,对所有名词都一样。这三个词尾是整套系统里最容易记的部分。
看懂生命度这一行
阳性这几栏正好展示了这两条捷径的实际效果。单数里,有生的 student 是宾格 = 属格(studenta),无生的 stół 是宾格 = 主格(stół)。复数里,阳性人称(男性指人)的 studenci 同样是宾格 = 属格(studentów),而所有非阳性人称的(stoły、kobiety、noce、okna)都是宾格 = 主格。这个阳性人称/非阳性人称的区分,同样决定着形容词和动词的性数配合——见复数中的阳性人称与非阳性人称。
例句
| Polski | 中文 |
|---|---|
| Student czeka na profesora. | 学生在等教授。 |
| Nie znam tego studenta. | 我不认识那个学生。 |
| Dałem książkę studentowi. | 我把书给了那个学生。 |
| Rozmawiam ze studentem o egzaminie. | 我在跟那个学生谈考试的事。 |
| Książka leży na stole. | 书放在桌子上。 |
| Kupiłem prezent dla kobiety. | 我给那位女士买了件礼物。 |
| Studenci piszą egzamin w auli. | 学生们在礼堂里考试。 |
| Widziałem tych studentów wczoraj. | 我昨天看见了那些学生。 |
| W tych oknach wiszą nowe zasłony. | 这些窗户上挂着新窗帘。 |
| Opiekuję się dziećmi sąsiadów. | 我照看邻居家的孩子。 |
常见错误
- Daję prezent kobieta. -> Daję prezent kobiecie.——接受者要用与格(kobiecie),不能用主格。
- Widzę studentów 用作宾语 -> 非阳性人称要保持宾格 = 主格:widzę stoły(不是 stołów)——只有阳性人称的复数才照抄属格。
- na stołu -> na stole——阳性无生名词的前置格通常带软化,用 -e,不用属格的 -u。
- z studentem -> ze studentem——介词后面碰到难念的辅音丛时要插入 -e;名词本身仍然是工具格。
- książka bratu -> książka brata——表示所属要用属格(brata),不用与格。
- dwa okien -> dwa okna——dwa/trzy/cztery 后面的名词要用主格/宾格复数,不用属格。
- 表示“在窗户里”时 w oknu -> w oknie——规则的前置格用 -e,并带有 n -> ni 的软化。
学习提示
- 记名词的时候,把介词和格一起记:do domu(属格),ku miastu(与格),ze stołem(工具格),w domu(前置格)。这个小词能帮你把词尾牢牢记住。
- 先背下这复数三件套:-om / -ami / -ach(与格/工具格/前置格)不会随性而变。光是这一点,就能打开每张复数变化表一半的内容。
- 把任何名词都变成一个提问测试:kogo? czego? 找出属格,komu? czemu? 找出与格,kim? czym? 找出工具格。只要你能回答这个问题,就等于确定了这个格。
- 前置格从不单独出现——只要看到一个前置格形式,它前面一定有个介词(w、na、o、przy、po)。
- 遇到一个新的阳性名词,先问一个问题——“它是活的吗?”——这样就能先确定它的宾格,其他的再说。