运动动词
A2 Czasowniki ruchu 26 / 52
概要
波兰语有一小组动词——运动动词(czasowniki ruchu)——以一种特殊的方式成对出现。两个搭档都是未完成体,所以这不是你在第 20 课学过的那种体的对子。相反,其中一个表示朝一个方向的一次出行,另一个表示来回走动、多个方向,或者习惯性的动作。英语两种情况都用“go”,所以你必须学会判断该用哪个波兰语动词。
规则
最重要的两对是 iść/chodzić(“步行”)和 jechać/jeździć(“乘车、开车”)。每一对里的第一个动词是定向的,第二个是不定向的。
定向——czasownik określony
定向动词(iść、jechać)表示朝一个方向、正在进行的一次出行,通常是有明确目的地的:
- 此刻正在发生的动作:Idę do szkoły.(“我正在走去学校——现在。”)
- 某一次具体的出行,哪怕是在过去或将来:Jutro jadę do Krakowa.(“明天我要去克拉科夫。”)
- 把它想象成一支笔直的箭:从 A 到 B,单程,一次。
不定向——czasownik nieokreślony
不定向动词(chodzić、jeździć)表示反复发生、习惯性、漫无目的、往返,或者朝多个方向的动作:
- 习惯/反复的动作:Codziennie chodzę do szkoły.(“我每天去学校。”)
- 一般的能力或方式:Dziecko już chodzi.(“这孩子已经会走路了。”)
- 往返、来回的出行:Często jeżdżę do babci.(“我常去奶奶家——然后再回来。”)
- 把它想象成一条游走或打转的线:来来回回,一次又一次,或者没有固定的方向。
两者都是未完成体
关键在于,iść、chodzić、jechać 和 jeździć 都是未完成体。它们互相都不是对方的“完成体”搭档。要构成完成体的运动动词,需要加上前缀(见带前缀的运动动词,第 39 步):pójść(“出发去(步行)”),pojechać(“出发去(乘车)”)。在这一对基础动词里,要选择的只是朝一个方向的一次出行还是反复、往返的动作。
形式与结构
这四个基础动词都是不规则的,必须逐个记住。注意其中的辅音和元音音变,尤其是 iść(现在时词干 d/dz,过去时词根 szedł-/szł-)。
iść/chodzić(步行)
| iść(定向) | chodzić(不定向) | |
|---|---|---|
| ja | idę | chodzę |
| ty | idziesz | chodzisz |
| on/ona/ono | idzie | chodzi |
| my | idziemy | chodzimy |
| wy | idziecie | chodzicie |
| oni/one | idą | chodzą |
| 过去时(阳性单数) | szedłem | chodziłem |
| 过去时(阴性单数) | szłam | chodziłam |
| 过去时(第三人称阳性/阴性) | szedł / szła | chodził / chodziła |
jechać/jeździć(乘车)
| jechać(定向) | jeździć(不定向) | |
|---|---|---|
| ja | jadę | jeżdżę |
| ty | jedziesz | jeździsz |
| on/ona/ono | jedzie | jeździ |
| my | jedziemy | jeździmy |
| wy | jedziecie | jeździcie |
| oni/one | jadą | jeżdżą |
| 过去时(阳性单数) | jechałem | jeździłem |
| 过去时(阴性单数) | jechałam | jeździłam |
| 过去时(第三人称阳性/阴性) | jechał / jechała | jeździł / jeździła |
其他常见的运动动词对
同样的定向/不定向区分贯穿整个这一类动词。现在时 ja 和 on 的形式:
| 意思 | 定向(单次出行) | 不定向(反复/多方向) |
|---|---|---|
| 跑 | biec: biegnę, biegnie | biegać: biegam, biega |
| 飞 | lecieć: lecę, leci | latać: latam, lata |
| 游泳/航行 | płynąć: płynę, płynie | pływać: pływam, pływa |
| 拿、搬(步行) | nieść: niosę, niesie | nosić: noszę, nosi |
| 运、载(乘车) | wieźć: wiozę, wiezie | wozić: wożę, wozi |
例句
| Polski | 中文 |
|---|---|
| Idę teraz do pracy. | 我现在正走去上班。(一次出行,正在进行) |
| Codziennie chodzę do pracy pieszo. | 我每天走路去上班。(习惯) |
| Patrz, dziecko już chodzi! | 看,这孩子已经会走路了!(能力) |
| Jutro jadę do Warszawy na spotkanie. | 明天我要去华沙开会。(一次出行) |
| W wakacje często jeździmy nad morze. | 夏天我们经常去海边。(反复往返) |
| Ona jeździ do pracy autobusem. | 她坐公交车上班。(日常通勤) |
| Dokąd idziesz? | 你这是去哪儿?(现在,步行) |
| Ptaki lecą na południe. | 鸟儿正往南飞。(一次有方向的飞行) |
| Dzieci biegają po parku. | 孩子们正在公园里到处跑。(多个方向) |
| Kelner niesie talerze do stolika. | 服务员正把盘子端到桌上。(一个方向) |
常见错误
- Teraz chodzę do szkoły.(想表达“我现在正在路上”)-> Teraz idę do szkoły.——正在进行的一次出行要用定向动词 iść。
- Codziennie idę do pracy.(想表达“每天”)-> Codziennie chodzę do pracy.——每天的习惯要用不定向动词 chodzić。
- Jutro jeżdżę do Krakowa. -> Jutro jadę do Krakowa.——一次计划好的出行要用定向动词 jechać。
- Idę do Krakowa.(想表达去另一座城市)-> Jadę do Krakowa.——城市之间要乘车,所以用 jechać,而不是表示步行的 iść。
- Będę pojechał do babci. -> Pojadę do babci. 或 Będę jeździł do babci.——带前缀的完成体动词(pojechać)自己就能构成单词形式的将来时,不要和 będę 连用。
- Ona chodzi do pracy teraz.(想表达此刻)-> Ona idzie do pracy.——“此刻正在路上”要用定向动词。
学习提示
- 单向箭头,现在/这一次出行 -> 定向(idę、jadę)。打转、习惯、往返 -> 不定向(chodzę、jeżdżę)。
- 步行用 iść/chodzić;乘坐任何交通工具(公交车、汽车、火车、自行车)用 jechać/jeździć。就算方向选对了,用错这一对动词听起来也很别扭。
- 时间词是很强的提示:teraz、w tej chwili、jutro(jeden raz) 倾向于定向;codziennie、często、zawsze、zwykle 倾向于不定向。
- 记住两个搭档都是未完成体——表示“完成”的版本要靠加前缀(pójść、pojechać、przyjść、wyjechać)构成,这些留到后面第 39 课再讲。
- 把每一对动词当作一个整体记在一张单词卡上:iść/chodzić、jechać/jeździć、biec/biegać、lecieć/latać。