W skrócie

Czasownik posiłkowy dostawiony za czasownikiem głównym dodaje informację, jak dana czynność się zakończyła. -아/어 버리다 = jest całkowicie zrobione i już go nie ma (ulga albo żal): 다 먹어 버렸어요 (zjadł wszystko do końca). -고 말다 = skończyło się tak wbrew twojej woli: 결국 울고 말았어요 (w końcu się rozpłakałem). -아/어 놓다 / -아/어 두다 = zrobiłeś to i zostawiłeś rezultat na miejscu: 창문을 열어 놓았어요 (otworzyłem okno i zostawiłem je otwarte). -아/어 가다 / -아/어 오다 = to przesuwa się w czasie, od teraz albo ku teraz.

Zasada

Każda z tych konstrukcji to czasownik główny, po którym — ze spacją — następuje drugi czasownik, który wyblakł do roli posiłkowej. To czasownik posiłkowy niesie czas i końcówkę; czasownik główny dostarcza znaczenia.

Krok 1 — -아/어 버리다: coś jest całkowicie zrobione i już tego nie ma

Weź formę na 아/어 czasownika (lekcja 10) i dodaj 버리다 (beorida, dosłownie wyrzucić):

Forma czasownika na 아/어 + 버리다 -> 먹어 버렸어요, 가 버렸어요, 해 버렸어요

Mówi, że czynność jest zakończona bez reszty, i dodaje do tego emocję. Dwa odcienie znaczeniowe, zależne od kontekstu: ulga — ciężar zniknął (숙제를 다 해 버렸어요, odrobiłem całą pracę domową i mam to z głowy) — albo żal — coś, na czym ci zależało, zniknęło (친구가 가 버렸어요, mój przyjaciel po prostu sobie poszedł). Stale towarzyszy mu przysłówek 다 (da, wszystko, całkowicie). Łączy się zarówno z czasownikami przechodnimi, jak i nieprzechodnimi. Uwaga: 잊다 (zapomnieć) i 잃다 (zgubić) zrastają się w pojedyncze słowa leksykalne 잊어버리다 i 잃어버리다 — zapisywane bez spacji.

Krok 2 — -고 말다: skończyło się tak wbrew tobie

Dołącz -고 말다 do zwykłego tematu i odmieniaj 말다: jest niezmienne, tak jak -고 있다 — bez wyboru 아/어, bez 으, bez reguły 받침.

Temat czasownika + 고 말다 -> 울고 말았어요, 지고 말았어요, 떠나고 말았어요

Oznacza niezamierzony, zwykle niepożądany rezultat końcowy — wynik nadszedł sam z siebie i nie mogłeś go powstrzymać. Chętnie łączy się z przysłówkami 결국 (gyeolguk, w końcu) i 그만 (geuman, nie chcąc tego), a ciąży ku czasownikom nieprzechodnim, nad którymi nie masz kontroli: 울다, 지다, 떨어지다 (upaść; oblać egzamin), 넘어지다 (przewrócić się). Słowniki 국립국어원 definiują ten czasownik posiłkowy jako czynność 끝내 실현됨 (która ostatecznie doszła do skutku) — najczęściej z odcieniem żalu, ale odnotowują też odczytanie pozytywne: „i w końcu mi się udało”. To dumne odczytanie zwykle wymaga emfatycznego -고야 말다 albo formy postanowienia -고 말겠다: 기어이 해내고야 말았어요 (w końcu dopiąłem swego). Samo -고 말다 bez 야 domyślnie oznacza żal.

Krok 3 — -아/어 놓다 / -아/어 두다: zrób coś i zostaw rezultat na miejscu

Weź formę na 아/어 i dodaj 놓다 (nota) albo 두다 (duda). Obie oznaczają zrobić coś z obiektem i zostawić ten rezultat na miejscu na później, więc obie wymagają czasownika przechodniego:

Dopełnienie + 을/를 + forma czasownika na 아/어 + 놓다 / 두다 -> 창문을 열어 놓았어요, 표를 사 두었어요

Niuans znaczeniowy: 두다 ciąży ku „zachować w zapasie na przyszły użytek” (미리 사 두세요 kupić z wyprzedzeniem, 알아 두세요 zapamiętać na przyszłość); 놓다 ciąży ku „ustawić natychmiastowy rezultat na miejscu” (열어 놓다 zostawić otwarte, 켜 놓다 zostawić włączone). Znacznie się pokrywają; dla „przygotować z wyprzedzeniem” bezpieczniejszym wyborem jest 두다. To celowy kuzyn zaobserwowanego stanu -아/어 있다 (lekcja 32): 문이 열려 있어요 tylko stwierdza, że drzwi są otwarte, podczas gdy 문을 열어 놓았어요 mówi, że ktoś otworzył je celowo i tak zostawił.

Krok 4 — -아/어 가다 / -아/어 오다: przesuwanie się w czasie

Weź formę na 아/어 i dodaj 가다 (iść) albo 오다 (przychodzić). Fizyczne przyjść/pójść zamienia się w oś czasu: 오다 = proces biegł ku teraz (지금까지 일해 왔어요, pracowałem aż do teraz); 가다 = przesuwa się dalej, w przyszłość (다 되어 가요, robi się to; 늙어 가요, starzeje się).

Krok 5 — odróżniaj to od sąsiednich konstrukcji

Ta sama sytuacja, pięć ujęć (zob. tabela porównawcza): zwykły czas przeszły to goły fakt, -고 있다 to czynność w toku, -아/어 있다 to nieprzechodni stan po prostu zaobserwowany, -아/어 놓다 to przechodni rezultat zostawiony celowo, a -아/어 버리다 to czynność doprowadzona do końca z emocją.

Formy i schematy

Cztery czasowniki posiłkowe w skrócie:

Wybór 아/어 (wspólny dla 버리다, 놓다, 두다, 가다, 오다):

-고 말다 — niezmienne, zwykły temat (bez 아/어):

Ta sama sytuacja, pięć ujęć:

Przykłady

Typowe błędy

• 다 먹고 버렸어요. (da meokgo beoryeosseoyo.) -> 다 먹어 버렸어요. (da meogeo beoryeosseoyo.) — Czasownik posiłkowy zakończenia wymaga formy na 아/어: 먹어 버리다. Z -고 oznaczałoby to „zjadł, a potem wyrzucił” — dwie osobne czynności.
• 울어 말았어요. (ureo marasseoyo.) -> 울고 말았어요. (ulgo marasseoyo.) — -고 말다 dołącza się do zwykłego tematu za pomocą -고, nigdy formy na 아/어. Jest niezmienne, dokładnie tak jak -고 있다.
• 비밀번호를 잊어 버렸어요. (bimilbeonhoreul ijeo beoryeosseoyo.) -> 비밀번호를 잊어버렸어요. (bimilbeonhoreul ijeobeoryeosseoyo.) — 잊어버리다 i 잃어버리다 to osobne hasła słownikowe w 표준국어대사전 (잊어-버리다), więc zapisuje się je bez spacji, w przeciwieństwie do produktywnego czasownika posiłkowego w 먹어 버리다.
• 문이 열어 놓았어요. (muni yeoreo noasseoyo.) -> 문을 열어 놓았어요. (muneul yeoreo noasseoyo.) — -아/어 놓다 jest przechodnie: działasz na obiekcie, więc oznacza się go 을/를 (문을). Jeśli chodzi ci tylko o wynikowy stan „drzwi są otwarte”, użyj nieprzechodniego 문이 열려 있어요.

Wskazówki

• 버리다 = „do końca / całkiem / precz”, a emocja zależy od kontekstu. 다 먹어 버렸어요 może oznaczać ulgę (skończone, uff) albo żal (nic już z tego nie zostało); 잃어버렸어요 to czysty żal. Ta sama forma, ton zależny od sytuacji.
• 말다 to zwykle los, a nie przechwałka. Łączy się z 결국 (w końcu) i 그만 (niechcący) i opisuje wynik, który przydarzył się tobie. Dumne odczytanie „w końcu mi się udało” też istnieje, ale wymaga emfatycznego -고야 말다 (기어이 이기고야 말았어요, w końcu wygraliśmy) albo formy postanowienia -고 말겠다; dla wyraźnie radosnego rezultatu porzuć czasownik posiłkowy i użyj zwykłego czasu przeszłego (성공했어요).
• 놓다 a 두다. Obie oznaczają „zrób to i zostaw”, ale 두다 ciąży ku zachowaniu czegoś na przyszły użytek — 사 두다 (kupić na później), 알아 두다 (zapamiętać na przyszłość) — podczas gdy 놓다 ciąży ku ustawieniu natychmiastowego rezultatu na miejscu — 열어 놓다, 켜 놓다. Dla „przygotować z wyprzedzeniem” sięgnij po 두다.
• 가다/오다 na osi czasu. 오다 ciągnie proces ku teraz (일해 왔어요, pracowałem aż do tej chwili); 가다 popycha go dalej (다 되어 가요, robi się to; 늙어 가다, starzeje się). To po prostu fizyczne przyjść/pójść przeniesione na oś czasu.