W skrócie

Obie partykuły mogą stać przy podmiocie, więc wybór dotyczy informacji, nie gramatyki: 이/가 wprowadza coś nowego albo wskazuje kto/co, natomiast 은/는 oznacza już znany temat albo wprowadza kontrast. Wewnątrz zdania przydawkowego, przy dopełnieniu 되다/아니다 oraz przy podmiocie 있다/없다/필요하다, potrzebna jest partykuła 이/가.

Zasada

Lekcja Oznaczanie podmiotu i tematu: 이/가 i 은/는 pokazała ci formy (이/은 po 받침, 가/는 po samogłosce). Ta lekcja mówi o tym, po którą sięgnąć, gdy obie byłyby gramatycznie poprawne.

Krok 1 — Nowa informacja bierze 이/가, znana informacja bierze 은/는

Kiedy odniesienie pojawia się w wypowiedzi po raz pierwszy, jest nowe, więc bierze 이/가. Gdy jest już wprowadzone i mówisz o nim więcej, staje się tematem, więc przechodzi na 은/는. Dlatego opowieści zaczynają się jednym sposobem, a kontynuują innym:

옛날에 한 사람이 살았어요. 그 사람은… (Yennare han sarami sarasseoyo. Geu sarameun…) — Dawno temu żył pewien człowiek. Ten człowiek… Pierwsza wzmianka 사람이, kolejna wzmianka 사람은.

Krok 2 — Słowa pytające i odpowiedzi na nie biorą 이/가

Nieznana rzecz nigdy nie może być twoim tematem, więc słowo pytające w pozycji podmiotu używa 이/가 — a odpowiedź wypełniająca to samo miejsce jest nową informacją, więc też bierze tę partykułę:

누가 왔어요? 제가 왔어요. (Nuga wasseoyo? Jega wasseoyo.) — Kto przyszedł? Ja przyszedłem. Odpowiedź 저는 왔어요 byłaby tu błędna.

Krok 3 — Kontrast bierze 은/는

은/는 ma wbudowane znaczenie „co się tyczy X (w przeciwieństwie do czegoś innego)”. Postaw ją przy dwóch rzeczownikach, żeby je zestawić ze sobą:

커피는 좋아하는데 차는 싫어해요. (Keopineun joahaneunde chaneun sireohaeyo.) — Kawę lubię, ale herbaty nie lubię.

Ten sam kontrastywny 은/는 pojawia się w przeczeniu i porównaniu: 고기는 안 먹어요 (Gogineun an meogeoyo) — mięsa nie jem (ale inne rzeczy owszem). Zwróć uwagę, co się tam stało z 을/를: 은/는 wypiera 이/가 i 을/를 dokładnie tak, jak robią to 도 i 만 (lekcja 15), ale doczepia się po 에, 에서, 한테, 부터 i 보다 — 이달부터는 값이 올라요 (idalbuteoneun gapsi ollayo), 거기에서는 안 팔아요 (geogieseoneun an parayo).

Krok 4 — Wewnątrz zdania przydawkowego przetrwa tylko 이/가

은/는 oznacza temat całego zdania, więc nie może wystąpić wewnątrz zdania przydawkowego (względnego). Podmiot musi tam być 이/가:

Zdanie przydawkowe: [ …이/가 + czasownik-(으)ㄴ/는 ] + rzeczownik.

제가 산 책 (jega san chaek) — książka, którą kupiłem. 저는 산 책 jest zablokowane.

Krok 5 — Podwójne znakowanie: temat 은/는 + wewnętrzny podmiot 이/가

Wiele zdań typu „mieć / boleć / potrzebować / być długim” niesie obie partykuły — temat, a potem gramatyczny podmiot wewnątrz komentarza. To norma, nie błąd:

Rzeczownik-은/는 + rzeczownik-이/가 + orzeczenie. 저는 머리가 아파요 (Jeoneun meoriga apayo) — Boli mnie głowa (co się tyczy mnie, głowa boli).

Krok 6 — Czasowniki wymuszające 이/가 na swoim dopełnieniu

Dopełnienie 되다 (stać się), 아니다 (nie być) oraz podmiot 있다/없다 (istnieć/mieć) i 필요하다 (być potrzebnym) biorą 이/가, nigdy 을/를 i nigdy samo 은/는:

의사가 됐어요 (uisaga dwaesseoyo) — zostać lekarzem; 시간이 없어요 (sigani eopseoyo) — nie mieć czasu; 돈이 필요해요 (doni piryohaeyo) — potrzebować pieniędzy.

Krok 7 — W mowie swobodnej partykuła jest często pomijana

Mówiony koreański swobodnie pomija obie partykuły: 밥 먹었어요? (Bap meogeosseoyo?) — Jadłeś/jadłaś? Pominięcie neutralizuje rozróżnienie temat/podmiot/kontrast, a niesie je zamiast tego intonacja i kontekst — więc w piśmie przywróć partykułę.

Formy i schematy

Formy (powtórka):

Która partykuła, w zależności od sytuacji:

Rama podwójnego podmiotu (temat + wewnętrzny podmiot):

Przykłady

Typowe błędy

• 옛날에 한 사람은 살았어요. (Yennare han sarameun sarasseoyo.) -> 옛날에 한 사람이 살았어요. (Yennare han sarami sarasseoyo.) — Odniesienie pojawiające się po raz pierwszy jest nową informacją; nowa informacja = 이/가, nie temat 은/는.
• 누가 했어요? 저는 했어요. (Nuga haesseoyo? Jeoneun haesseoyo.) -> 누가 했어요? 제가 했어요. (Nuga haesseoyo? Jega haesseoyo.) — Odpowiedź wypełnia miejsce „kto” nową informacją, więc bierze 이/가 (ściągnięte 제가), nigdy 은/는.
• 저는 산 책이에요. (Jeoneun san chaegieyo.) -> 제가 산 책이에요. (Jega san chaegieyo.) — 은/는 jest zablokowane wewnątrz zdania przydawkowego; podmiot w klauzuli zagnieżdżonej musi być 이/가.
• 책는 재미있어요. (Chaekneun jaemiisseoyo.) -> 책은 재미있어요. (Chaegeun jaemiisseoyo.) — 책 kończy się na 받침 ㄱ, więc partykuła tematu to 은. Za każdym razem sprawdzaj faktyczną ostatnią sylabę.
• 저는 돈을 필요해요. (Jeoneun doneul piryohaeyo.) -> 저는 돈이 필요해요. (Jeoneun doni piryohaeyo.) — 필요하다 znaczy być potrzebnym, więc potrzebujesz jego podmiotu: 이/가, nie dopełnienia 을/를.

Wskazówki

• Nowe kontra znane to klucz do wszystkiego. 이/가 wprowadza coś albo na coś wskazuje (kto to zrobił?); 은/는 komentuje to, co już jest znane (co się tyczy tego…). Jeśli danym rzeczownikiem mógłbyś odpowiedzieć na pytanie „kto?” albo „co?”, użyj 이/가.
• Czytaj 은/는 jako „co się tyczy”, i słyszysz w tym kontrast. Nawet samotne 커피는 cicho sugeruje „kawa, w odróżnieniu od innych napojów” — i właśnie dlatego przeczenie i porównanie tak lubią 은/는.
• Podmiot wewnątrz nawiasu to zawsze 이/가. Gdy tylko podmiot znajdzie się wewnątrz przydawki [ …(으)ㄴ/는 ] 것/책/사람, 은/는 nie może go dosięgnąć.
• Zdania typu „저는 X가” są wszędzie. Uczucia, ciało, potrzeby i umiejętności używają podwójnego znakowania: 저는 머리가 아파요, 저는 시간이 없어요, 저는 한국어가 좋아요. Naucz się wzorca, nie każdego czasownika z osobna.