W skrócie

Koreański ma dwa słowa na „ja”, a wybierasz je według grzeczności: 저 (jeo) w 해요체, 나 (na) w 반말. Nie ma użytecznego, codziennego słowa na „ty” — zwracasz się do ludzi przez tytuł (선생님 seonsaengnim), przez imię plus 씨 (민수 씨 Minsu ssi) albo przez termin pokrewieństwa, a poza tym po prostu pomijasz zaimek. A „mój dom” to zwykle 우리 집 (uri jip), dosłownie „nasz dom”.

Zasada

Krok 1 — wybierz właściwe „ja” dla swojego rejestru. Zestaw grzeczny to 저, a zestaw swobodny to 나. Nie są wymienne: zaimek musi pasować do końcówki zdania. 저는 학생이에요 (jeoneun haksaengieyo — jestem uczniem) jest spójne; *나는 학생이에요 miesza swobodny zaimek z grzeczną końcówką, a *저는 학생이야 robi odwrotnie. Oba brzmią jak błąd.

Krok 2 — naucz się form ściągniętych, bo to właśnie one padają w mowie. Oba zaimki zlewają się z partykułą podmiotu 가 i z dzierżawczą 의:

• 저 + 가 -> 제가 (jega). Nigdy *저가.
• 저 + 의 -> 제 (je) = „mój”. 저의 istnieje w piśmie, ale brzmi sztywno.
• 나 + 가 -> 내가 (naega). Nigdy *나가 (to czasownik „wychodzić”).
• 나 + 의 -> 내 (nae) = „mój”.
• Przy 은/는 i 을/를 nie ma zlewania: 저는, 저를 / 나는, 나를 (potocznie skracane do 절, 날).

Krok 3 — używaj 우리 tam, gdzie angielski (i polski) mówi „mój”. Przy rzeczownikach nazywających coś, co dzielisz z grupą — rodzina, dom, miejsce pracy, szkoła, kraj — koreański woli 우리 (uri, „nasz”): 우리 집 (uri jip — mój/nasz dom), 우리 엄마 (uri eomma — moja mama), 우리 회사 (uri hoesa — moja firma), 우리 학교 (uri hakgyo — moja szkoła). 제 집 nie jest niegramatyczne, ale brzmi dziwnie zaborczo. Pokorny odpowiednik, używany, gdy mówisz do klienta albo przełożonego o swojej stronie, to 저희 (jeohui): 저희 회사 (jeohui hoesa — nasza firma). Zwróć uwagę na spację: 우리 집 i 우리 엄마 mają spację, ale 우리나라 (urinara — nasz kraj) zapisuje się jednym słowem.

Krok 4 — nie mów 당신. 당신 (dangsin) to podręcznikowe tłumaczenie „ty” i pułapka. W realnej mowie używa się go między małżonkami, w tekstach piosenek i modlitwach, albo agresywnie podczas kłótni. Zamiast tego, w kolejności preferencji:

1. 직함 + 님 dla każdego, kto ma rolę albo rangę: 선생님 (seonsaengnim — nauczyciel), 사장님 (sajangnim — prezes firmy), 과장님 (gwajangnim — kierownik działu). To najbezpieczniejszy domyślny wybór wobec przełożonego.
2. 이름 + 씨 dla rówieśnika albo kolegi, którego imię znasz: 민수 씨 (Minsu ssi). Doczep 씨 do imienia albo pełnego imienia i nazwiska, nigdy do samego nazwiska. Nigdy nie używaj 씨 w górę, wobec szefa albo nauczyciela.
3. Terminy pokrewieństwa, rozszerzone na osoby niespokrewnione: kobieta mówi 언니 (eonni) / 오빠 (oppa) do starszej kobiety / mężczyzny; mężczyzna mówi 누나 (nuna) / 형 (hyeong). 이모 (imo — ciocia) jest powszechne wobec starszej kobiety prowadzącej restaurację.
4. Pomiń go. Koreański pomija każdy zaimek, który dostarcza kontekst. 어디에 가요? (Eodie gayo?) już znaczy „dokąd ty idziesz?”.

너 (neo) to prawdziwy zaimek drugiej osoby, ale tylko w 반말 — dla bliskich przyjaciół, dzieci i młodszych. Jego forma podmiotu jest nieregularna: 네가 (nega), którą niemal wszyscy wymawiają i często zapisują jako 니가 (niga), żeby odróżnić ją od 내가. Dzierżawczy to 네 (ne), liczba mnoga 너희 (neohui).

Krok 5 — dla „on/ona” użyj frazy rzeczownikowej. 그 (geu) i 그녀 (geunyeo) to kalka z języka pisanego, wymyślona do tłumaczenia europejskich powieści. W szczególności 그녀 praktycznie nigdy nie pada w mowie. Mów zwykle 그 사람 (geu saram — tamta osoba), grzecznie 그분 (geubun, jedno słowo), albo po prostu powtarzaj imię lub tytuł. 분 to właśnie to, co czyni 그분 grzecznym: to rzeczownik niesamodzielny znaczący „osoba”, więc nigdy nie stoi samodzielnie, tylko opiera się na tym, co go poprzedza — wskazujący (그분), 여러 (여러분), liczebnik w miejsce 명 (한 분, han bun — jedna osoba), albo zdanie przydawkowe (lekcja 24). Jego liczba mnoga to 분들 (bundeul).

Krok 6 — liczba mnoga -들 jest opcjonalna. -들 (-deul) oznacza liczbę mnogą, ale nie jest wymagana, i używa się jej głównie z ludźmi albo z konkretną, znaną grupą: 학생들 (haksaengdeul — uczniowie). Pomiń ją po liczebniku: 학생 세 명 (haksaeng se myeong — trzech uczniów), nie *학생들 세 명.

Formy i schematy

Paradygmat pierwszej osoby — wiersz, który wybierasz, zależy od końcówki zdania:

Druga osoba — co mówić zamiast zaimka:

Trzecia osoba — forma pisana a to, co ludzie naprawdę mówią:

Przykłady

Typowe błędy

• 저가 할게요. -> 제가 할게요. (Jega halgeyo.) — 저 nie przyjmuje po prostu 가; 저 + 가 ściąga się do 제가. To samo dotyczy 나 + 가 -> 내가.
• 나는 김민수예요. -> 저는 김민수예요. (Jeoneun Gim Minsuyeyo.) — zaimek musi pasować do końcówki. 나 łączy się z 반말 (나는 김민수야), 저 z 해요체.
• 당신은 어디에 가요? -> 민수 씨는 어디에 가요? (Minsu ssineun eodie gayo?) — 당신 to nie neutralne „ty”. Użyj imienia + 씨, tytułu + 님, albo pomiń zaimek zupełnie.
• 그녀는 제 친구예요. -> 그 사람은 제 친구예요. (Geu sarameun je chinguyeyo.) — 그녀 to forma z języka pisanego. W mowie powiedz 그 사람, albo grzecznie, 그분.
• 제 집은 서울에 있어요. -> 우리 집은 서울에 있어요. (Uri jibeun Seoure isseoyo.) — dla domu, rodziny, szkoły i miejsca pracy koreański mówi 우리, nawet gdy chodzi tylko o jedną osobę.

Wskazówki

• Dwie rzeczy idą razem: 저 / 제가 / 저희 łączą się z końcówkami -요, 나 / 내가 / 우리 łączą się z 반말. Jeśli złapiesz się na tym, że mówisz 저 w jednym zdaniu, a 내가 w następnym, jedno z nich jest błędne.
• 저희 jest pokorne, więc wyklucza słuchacza. Mówiąc do własnego zespołu, mówisz 우리; mówiąc do klienta o swoim zespole, mówisz 저희. Jeden stały wyjątek: własny kraj to zawsze 우리나라 (urinara), nigdy 저희 나라 — bycie pokornym wobec narodu byłoby dziwne.
• Przydatny odruch: w razie wątpliwości pomiń zaimek. Koreańskie zdania zupełnie bez podmiotu są całkowicie normalne, a pominięcie nigdy nie może być niegrzeczne — w przeciwieństwie do zgadywania formy zwracania się.
• Dwa podobne słowa warto poznać wcześnie. 자기 (jagi) w piśmie znaczy „sam siebie”, ale w rozmowie to sposób, w jaki pary zwracają się do siebie nawzajem („kochanie”) — nie używaj go jako ogólnego „ty”. 본인 (bonin — dana osoba, ona sama) jest formalne i pojawia się na formularzach oraz w oficjalnych wypowiedziach.