W skrócie

Czasownik zaimkowy niesie dodatkowy zaimek zwrotny, który dopasowuje się do podmiotu: je me lave, tu te laves. Kluczowa zasada: zaimek stoi tuż przed czasownikiem i zmienia się wraz z podmiotem, dokładnie tak jak końcówka.

Zasada

Wiele codziennych francuskich czasowników — zwłaszcza tych związanych z codzienną rutyną — ma wbudowany zaimek. W słowniku pojawiają się z se z przodu: se laver (myć się), se lever (wstawać). To se to bezokolicznikowa forma zaimka zwrotnego; w prawdziwym zdaniu zamieniasz je na zaimek dopasowany do podmiotu.

Sześć zaimków zwrotnych:

• me, te, se skracają się do m’, t’, s’ przed samogłoską lub niemym h: je m’appelle, elle s’habille.
• Zaimek zawsze stoi bezpośrednio przed odmienionym czasownikiem: nous nous levons.
• Sam czasownik odmienia się normalnie — se laver to regularny czasownik na -er, więc tylko zaimek jest „dodatkowy”.

Znaczenie zwrotne — czynność wraca do podmiotu. Podmiot wykonuje czynność na sobie samym: je me lave = Myję się. Porównaj z niezwrotnym je lave la voiture (Myję samochód — czynność idzie gdzie indziej).

Nie każdy czasownik zaimkowy jest zwrotny. Wiele czasowników po prostu ma se i nie ma w sobie żadnego „się na sobie”, a ich podmiotem bywa raczej rzecz niż osoba: Le magasin se trouve derrière la gare. („znajduje się”), Le train s’arrête ici. („zatrzymuje się”), Le film se termine tard. („kończy się”). Tutaj se jest częścią czasownika, a nie słowem, które tłumaczysz osobno.

Czasowniki codziennej rutyny

Te czasowniki zaimkowe to podstawa opisywania typowego dnia:

• se lever (wstawać): Je me lève à sept heures.
• se coucher (kłaść się spać): Ils se couchent tard.
• s’appeler (nazywać się): Elle s’appelle Camille.
• se laver (myć się): Nous nous lavons le matin.
• Też częste: se réveiller (budzić się), s’habiller (ubierać się), se doucher (brać prysznic), se dépêcher (spieszyć się), se reposer (odpoczywać).

Zwróć uwagę na zmianę pisowni w s’appeler i se lever: niektóre z tych czasowników podwajają spółgłoskę albo dodają akcent grawis w formach „buta” (je m’appelle, je me lève) — zobacz tabelę poniżej.

Użycie wzajemne

Z podmiotem w liczbie mnogiej (nous, vous, ils, elles) czasownik zaimkowy może znaczyć, że ludzie wykonują czynność wzajemnie na sobie:

• Nous nous parlons tous les jours. — Rozmawiamy ze sobą codziennie.
• Ils se regardent. — Patrzą na siebie.
• Vous vous aimez. — Kochacie się nawzajem.

Przy tych czasownikach to kontekst mówi, czy znaczenie jest zwrotne (na sobie), czy wzajemne (nawzajem). W razie potrzeby francuski dodaje l’un l’autre, aby wymusić odczytanie wzajemne: ils s’aident l’un l’autre.

Przeczenie

W przeczeniu ne stoi przed zaimkiem, a pas po czasowniku — zaimek zostaje przyklejony do czasownika:

• Je ne me lève pas tôt. — Nie wstaję wcześnie.
• Elle ne s’appelle pas Marie. — Ona nie nazywa się Marie.

Czas przeszły złożony tych czasowników (z être i zgodnością) omówiony jest później — zob. Passé composé z être (i zgodność).

Formy i schematy

se laver (regularny wzorzec -er):

s’appeler (podwaja l) i se lever (dodaje è):

Zwróć uwagę, że nous i vous zachowują prosty temat (appelons, levons) — podwojenie i akcent pojawiają się tylko w pozostałych czterech formach.

Przykłady

Typowe błędy

• Je appelle Thomas -> Je m’appelle Thomas — zaimek zwrotny nie jest opcjonalny; bez niego czasownik znaczy „wołam (kogoś)”.
• Je me lave les mains powiedziane jako Je lave mes mains -> Je me lave les mains — francuski przy częściach ciała używa zaimka zwrotnego i przedimka określonego, a nie zaimka dzierżawczego.
• Nous nous levons zapisane jako nous levons -> nous nous levons — zaimek nous wygląda na powtórzony, ale naprawdę potrzebujesz go dwa razy (podmiot + zwrotny).
• Elle se appelle -> Elle s’appelle — se musi ulec elizji do s’ przed samogłoską.
• Je me lève pas (uwaga) -> Je ne me lève pas — w przeczeniu ne stoi przed zaimkiem, a nie tylko przed czasownikiem.
• Je me appelle -> Je m’appelle — me ulega elizji do m’ przed samogłoską.

Wskazówki

• Ucz się każdego czasownika razem z jego se: zapamiętaj „se lever”, nigdy samo „lever”.
• Dopasuj zaimek do podmiotu, a potem odmień czasownik jak zwykle — to dwa osobne kroki.
• Ściągnij me, te, se do m’, t’, s’ przed samogłoską lub niemym h: je m’habille, tu t’appelles.
• Dla codziennej rutyny zestaw je w kolejności: je me réveille, je me lève, je me lave, je m’habille.
• Z podmiotem w liczbie mnogiej zapytaj „na sobie” czy „wzajemnie na sobie”? — jeśli czasownik dopuszcza obie interpretacje, decyduje kontekst.
• Uważaj na czasowniki ze zmianą tematu: je me lève i je m’appelle zmieniają się w każdej formie oprócz nous i vous.