W skrócie

Przedimek cząstkowy (du, de la, de l’, des) oznacza „trochę” lub „nieokreśloną ilość” czegoś. Kluczowy zwrot: po wyrazie ilościowym lub przeczeniu ściąga się do samego de (d’ przed samogłoską).

Zasada

Francuski rozróżnia całą, policzalną rzecz od nieokreślonej części lub ilości. Tam, gdzie angielski może po prostu powiedzieć „bread” albo „some water”, francuski potrzebuje przedimka. Wybierz go na podstawie rodzaju/liczby rzeczownika i tego, czy zaczyna się on od samogłoski.

Formy przedimka cząstkowego:

• du = de + le, dla rzeczowników rodzaju męskiego: Je mange du pain. (trochę chleba)
• de la, dla rzeczowników rodzaju żeńskiego: Je bois de la limonade. (trochę lemoniady)
• de l’, przed każdym rzeczownikiem zaczynającym się od samogłoski lub niemego h: Je bois de l’eau. Il boit de l’alcool.
• des = de + les, liczba mnoga, dla rzeczy policzalnych, których bierzesz kilka: J’achète des pommes. (trochę jabłek)

Traktuj go jako „niezmierzoną porcję”. Używasz go przede wszystkim z jedzeniem i piciem oraz z rzeczownikami abstrakcyjnymi: avoir du courage, faire de la musique, écouter de la musique.

Przedimek cząstkowy a określony i nieokreślony

Nie myl trzech rodzin przedimków (zob. lekcję 3):

• Przedimek określony (le, la, les) = rzecz ogólnie albo konkretna: J’aime le café. (kawa w ogóle)
• Przedimek nieokreślony (un, une, des) = jedna cała, policzalna sztuka: Je mange une pomme. (jedno jabłko)
• Przedimek cząstkowy (du, de la, de l’) = nieokreślona ilość: Je mange du gâteau. (trochę ciasta)

Przydatny test: czasowniki takie jak aimer, adorer, détester, préférer wyrażają ogólny gust, więc łączą się z przedimkiem określonym: J’aime le chocolat, ale Je mange du chocolat.

Wyrażenia ilości: beaucoup de, un peu de, un kilo de

Po wyrażeniu ilości przedimek cząstkowy znika i zostaje samo de (lub d’ przed samogłoską). Rzeczownik, który następuje, nie ma już du/de la/des:

• beaucoup de (dużo): beaucoup de travail, beaucoup d’amis
• un peu de (trochę): un peu de sucre
• assez de (wystarczająco): assez de temps
• trop de (za dużo): trop de bruit
• peu de (mało): peu de gens
• Jednostki miary: un kilo de pommes, un litre de lait, une bouteille d’eau, une tasse de café

Mówi się więc beaucoup de pain, nigdy beaucoup du pain.

de po przeczeniu: pas de pain

W zdaniu przeczącym du, de la, de l’, des zamieniają się w de (d’ przed samogłoską). Sens: „zero tego”.

• Je mange du pain. -> Je ne mange pas de pain.
• Il y a de la place. -> Il n’y a pas de place.
• J’ai des amis ici. -> Je n’ai pas d’amis ici.

Jeden ważny wyjątek: po être przeczenie nie wywołuje de — przedimek zostaje: Ce n’est pas du vin, c’est du jus.

Formy i schematy

Porównaj trzy rodziny przedimków na tym samym rzeczowniku:

Wyrazy ilościowe, po których zawsze stoi samo de:

Przykłady

Typowe błędy

• Je mange le pain (w znaczeniu „trochę”) -> Je mange du pain — nieokreślona ilość wymaga przedimka cząstkowego, a nie określonego.
• beaucoup du travail -> beaucoup de travail — po wyrazie ilościowym przedimek znika; użyj samego de.
• un kilo des pommes -> un kilo de pommes — miary zawsze łączą się z de, nigdy z des.
• Je n’ai pas des amis -> Je n’ai pas d’amis — przeczenie zamienia des w de/d’.
• Je bois de la eau -> Je bois de l’eau — przed samogłoską de la ulega elizji do de l’.
• J’aime du café (ogólny gust) -> J’aime le café — aimer wyraża gust w ogóle, więc łączy się z przedimkiem określonym.

Wskazówki

• Zapytaj „ile / trochę tego?” -> przedimek cząstkowy (du, de la, de l’, des). Zapytaj „który / w ogóle?” -> przedimek określony (le, la, les).
• Po każdym wyrazie ilościowym (beaucoup, un peu, trop, un kilo…) stoi samo de — zapamiętaj „ilość + de”.
• Przeczenie spłaszcza każdy przedimek cząstkowy do de/d’: pas de, plus de, jamais de, pas d’.
• Wielkim wyjątkiem jest être: Ce n’est pas du sucre zachowuje przedimek.
• Przed samogłoską lub niemym h zawsze stosuj elizję: de l’eau, beaucoup d’amis, pas d’argent.
• Nie myl przedimka cząstkowego des („trochę”) z przedimkiem ściągniętym des = de + les (la couleur des fleurs, zob. lekcję 4).