Nominalizacja
C1 Nominalisierung 51 / 52
W skrócie
Nominalizacja zamienia czasowniki i przymiotniki w rzeczowniki — jest podstawą oficjalnej, pisanej niemczyzny (tzw. Nominalstil). Czasownik staje się rzeczownikiem rodzaju nijakiego w formie bezokolicznika (das Lesen) albo otrzymuje przyrostek (untersuchen -> die Untersuchung); przymiotnik jest pisany wielką literą i nadal odmienia się jak przymiotnik (alt -> der Alte / ein Alter; etwas Neues). Całe zdania podrzędne zwijają się wtedy w grupy rzeczownikowe: weil er krank ist -> wegen seiner Krankheit.
Zasada
Na poziomie C1 trzeba opanować trzy ruchy.
1. Czasownik -> rzeczownik. Najczystszym sposobem jest zrzeczownikowiony bezokolicznik: weź bezokolicznik, zapisz go wielką literą, uczyń go rodzaju nijakiego (das Lesen, das Schwimmen, das Rauchen). Nazywa on czynność jako całość i zwykle nie ma liczby mnogiej. Bardzo często pojawia się po ściągnięciu przyimka z przedimkiem:
Beim Kochen singt sie. / Es gibt alles zum Mitnehmen. / Vor dem Schlafengehen liest er.
Alternatywnie czasownik zamienia się w rzeczownik pochodny za pomocą przyrostka. Dwa najważniejsze:
- -ung = proces lub rezultat; zawsze rodzaju żeńskiego (untersuchen -> die Untersuchung, lösen -> die Lösung).
- -er = wykonawca czynności; rodzaj męski (fahren -> der Fahrer, lehren -> der Lehrer).
2. Przymiotnik (lub imiesłów) -> rzeczownik. Zapisz przymiotnik wielką literą i zachowaj końcówkę przymiotnikową — końcówka nadal zależy od przedimka, który go poprzedza (słaba po der/die/das, mieszana po ein/kein/mein; zob. lekcję 25):
alt -> der Alte / ein Alter / die Alte; imiesłowy działają tak samo: der Angestellte / ein Angestellter, der/die Deutsche / ein Deutscher, ein Bekannter.
Przymiotniki nominalizują się też jako rzeczowniki abstrakcyjne rodzaju nijakiego: gut -> das Gute, schön -> das Schöne, wichtig -> das Wichtigste. Po alles końcówka jest słaba -e (alles Gute); po etwas / nichts / viel / wenig jest mocna, nijaka -es (etwas Neues, nichts Wichtiges, viel Schönes).
3. Zdanie podrzędne -> grupa rzeczownikowa. To serce gęstego rejestru urzędowego: zamień spójnik podrzędny na odpowiadający mu przyimek i zmień czasownik w rzeczownik. Podmiot zdania podrzędnego staje się przedimkiem dzierżawczym albo dopełniaczem:
Nachdem er angekommen war, … -> Nach seiner Ankunft … Weil er krank ist, … -> Wegen seiner Krankheit …
Formy i schematy
Czasownik -> rzeczownik
| Wzorzec | Czasownik | Rzeczownik | Rodzaj | Znaczenie |
|---|---|---|---|---|
| Substantivierter Infinitiv | lesen | das Lesen | r.n. | czynność jako taka |
| Substantivierter Infinitiv | schwimmen | das Schwimmen | r.n. | czynność jako taka |
| Przyrostek -ung | untersuchen | die Untersuchung | r.ż. (zawsze) | proces / rezultat |
| Przyrostek -ung | bilden | die Bildung | r.ż. | proces / rezultat |
| Przyrostek -er | fahren | der Fahrer | r.m. | wykonawca czynności |
| Przyrostek -t | fahren | die Fahrt | r.ż. | pojedynczy przypadek |
Częste ściągnięcia przyimka z bezokolicznikiem: beim (= bei dem) Essen, zum (= zu dem) Mitnehmen, vom (= von dem) Lachen, am (= an dem) Arbeiten.
Zrzeczownikowiony przymiotnik/imiesłów — osoba (przykład Bekannt-, odmieniany jak przymiotnik):
| Przypadek | po der/die (słaba) | po ein (mieszana) |
|---|---|---|
| M. r.m. | der Bekannte | ein Bekannter |
| M. r.ż. | die Bekannte | eine Bekannte |
| B. r.m. | den Bekannten | einen Bekannten |
| C. r.m. | dem Bekannten | einem Bekannten |
| M. l.mn. | die Bekannten | Bekannte (bez przedimka = mocna) |
Zrzeczownikowiony przymiotnik — rzeczownik abstrakcyjny nijaki:
| Wyzwalacz | Końcówka | Przykład |
|---|---|---|
| das / słowa na das- | słaba -e | das Gute, das Wichtigste |
| alles | słaba -e | alles Gute, alles Liebe |
| etwas / nichts / viel / wenig | mocna -es | etwas Neues, nichts Wichtiges |
Zdanie podrzędne -> grupa rzeczownikowa (spójnik -> przyimek):
| Zdanie podrzędne | Grupa rzeczownikowa | Przyimek + przypadek |
|---|---|---|
| Nachdem er angekommen war, … | Nach seiner Ankunft … | nach + C. |
| Bevor sie abreiste, … | Vor ihrer Abreise … | vor + C. |
| Weil er krank ist, … | Wegen seiner Krankheit … | wegen + D. |
| Obwohl es regnete, … | Trotz des Regens … | trotz + D. |
| Während wir warteten, … | Während des Wartens … | während + D. |
| Damit das Projekt gelingt, … | Zum Gelingen des Projekts … | zu + C. |
Przykłady
| Deutsch | Polski |
|---|---|
| Das Rauchen ist auf dem Bahnsteig verboten. | Palenie jest zabronione na peronie. |
| Die Untersuchung der Daten dauerte mehrere Wochen. | Analiza danych zajęła kilka tygodni. |
| Beim Kochen hört sie gern Musik. | Lubi słuchać muzyki podczas gotowania. |
| Diese Speisen gibt es nur zum Mitnehmen. | Te dania są dostępne tylko na wynos. |
| Der Angestellte wartet schon im Büro. | Pracownik czeka już w biurze. |
| Ich wünsche dir alles Gute zum Geburtstag. | Życzę ci wszystkiego najlepszego z okazji urodzin. |
| Hast du in den Nachrichten etwas Neues erfahren? | Słyszałeś coś nowego w wiadomościach? |
| Nach seiner Ankunft begann sofort die Besprechung. | Po jego przyjeździe spotkanie zaczęło się od razu. |
Typowe błędy
- der Lesen / die Lesen -> das Lesen — zrzeczownikowiony bezokolicznik jest zawsze rodzaju nijakiego.
- der Lösung / das Lösung -> die Lösung — rzeczowniki zakończone na -ung są zawsze rodzaju żeńskiego (die).
- der angestellte / ein Angestellte -> der Angestellte, ein Angestellter — zapisz wielką literą i zachowaj końcówkę przymiotnikową (mieszana -er po ein).
- etwas neues / nichts wichtiges -> etwas Neues, nichts Wichtiges — zapisz rzeczownik wielką literą i użyj mocnej, nijakiej końcówki -es po etwas/nichts/viel/wenig.
- Wegen er war krank, … -> Wegen seiner Krankheit, … (albo zostaw zdanie podrzędne: Weil er krank war, …) — wegen wymaga grupy rzeczownikowej w dopełniaczu, nie zdania podrzędnego; nie mieszaj tych dwóch struktur.
Wskazówki
- Szybki test na zrzeczownikowiony bezokolicznik: jeśli czasownik stoi zaraz po das, beim, zum, vom, am, zapisz go wielką literą i traktuj jako rodzaj nijaki.
- Zrzeczownikowiony przymiotnik nadal jest przymiotnikiem: zadaj pytanie „der/die/das czy ein?” i odmieniaj dokładnie jak w lekcji 25 — der Alte wobec ein Alter.
- Podział, w którym potyka się każdy: po alles użyj słabej -e (alles Gute); po etwas/nichts/viel/wenig użyj mocnej -es (etwas Gutes).
- Żeby skompresować zdanie podrzędne w Nominalstil, zamień spójnik na odpowiadający mu przyimek: nachdem -> nach, bevor -> vor, weil -> wegen/aufgrund, obwohl -> trotz, während -> während.