Rozbudowane przydawki imiesłowowe i zamienniki strony biernej

C1 Erweiterte Partizipialattribute & Passiversatz 52 / 52

W skrócie

Rozbudowana przydawka imiesłowowa pakuje całą frazę imiesłowową między przedimek a rzeczownik, wykonując pracę zdania względnego. To głównie umiejętność czytania oficjalnej, pisanej niemczyzny. Osobno, zamienniki strony biernej (sein + zu, sich lassen, man, przymiotniki na -bar) pozwalają wyrazić myśl bierną bez strony biernej z werden.

Zasada

Rozbudowana przydawka imiesłowowa (das erweiterte Partizipialattribut). Imiesłów użyty jako przymiotnik (lekcja 46) może nieść własne określenia — dopełnienia, grupy przyimkowe, przysłówki. W niemieckim cały ten zestaw stawia się przed rzeczownikiem, oprawiony przedimkiem po lewej i odmienionym imiesłowem po prawej stronie:

das von dem berühmten Architekten im 19. Jahrhundert erbaute Haus > = dom zbudowany przez znanego architekta w XIX wieku

Ta sama myśl jako zdanie względne brzmiałaby: das Haus, das von dem berühmten Architekten im 19. Jahrhundert erbaut wurde. Imiesłów zgadza się z rzeczownikiem dokładnie jak zwykły przymiotnik (lekcja 25): tutaj erbaute = rodzaj nijaki, mianownik, końcówka słaba po das.

Strategia czytania: (1) znajdź przedimek, (2) przeskocz od razu do rzeczownika głównego po prawej stronie, (3) potem rozłóż materiał pomiędzy nimi, (4) i czytaj imiesłów jak mini zdanie względne. Ta konstrukcja jest częsta w prozie naukowej, prawniczej i dziennikarskiej, a rzadka w mowie.

Który imiesłów? Partizip II (czasowniki przechodnie) = bierny / zakończony: das reparierte Auto. Partizip I (-end) = czynny / trwający: die spielenden Kinder. Partizip I + zu (Gerundiv) = bierna konieczność/możliwość: die noch zu lösende Aufgabe (= zadanie, które jeszcze trzeba rozwiązać).

Zamienniki strony biernej (Passiversatzformen). Cztery częste sposoby na ominięcie strony biernej z werden (lekcja 38):

Forma	Znaczenie	Przykład
`sein + zu + Infinitiv`	musi / można to zrobić	Das ist noch zu machen.
`sich lassen + Infinitiv`	można to zrobić	Das lässt sich machen.
`man + Aktiv`	ktoś to robi	Man kann das machen.
Przymiotnik na `-bar`	„-alny” / „-walny”	Das ist machbar / lösbar.

Formy i schematy

Struktura ramy przydawki:

Przedimek	… rozbudowana fraza …	Imiesłów (+ końcówka)	RZECZOWNIK
das	von der Stadt im Jahr 2020	renovierte	Theater
die	seit Wochen heftig	diskutierte	Reform
ein	vom Sturm schwer	beschädigtes	Dach
die	noch	zu prüfenden	Anträge

Imiesłów przyjmuje zwykłe końcówki przymiotnikowe (lekcja 25):

Typ	Imiesłów	Przykład
Partizip II (bierny)	repariert -> reparierte	das reparierte Auto
Partizip I (czynny)	spielend -> spielenden	die spielenden Kinder
Partizip I + zu (Gerundiv)	lösend -> zu lösende	die zu lösende Aufgabe
Partizip I + zu, czasownik rozdzielny	einreichend -> einzureichende	der einzureichende Antrag

sein + zu z czasownikiem rozdzielnym: zu wsuwa się między przedrostek a temat -> Der Antrag ist einzureichen (einreichen).

Przykłady

Deutsch	Polski
Das von dem berühmten Architekten im 19. Jahrhundert erbaute Haus steht unter Denkmalschutz.	Dom zbudowany przez znanego architekta w XIX wieku jest zabytkiem.
Die gestern von der Polizei festgenommenen Verdächtigen wurden verhört.	Podejrzani zatrzymani wczoraj przez policję zostali przesłuchani.
Der seit Jahren leer stehende Fabrikbau wird bald abgerissen.	Budynek fabryczny, który od lat stoi pusty, wkrótce zostanie rozebrany.
Die noch zu klärenden Fragen kommen in die nächste Sitzung.	Pytania, które jeszcze trzeba wyjaśnić, trafiają na kolejne spotkanie.
Der Antrag ist bis Freitag einzureichen.	Wniosek musi zostać złożony do piątku.
Dieser Fehler lässt sich leicht beheben.	Ten błąd można łatwo naprawić.
Man kann die Ergebnisse online einsehen.	Wyniki można obejrzeć online.
Das Problem ist durchaus lösbar.	Ten problem z pewnością da się rozwiązać.

Typowe błędy

das von ihm gebaut Haus -> das von ihm gebaute Haus — imiesłów nadal potrzebuje końcówki przymiotnikowej.
das Haus von dem Architekten erbaute -> das von dem Architekten erbaute Haus — cała fraza stoi przed rzeczownikiem, nie po nim (jak w angielskim szyku).
Das lässt machen. -> Das lässt sich machen. — sich lassen jest zwrotne; nigdy nie pomijaj sich.
Das ist machen. -> Das ist zu machen. — forma sein + zu wymaga zu i niesie znaczenie bierne (musieć/móc).
die spielten Kinder (forma osobowa Präteritum) -> die spielenden Kinder (Partizip I) — przydawka musi być imiesłowem, a czynność czynna, trwająca wymaga Partizip I (spielend), nie Partizip II (gespielt).

Wskazówki