Konjunktiv I (mowa zależna)
C1 Konjunktiv I (indirekte Rede) 50 / 52
W skrócie
Konjunktiv I to forma czasownika w mowie zależnej w oficjalnej, pisanej niemczyźnie (wiadomości, dziennikarstwo, sprawozdania sądowe, oświadczenia urzędowe). Sygnalizuje: „ktoś to mówi — piszący za to nie ręczy”. Wzór to temat czasownika + -e/-est/-e/-en/-et/-en, a w praktyce forma, którą naprawdę widujesz, to 3. osoba liczby pojedynczej: er sage, er habe, er sei, er komme, er werde.
Zasada
1. Do czego służy. Gdy piszący relacjonuje czyjeś słowa bez cudzysłowu, oficjalna niemczyzna zaznacza ten dystans przez Konjunktiv I. To różnica między stwierdzeniem faktu a samym przekazaniem czyjegoś twierdzenia.
Mowa niezależna: Der Minister: „Ich bin krank.” > Mowa zależna: Der Minister sagte, er sei krank. — Minister powiedział, że jest chory (tak przynajmniej twierdzi).
2. Forma. Weź temat bezokolicznika i dodaj -e, -est, -e, -en, -et, -en. Jedyna forma niezawodnie różniąca się od trybu oznajmującego to 3. osoba liczby pojedynczej (a dla sein także liczba mnoga). To ta forma liczby pojedynczej jest szkieletem całego tematu.
er sage, er habe, er komme, er müsse, er werde
3. Gwiazdą jest sein. To najczęstszy i najbardziej nieregularny czasownik, i różni się od trybu oznajmującego w każdej osobie: ich sei, du seiest, er sei, wir seien, ihr seiet, sie seien. Uwaga: brak -e w liczbie pojedynczej — to er sei, nigdy „er seie”.
4. Przejście na Konjunktiv II. Gdy forma Konjunktiv I wyglądałaby identycznie jak tryb oznajmujący (np. liczba mnoga sie haben), niemiecki unika dwuznaczności, przechodząc na Konjunktiv II: sie hätten. Jeśli nawet Konjunktiv II pokrywa się z trybem oznajmującym (czasowniki słabe: sie sagten), przechodzi się jeszcze dalej, na würde + bezokolicznik: sie würden sagen.
Sie sagen, sie hätten kein Geld. (nie sie haben) > Die Gäste meinten, sie würden später kommen. (kämen brzmi archaicznie)
5. Trzy czasy, zredukowane do jednego. Mowa zależna zachowuje tylko trzy przedziały czasowe, a wszystkie czasy przeszłe łączą się w jedną formę:
Teraźniejszość -> er komme / es sei so > Przeszłość (Präteritum, Perfekt, Plusquamperfekt — wszystkie -> jedna forma) -> er sei gekommen, er habe es gemacht > Przyszłość -> er werde kommen
6. Konjunktiv ciągnie się do końca relacji. Zdanie z weil, dass lub wenn wewnątrz tego, co ktoś powiedział, zostaje w Konjunktiv, podobnie jak pytanie zależne — z tym samym przejściem na Konjunktiv II, gdy forma byłaby dwuznaczna. Tylko zdanie, które piszący dodaje we własnym imieniu, wraca do trybu oznajmującego.
Sie schrieb, sie bleibe zu Hause, weil ihr Kurs ausgefallen sei. Er wollte wissen, wann die Halle wieder öffne.
Formy i schematy
Końcówki (wszystkie czasowniki): temat + -e / -est / -e / -en / -et / -en
| Osoba | sagen | haben | werden | sein (nieregularny) |
|---|---|---|---|---|
| ich | sage | habe | werde | sei |
| du | sagest | habest | werdest | seiest |
| er/sie/es | sage | habe | werde | sei |
| wir | sagen | haben | werden | seien |
| ihr | saget | habet | werdet | seiet |
| sie/Sie | sagen | haben | werden | seien |
(Pogrubienie = formy wyraźnie różne od trybu oznajmującego, czyli te, które naprawdę wykonują pracę.)
Czasowniki modalne — też różne w 3. os. lp.:
| Infinitiv | Indikativ | Konjunktiv I |
|---|---|---|
| können | er kann | er könne |
| müssen | er muss | er müsse |
| dürfen | er darf | er dürfe |
| wollen | er will | er wolle |
| wissen | er weiß | er wisse |
Trzy przedziały czasowe (3. os. lp.):
| Zeit | Indikativ | Konjunktiv I |
|---|---|---|
| Gegenwart | er kommt | er komme |
| Vergangenheit | er kam / ist gekommen | er sei gekommen |
| Vergangenheit | er machte / hat gemacht | er habe … gemacht |
| Zukunft | er wird kommen | er werde kommen |
Podane źródło zamiast czasownika mówienia — bez czasownika mówienia sam Konjunktiv I wystarcza, by piszący nie ręczył za twierdzenie; tryb oznajmujący (genügt) po wyrażeniu źródła jest też poprawny, tylko mniej ostrożny:
| Quelle | Beispiel |
|---|---|
| laut + Dativ (auch Genitiv) | Laut der Anleitung genüge ein Tropfen Öl. |
| Dativ + zufolge (nachgestellt) | Dem Programm zufolge beginne die Führung um zehn. |
| nach Angaben + Genitiv | Nach Angaben des Hausmeisters bleibe der Hof gesperrt. |
| angeblich (Adverb) | Angeblich sei der neue Zeitplan schon fertig. |
Przykłady
| Deutsch | Polski |
|---|---|
| Der Regierungssprecher sagte, die Lage sei unter Kontrolle. | Rzecznik rządu powiedział, że sytuacja jest pod kontrolą. |
| Sie behauptet, sie habe davon nichts gewusst. | Twierdzi, że nic o tym nie wiedziała. |
| Der Minister kündigte an, er werde im Mai zurücktreten. | Minister ogłosił, że poda się do dymisji w maju. |
| Laut dem Bericht sei der Schaden gering. | Według raportu szkody są niewielkie. |
| Die Zeugin sagte aus, sie habe den Mann nie gesehen. | Świadek zeznała, że nigdy nie widziała tego mężczyzny. |
| Der Arzt teilte mit, der Patient könne bald nach Hause. | Lekarz oznajmił, że pacjent wkrótce będzie mógł wrócić do domu. |
| Die Forscher betonen, ihre Daten seien noch nicht vollständig. | Badacze podkreślają, że ich dane nie są jeszcze kompletne. |
| Die Anwohner klagen, man habe sie nicht rechtzeitig gewarnt. | Mieszkańcy skarżą się, że nie zostali ostrzeżeni na czas. |
Typowe błędy
- Der Minister sagte, er ist krank. -> …, er sei krank. — oficjalna mowa zależna wymaga Konjunktiv I, nie zwykłego trybu oznajmującego.
- Er sagt, er seie müde. -> Er sagt, er sei müde. — sein nie ma -e w liczbie pojedynczej: sei, nie „seie”.
- Sie sagen, sie haben kein Geld. -> Sie sagen, sie hätten kein Geld. — gdy Konjunktiv I = tryb oznajmujący (liczba mnoga haben), przejdź na Konjunktiv II.
- Sie sagte, sie war dort gewesen. -> Sie sagte, sie sei dort gewesen. — każdy czas przeszły staje się formą sei/habe + Partizip II; nigdy nie przenoś war/hatte.
- Er sagte, dass er sei krank. -> Er sagte, dass er krank sei. / Er sagte, er sei krank. — z dass czasownik idzie na koniec; pomiń dass, a czasownik wraca na drugie miejsce.
Wskazówki
- Skoncentruj się na 3. osobie liczby pojedynczej — er sei, er habe, er komme, er werde, er müsse. To tam Konjunktiv I jest widoczny i to z nim spotkasz się w 90% przypadków.
- sein jest królem: najczęstszy, najbardziej nieregularny, różny w każdej osobie (er sei, sie seien). Naucz się go na pamięć, a obejmiesz większość zdań w mowie zależnej.
- Reguła „wygląda jak tryb oznajmujący? -> użyj Konjunktiv II” sprawia, że prawdziwe teksty prasowe są pełne form liczby mnogiej hätten, seien, würden … kommen. Ta mieszanka jest poprawna, nie niechlujna.
- To głównie umiejętność rozpoznawania: gdy czytasz w artykule sei / habe / werde, w myślach zaznacz sobie „piszący tylko to relacjonuje”. Samodzielne użycie tej formy w piśmie to prawdziwy znak poziomu C1.